Demokratikleşme Çabaları Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Türkiye Cumhuriyeti'nde çok partili hayata geçiş denemelerinin başarısızlıkla sonuçlanmasına rağmen Mustafa Kemal Atatürk, cumhuriyetin temel niteliklerinden ve halk egemenliği hedefinden asla taviz vermemiştir. Dönemin şartları gereği inkılapların halka benimsetilmesi ve kurumların güçlendirilmesi çalışmalarına ağırlık verilmiştir. Buna göre tek parti yönetiminin Atatürk Dönemi boyunca sürdürülmesi aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

   • A) Saltanat ve hilafet makamlarının yeniden açılmak istenmesiyle
   • B) Türkiye'nin uluslararası kuruluşlara üyeliğinin yasaklanmış olmasıyla
   • C) İnkılapların korunması ve genç cumhuriyetin varlığının sağlam temellere oturtulması zorunluluğuyla
   • D) Ekonomide tamamen dışa bağımlı politikaların tercih edilmesiyle

2. Şeyh Sait İsyanı sadece iç politikayı değil, dönemin dış politikasını da derinden etkilemiştir. Bu isyan nedeniyle Türkiye Cumhuriyeti iç güvenliğine yoğunlaşmak zorunda kalmış ve İngiltere ile yürütülen Musul Sorunu görüşmelerinde askerî ve diplomatik açıdan dezavantajlı duruma düşmüştür. Bu durum iç politika ile dış politika ilişkisi hakkında aşağıdakilerden hangisini gösterir?

   • A) Dış politikadaki başarıların her zaman iç isyanları engellediğini
   • B) Ülke içindeki siyasi istikrarsızlıkların ve asayiş sorunlarının dış politikadaki gücü zayıflattığını
   • C) Musul meselesinin Milletler Cemiyeti tarafından tamamen lehimize çözüldüğünü
   • D) İç isyanların uluslararası anlaşmalar üzerinde hiçbir etkisinin bulunmadığını

3. 1930 yılında Serbest Cumhuriyet Fırkası kurulduğunda, Mustafa Kemal Atatürk her iki partiye de (CHF ve SCF) eşit mesafede duracağını ve cumhurbaşkanı olarak tarafsızlığını koruyacağını açıkça ilan etmiştir. Mustafa Kemal'in bu tarafsız tutumu aşağıdakilerden hangisini sağlamaya yöneliktir?

   • A) Çok partili siyasi rekabetin adil ve demokratik bir zeminde yürütülmesini
   • B) Yabancı elçiliklerin seçimlere doğrudan müdahale etmesini
   • C) TBMM'nin yetkilerini tamamen feshedip tek başına karar almayı
   • D) Bütün muhalif gazete ve dergilerin yayınını durdurmayı

4. Demokrasilerde seçimlerin belirli aralıklarla yinelenmesi ve birden fazla partinin yarışması, halkın yöneticileri denetlemesine imkân verir. Eğer halk hükûmetin uygulamalarından memnun kalmazsa oyunu başka bir partiye vererek iktidarı değiştirebilir. Bu durum demokratik yönetimlerin aşağıdaki özelliklerinden hangisini vurgulamaktadır?

   • A) İktidarın babadan oğula devredilmesini
   • B) Kanunların sadece yargıçlar tarafından yapılmasını
   • C) Siyasi kararların ordu tarafından onaylanmasını
   • D) İktidarın meşruiyetini halkın iradesinden ve sandıktan almasını

5. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın kurucuları arasında Kâzım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay ve Refet Bele gibi Millî Mücadele'nin önde gelen komutanları yer almıştır. Bu durum Millî Mücadele kadroları hakkında aşağıdakilerden hangisini göstermektedir?

