Ücretsiz Kullanmaya Başla

Yazım Kuralları Konu Anlatımı

TYT · TYT · Türkçe · Yazım Kuralları

TYT Türkçe dersi Yazım Kuralları konu anlatımı.

Konu anlatımı notları

  1. Büyük Harflerin Kullanım Alanları

    Türkçede özel adlar büyük harfle başlar. Ancak bu kural uygulanırken niteleme ve tür bildiren sözcüklerin ayrımı titizlikle yapılmalıdır:

    • Yer adlarında unvan ve tür bildiren sözcükler: İl, ilçe, köy, belde gibi sözcükler özel ada dâhil olmadığında küçük harfle başlar. Örneğin: Konya ili, Etimesgut ilçesi, Uzungöl beldesi. Buna karşılık mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak adlarında geçen bu sözler büyük harfle yazılır: Gazi Mustafa Kemal Bulvarı, Nene Hatun Caddesi, Karanfil Sokağı.
    • Saray, köşk, kale, köprü, anıt vb. yapı adları: Yapı adlarının tüm kelimeleri büyük harfle yazılır: Dolmabahçe Sarayı, Çankaya Köşkü, Horozlu Han, Mostar Köprüsü, Bilge Kağan Anıtı.
    • Kurum, kuruluş ve kurul adları: Bu adların her kelimesi büyük harfle başlar; ancak dikkat edilmesi gereken en önemli ayrıntı, bu adlara gelen çekim eklerinin kesme işaretiyle (') ayrılmamasıdır: Türk Dil Kurumuna, Türkiye Büyük Millet Meclisinde, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının.

    Birleşik Sözcüklerin Yazımında Temel Ölçütler

    Birleşik sözcüklerin bitişik ya da ayrı yazılmasında sözcüklerin uğradığı anlamsal ve ses bilgisel değişimler belirleyicidir.

    Ayrı Yazılan Birleşik Sözcükler

    • Sözcüklerden her ikisi veya ikincisi, birleşme sırasında anlam değişmesine uğramamışsa ayrı yazılır: köpek balığı, çörek otu, dağ keçisi, kutup ayısı.
    • Etmek, eylemek, olmak gibi yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde, ilk kelimede herhangi bir ses türemesi veya ses düşmesi yoksa kelimeler ayrı yazılır: terk etmek, fark etmek, arz etmek, sağ olmak.
    • Dış, iç, sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır: çağ dışı, yurt içi, akıl dışı, ardı sıra.

    Bitişik Yazılan Birleşik Sözcükler

    • Ses düşmesine uğrayan birleşik sözcükler bitişik yazılır: cumartesi (cuma ertesi), nasıl (ne asıl), kaynana (kayın ana).
    • Sözcüklerden her ikisi veya ikincisi mecazlaşarak yeni bir anlam kazanmışsa bitişik yazılır: kuşburnu (bitki), itdirseği (hastalık), akbaba (kuş), hanımeli (çiçek).
    • Yardımcı fiille kurulurken ilk sözcükte ses düşmesi veya türemesi meydana gelirse bitişik yazılır: kaybolmak (kayıp olmak), hissetmek (his etmek), hallolmak (hal olmak).

    'De' ve 'Ki'nin Yazımı

    Yazımda sıkça karıştırılan ek ve bağlaçların işlevsel özellikleri aşağıda belirtilmiştir:

    'De / Da'nın Yazımı

    • Bağlaç olan 'de/da': Cümleden çıkarıldığında cümlenin temel anlamı bozulmaz, yalnızca anlamda daralma veya vurgu değişimi olur. Her zaman ayrı yazılır ve hiçbir zaman -te / -ta biçiminde sertleşmez: Gelsen de konuşsak., Durumu ona da anlattım.
    • Bulunma durumu eki olan '-de / -da': İsme bitişik yazılır, cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur ve ses uyumuna göre -te / -ta şeklini alabilir: Kitapta önemli notlar var., Evde kimse kalmadı.

    'Ki'nin Yazımı

    • Bağlaç olan 'ki': Sözcükten ayrı yazılır ve genellikle iki cümleyi birbirine bağlar: Anladım ki hiç kimse sen değil., Öyle bir insan ki herkes sever. İstisna olarak kalıplaşmış durumlarda bitişik yazılır (SOMBAHÇEMİ: Sanki, Oysaki, Mademki, Belki, Halbuki, Çünkü, Meğerki, İllaki).
    • Sıfat yapan '-ki' ve İlgi zamiri olan '-ki': Sözcüğe bitişik yazılır. Sıfat yapan '-ki' işaret sıfatı kurar (akşamki maç, evdeki hesap); ilgi zamiri olan '-ki' ise bir ismin yerini tutar (senin kalemin kırılmış, benimki sağlam).

    Kesme İşaretinin Doğru Kullanımı

    Kesme işareti özel isimlere gelen çekim eklerini ayırmak için kullanılır; ancak kurallardaki istisnalar yazım doğruluğu açısından kritik öneme sahiptir:

    • Yapım ekleri ve çoğul eki: Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz: Türklük, Türkçenin, Avrupalılaşmak, Ahmetler, Mehmetlere.
    • Kurum, kuruluş ve kurul adları: Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: Milli Eğitim Bakanlığına, Boğaziçi Üniversitesinden, Mavi Köşe Bakkaliyesine.
    • Unvan ve saygı sözcükleri: Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine getirilen ekleri ayırmak için kesme işareti konur: Nihat Bey'e, Ayşe Hanım'dan, Enver Paşa'ya.
    • Kısaltmalar ve sayılar: Küçük veya büyük harfli kısaltmalara ve sayılara gelen ekler kesmeyle ayrılır: TBMM'nin, TDK'den (TDK'dan değil, 'ka' sesi yerine 'ke' esastır), 1923'te, 8'inci.