Paragrafta Düşünceyi Geliştirme Yolları Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Düşünceyi Somutlaştırma ve Belirginleştirme

   Bir paragrafta yazarın savunduğu ana düşünceyi inandırıcı kılmak, açıklamak ya da somutlaştırmak amacıyla başvurduğu yöntemlere düşünceyi geliştirme yolları denir.

   1. Tanımlama

   Bir kavramın ya da varlığın niteliklerini eksiksiz belirterek 'Bu nedir?' veya 'Bu kimdir?' sorusuna yanıt verme işlemidir. Çoğunlukla '-dır/-dir' ekiyle ya da 'denir' ifadesiyle biter. Öznel veya nesnel olabilir.

   • Örnek: 'Eleştiri, bir edebiyat ya da sanat eserini her yönüyle değerlendirerek onun gerçek değerini ortaya koyma çabasıdır.' (Bu nedir? → Eleştiridir.)

   2. Örneklendirme

   İleri sürülen soyut görüşü görünür, anlaşılır ve somut kılmak için konuya ilişkin durum, olay, eser ya da kişilerden örnekler sıralanmasıdır.

   • Örnek: 'Büyük yazarlar eserlerinde sıradan insanların trajedilerini evrensel boyuta taşır. Dostoyevski Suç ve Ceza'da Raskolnikov'un vicdan azabını ele alırken insan ruhunun derinliklerine ayna tutar.'

   İlişkilendirme Yoluyla Anlamı Güçlendirme

   Varlıklar ve kavramlar arasındaki benzerlikleri ya da karşıtlıkları ortaya koyarak düşünce daha etkili bir biçimde aktarılabilir.

   3. Karşılaştırma

   En az iki farklı kavram, durum ya da nesnenin benzer, farklı ya da üstün yönlerinin kıyaslanmasıdır. Genellikle 'daha', 'en', 'göre', 'oysa', 'kadar' gibi sözcüklerle kurulur.

   • Örnek: 'Şiir duygunun yoğunlaşmış hâli iken deneme aklın serbestçe dolaşımıdır. Şiirde sezgi ne kadar belirleyiciyse denemede sorgulama o kadar öndedir.'

   4. Benzetme

   Aralarında nitelik veya anlam ilgisi bulunan iki unsurdan zayıf olanın güçlü olana benzetilerek anlatılmasıdır. Soyut düşünceleri zihinde canlandırmayı sağlar.

   • Örnek: 'Bellek, zamanın aşındırıcı sularına karşı koymaya çalışan eski bir taş duvar gibidir; aralarındaki harç çözüldükçe hatıralar birer birer dökülür.'

   Kanıtlama ve İkna Yolları

   Yazar, öne sürdüğü tezini okuyucuya kabul ettirmek için tarafsız otoritelerden veya ölçülebilir verilerden destek alabilir.

   5. Tanık Gösterme (Alıntı Yapma)

   Savunulan düşünceyi desteklemek amacıyla alanında yetkin ve tanınan bir kişinin görüşüne doğrudan (tırnak içinde) ya da dolaylı olarak yer verilmesidir. Yalnızca kişi adının anılması örneklendirmedir; kişinin sözüne yer verilmesi tanık göstermedir.

   • Örnek: 'Sanatın toplumsal işlevi göz ardı edilemez. Nitekim Ahmet Hamdi Tanpınar da "Sanat eseri daima bir cemiyetin malıdır." diyerek bu gerçeği açıkça belirtir.'

   6. Sayısal Verilerden Yararlanma

   Düşünceyi kanıtlamak için anket, araştırma sonuçları, istatistikler ve ölçüm değerleri gibi sayısal bilgilerin kullanılmasıdır.

   • Örnek: 'Son yirmi yılda okuma oranlarında belirgin bir kayma yaşandı. Yapılan son araştırmaya göre basılı kitap tercih edenlerin oranı %38'e gerilerken dijital metin okurlarının payı %62'ye ulaştı.'