   • A) Kurtuluş Savaşı'nın başarıyla tamamlanamadığını
   • B) Askerlerin tamamının siyasetten menedildiğini
   • C) Vatanın kurtarılmasından sonra devletin yönetim şekli ve inkılap yöntemleri konusunda fikir ayrılıkları yaşandığını
   • D) Bu komutanların düşmanla iş birliği yaptığını

6. Mustafa Kemal Atatürk, 'Hâkimiyet, kayıtsız şartsız milletindir.' ilkesini Türkiye Cumhuriyeti'nin temel taşı yapmıştır. Bu ilkenin tam olarak yaşama geçebilmesi için mecliste farklı partilerin yer alması ve halkın özgürce seçim yapabilmesi hedeflenmiştir. Buna göre 'millî egemenlik' kavramı ile aşağıdaki demokratik ilkelerden hangisi arasında doğrudan bir ilişki vardır?

   • A) Çoğulculuk ve katılımcılık
   • B) Mutlakiyet ve oligarşi
   • C) Askerî vesayet ve sansür
   • D) Merkezî tekelcilik ve zümre hâkimiyeti

7. Cumhuriyet Halk Fırkası, 9 Eylül 1923'te Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin devamı olarak kurulmuş ve cumhuriyetin ilk siyasi partisi unvanını almıştır. Bu partinin Millî Mücadele örgütlenmesine dayanması ona hangi niteliği kazandırmıştır?

   • A) Yalnızca Doğu Anadolu bölgesinin haklarını savunan yerel bir yapı olmasını
   • B) Bağımsızlık mücadelesinin ruhunu ve inkılapların öncülüğünü üstlenen bir tabana sahip olmasını
   • C) Yabancı devletlerin çıkarlarını korumayı amaçlayan bir politika izlemesini
   • D) Çok partili yaşama geçişi anayasal olarak tamamen yasaklamasını

8. Atatürk Dönemi'nde 1924 ve 1930 yıllarında iki kez çok partili hayata geçiş denemesi yapılmış ancak ortaya çıkan rejim karşıtı tehlikeler sebebiyle bu denemeler sonuçsuz kalmıştır. Türkiye ancak İkinci Dünya Savaşı sonrasında 1946 yılında kesintisiz çok partili yaşama geçebilmiştir. Atatürk Dönemi'nde çok partili hayata geçişin ertelenmesinin en temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Ülkenin sanayi alanında yeterli fabrikaya sahip olmaması
   • B) Komşu ülkelerle yaşanan sınır çatışmalarının orduyu yıpratması
   • C) TBMM'de milletvekili sayısının aniden yetersiz kalması
   • D) Rejimin ve inkılapların tam olarak yerleşmesi ve korunması ihtiyacı

9. Ali Fethi Okyar, Serbest Cumhuriyet Fırkası'nı kurduktan sonra çıktığı yurt gezilerinde büyük bir ilgiyle karşılanmış ancak kısa süre sonra parti mitinglerine inkılap ve rejim karşıtı gruplar hâkim olmaya başlamıştır. Ali Fethi Bey, cumhuriyet rejimine zarar vermemek adına 1930 yılı sonunda partisini feshetmiştir. Ali Fethi Bey'in bu kararı almasındaki temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Mustafa Kemal Atatürk'ün cumhurbaşkanlığı görevinden istifa etmesi
   • B) Mecliste yeni seçimlerin yapılmasına karar verilmesi
   • C) Partisinin cumhuriyet ve laiklik karşıtlarının odağı hâline gelmesini engellemek istemesi
   • D) Yabancı devletlerin partiye açık askerî destek sağlaması

10. Cumhuriyet Halk Fırkası ekonomide devletçilik ilkesini savunarak büyük yatırımların bizzat devlet eliyle yapılmasını hedeflerken, kurulan ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası liberalizmi (serbest piyasa ekonomisini) savunmuştur. Bu farklılık partilerle ilgili aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlar?

    • A) Ülkenin kalkınması ve ekonomik yönetimi konusunda farklı yöntemlerin benimsendiğini
    • B) Muhalefet partisinin dış ticarete ve sanayileşmeye tamamen karşı olduğunu
    • C) Devletçilik ilkesinin halk tarafından hiçbir şekilde kabul görmediğini
    • D) İki partinin de cumhuriyet rejimi yerine monarşiyi geri getirmek istediğini

11. Demokratik ülkelerde farklı siyasi partilerin varlığı; hem toplumdaki farklı düşüncelerin meclise yansımasını sağlar hem de iktidar partisinin icraatlarının halk adına denetlenmesine zemin hazırlar. Buna göre Atatürk Dönemi'nde çok partili hayata geçiş çabalarının temel hedefi aşağıdakilerden hangisi olamaz?

    • A) Millî egemenlik ilkesini daha güçlü şekilde işletmek
    • B) Hükûmet faaliyetlerinin meclis çatısı altında denetlenmesini sağlamak
    • C) Farklı toplumsal kesimlerin görüşlerini yönetime yansıtmak
    • D) Tek bir partinin mutlak ve denetimsiz hâkimiyetini kalıcı hâle getirmek

12. 1925 yılında patlak veren Şeyh Sait İsyanı'nı bastırmak amacıyla TBMM tarafından Takrir-i Sükûn Kanunu çıkarılmış ve İstiklal Mahkemeleri yeniden kurulmuştur. İsyanın bastırılmasından sonra isyanla bağlantılı olduğu gerekçesiyle Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kapatılmıştır. Buna göre Takrir-i Sükûn Kanunu ve alınan önlemlerin öncelikli gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Ülkenin dış borçlarını kısa vadede tasfiye etmek
    • B) Kamu düzenini sağlamak, cumhuriyet rejimini ve devletin varlığını korumak
    • C) Yerel yönetimlerin yetkilerini valiliklere devretmek
    • D) Tarım sektöründe modern makineli üretime geçişi hızlandırmak

13. Türk kadınına 1930'da belediye seçimlerine katılma, 1933'te muhtar seçilme ve 1934'te milletvekili seçme-seçilme hakkı tanınmıştır. Böylece Türk kadını pek çok gelişmiş Avrupa ülkesinden daha önce siyasal haklarına kavuşmuştur. Bu gelişmelerin Türk demokrasisine sağladığı en önemli katkı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Mahkemelerde tanıklık yapma hakkının güvenceye alınması
    • B) Ekonomide tamamen devletçi politikalara geçilmesi
    • C) Millî iradenin ve eşit yurttaşlık ilkesinin yönetimde eksiksiz tecelli etmesi
    • D) Siyasi partilerin yalnızca kadın üyeler tarafından yönetilmesinin sağlanması

14. 1924 Anayasası yürürlükteyken 1928 yılında yapılan bir değişiklikle 'Devletin dini İslam'dır.' ibaresi anayasa metninden çıkarılmıştır. 1937 yılında ise Atatürk ilkeleri bütünüyle anayasaya dâhil edilmiştir. Bu anayasal düzenlemelerin ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Devlet düzenini ve hukuk sistemini tamamen laik esaslara dayandırmak
    • B) Yürütme yetkisini tek bir makamda toplayarak meclisi devre dışı bırakmak
    • C) Çok partili siyasal sisteme geçişi süresiz olarak durdurmak
    • D) Yabancı okulların ülkedeki eğitim faaliyetlerini serbest bırakmak

15. Mustafa Kemal Atatürk, yakın arkadaşı Fethi Okyar'dan yeni bir parti kurmasını bizzat isteyerek hükûmetin mecliste denetlenmesini ve farklı görüşlerin dile getirilmesini arzu etmiştir. Bunun üzerine Ali Fethi Bey 1930 yılında Serbest Cumhuriyet Fırkası'nı kurmuştur. Mustafa Kemal'in bu yaklaşımı onun hangi özelliğini ve vizyonunu doğrudan yansıtmaktadır?

    • A) Devlet bütçesini tek bir ekonomik modelle sınırlandırma isteğini
    • B) Yalnızca askerî alandaki gelişmelere odaklandığını
    • C) Yargı bağımsızlığını tamamen yürütmenin kontrolüne alma gayesini
    • D) Çoğulcu demokrasiye, fikir özgürlüğüne ve meclis denetimine verdiği önemi

16. 1930 yılında meydana gelen Menemen Olayı'nda öğretmen yedek subay Kubilay şehit edilmiş ve şeriat düzeni isteyen isyancılar güvenlik güçlerince etkisiz hâle getirilmiştir. Bu gelişmenin ardından çok partili hayata geçiş denemelerine uzun bir süre ara verilmiştir. Bu tarihsel gelişme aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

    • A) Askerî harcamaların ülke ekonomisini olumsuz etkilediğinin
    • B) Laik cumhuriyet düzenine yönelik gerici tehditlerin henüz tamamen sonlandırılamadığının
    • C) Dış politikadaki sınır anlaşmazlıklarının iç siyasete yansıdığının
    • D) Türk halkının yerel seçimlerde oy kullanma hakkının elinden alındığının

17. 1926 yılında Mustafa Kemal Atatürk'e karşı planlanan İzmir Suikastı Girişimi'nin açığa çıkarılmasının ardından Mustafa Kemal, 'Benim naçiz vücudum bir gün elbet toprak olacaktır fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır.' ifadelerini kullanmıştır. Mustafa Kemal'in bu sözü, suikast girişiminin asıl hedefinin aşağıdakilerden hangisi olduğunu ortaya koymaktadır?

    • A) Yabancı devletlerle imzalanan barış antlaşmalarını geçersiz kılmak
    • B) Ordu içindeki komuta kademesini tamamen değiştirmek
    • C) Millî egemenliğe dayalı cumhuriyet rejimini ve yapılan inkılapları yok etmek
    • D) Ülkedeki tüm siyasi partilerin faaliyetlerini tek bir merkezden yürütmek

18. 1930 yılında kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın parti programında; ekonomide serbest piyasa anlayışının desteklenmesi, yabancı sermayeye kolaylık sağlanması ve kadınlara siyasi hakların tanınması gibi ilkeler yer almıştır. İktidardaki Cumhuriyet Halk Fırkası ise o dönemde devletçilik ilkesini temel almaktaydı. Yalnızca bu bilgilere dayanılarak Serbest Cumhuriyet Fırkası hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

    • A) İktidar partisinin ekonomi ve toplumsal politikalarına alternatif çözümler sunmuştur.
    • B) Cumhuriyet idaresine ve laiklik ilkelerine karşı bir program benimsemiştir.
    • C) Ülkede çok partili yaşamın kesintisiz olarak devam etmesini sağlamıştır.
    • D) TBMM'de çoğunluğu sağlayarak hükûmeti tek başına kurmayı başarmıştır.

19. Mustafa Kemal Atatürk, 1924 yılında orduda görev yapan subayların aynı zamanda milletvekili olarak mecliste yer almalarını yasaklayan kanunun çıkarılmasını sağlamıştır. Bu yasa gereğince komutanlara askerlik görevine devam etmek ya da milletvekilliğini tercih etmek üzere bir seçim hakkı tanınmıştır. Bu yasal düzenlemenin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Meclisteki milletvekili sayısını azaltarak bütçe tasarrufu sağlamak
    • B) Türk ordusunun taarruz gücünü artırarak sınırları genişletmek
    • C) Saltanat yanlılarının meclise girmesini tamamen engellemek
    • D) Orduyu siyasi tartışmaların dışında tutarak demokratik yönetimin sağlıklı işlemesini güvenceye almak

20. Cumhuriyetin ilanından sonra kurulan ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nın tüzüğünde 'Parti, dinî düşünce ve inançlara saygılıdır.' maddesine yer verilmiştir. Bu maddenin zamanla cumhuriyet ve inkılap karşıtları tarafından bir sığınak olarak kullanılması, ülkede rejim karşıtı hareketlerin güçlenmesine yol açmıştır. Bu durum, yeni kurulan Türkiye Cumhuriyeti'nde çok partili hayata geçiş süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlamaktadır?

    • A) Ekonomik krizlerin siyasi partilerin kapanmasında tek belirleyici olduğunu
    • B) Toplumsal ve siyasi ortamın henüz çoğulcu demokrasiyi sürdürecek olgunluğa tam erişmediğini
    • C) Halkın tek partili rejimden tamamen memnun olup yeni bir parti talep etmediğini
    • D) Dış devletlerin baskısı sebebiyle muhalefet partilerinin kurulmasının zorunlu hâle geldiğini

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.