Fizik Bilimine Yön Verenler Yeni Nesile Geçiş PDF İndir

Sorular

1. 1.

   Thomas Young, ışığın yapısını incelemek amacıyla tek bir kaynaktan gelen ışığı birbirine yakın iki yarık içeren bir engelden geçirerek arkadaki ekrana yansıtmıştır. Ekranda beklenen iki aydınlık çizgi yerine ardışık karanlık ve aydınlık saçakların oluştuğunu gözlemlemiş; yarıklardan birini kapattığında ise bu desenin kaybolduğunu ve ışığın ekrana tekdüze yayıldığını kaydetmiştir. Young’ın kontrollü değişkenler ve gözlemlere dayanan bu deneyimi değerlendirildiğinde, bilim insanlarının çalışma biçimine ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılır?

   • A) Bilimsel araştırmalarda hipotezler yalnızca zihinsel akıl yürütmelere dayandırılır ve deney yoluyla elde edilen veriler kuramları değiştiremez.
   • B) Bilimsel süreçte karşılaşılan beklenmeyen bulgular, önceden kabul edilmiş düşüncelere uydurulabilmesi için kayıt altına alınmadan elenir.
   • C) Bir doğa olayının açıklanmasında değişkenlerin kontrol edilmediği ve müdahalede bulunulmayan rastlantısal gözlemler yeterli kabul edilir.
   • D) Bilim insanları, olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkilerini açıklamak için değişkenleri kontrollü biçimde değiştirerek elde ettikleri kanıtlarla çıkarım yapar.
   • E) Deneylerde toplanan gözlem verileri, araştırmacının kişisel ön kabullerini doğrulayacak biçimde ayıklanarak bilimsel bilgiye dönüştürülür.
2. 2.

   Michael Faraday, manyetik alandan elektrik akımı elde etme olasılığını araştırırken bir iletken bobine mıknatıs yaklaştırdığında galvanometre ibresinin saptığını, mıknatısı bobin içinde hareketsiz tuttuğunda ise ibrenin sıfır değerine geri döndüğünü gözlemlemiştir. Mıknatısın hareket yönünü ve hızını kontrollü olarak değiştirdiğinde, ibrenin sapma yönü ile sapma miktarının da buna bağlı olarak değiştiğini kaydetmiştir. Faraday'ın kontrollü değişkenler ve gözlem verilerine dayanan bu deneyimi değerlendirildiğinde, bilim insanlarının çalışma biçimine ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

   • A) Bilim insanları hipotezlerini sınarken yalnızca kuramsal kabullere odaklanır ve gözlem verilerinin bu kabullerle uyuşmasını zorunlu görmez.
   • B) Deney ortamında sonuca ulaşmak için ortamdaki tüm değişkenler aynı anda değiştirilmeli ve ortaya çıkan genel durum kaydedilmelidir.
   • C) Bilimsel çıkarımların güvenilirliği, araştırmacının başlangıçtaki beklentisine ters düşen veri sapmalarının analiz dışı tutulmasına bağlıdır.
   • D) Bilim insanları bir olgunun ortaya çıkış koşullarını belirlemek için değişkenleri kontrollü biçimde değiştirip elde ettikleri verilere dayalı çıkarım yapar.
   • E) Bir doğa olayının aydınlatılmasında sadece durağan durumlar dikkate alınır, sistemin zamana bağlı hareket ve değişim dinamikleri önemsenmez.
3. 3.

   Hans Christian Ørsted, elektrik akımının manyetik etkisini incelemek amacıyla iletken bir teli pusula iğnesine paralel konumlandırmıştır. Devreden akım geçtiğinde pusula iğnesinin saptığını, akım kesildiğinde ise başlangıçtaki yönelimine geri döndüğünü gözlemlemiştir. Akımın yönünü ters çevirdiğinde iğnenin bu kez tersi yönde saptığını kaydeden Ørsted, elde ettiği verilerle elektrik ile manyetizma arasında fiziksel bir etkileşim bulunduğunu kanıtlamıştır. Ørsted’in kontrollü gözlemlere ve değişken müdahalesine dayanan bu deneyimi değerlendirildiğinde, bilim insanlarının çalışma biçimine ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

   • A) Fiziksel olgular arasındaki ilişkiler, değişkenlerin sistematik olarak değiştirilmesi ve ortaya çıkan etkilerin kanıtlara dayalı olarak çözümlenmesiyle temellendirilir.
   • B) Bilimsel çıkarımların güvenilirliği, deney sonuçlarının yerleşik kurallarla tam bir uyum içinde olmasına ve yeni değişkenler içermemesine bağlıdır.
   • C) Araştırma sürecinde elde edilen gözlem verileri, teorik beklentilerden farklı çıktığında bilim insanları yalnızca beklenen sonuçları kaydeder.
   • D) Fizik deneylerinde geçerli bir sonuca ulaşabilmek için ortamdaki tüm değişkenlerin eş zamanlı değiştirilerek gözlenmesi esastır.
   • E) Bilimsel bilginin inşasında laboratuvar kanıtları ikincil düzeyde kalmakta, fiziksel ilkelerin belirlenmesinde zihinsel varsayımlar tek başına yeterli olmaktadır.
4. 4.

   Robert Boyle, havanın esnekliğini ve basınç etkisini incelemek amacıyla bir ucu kapalı J biçimli cam tüpte hapsedilen havanın üzerine aşamalı olarak cıva eklemiştir. Açık koldaki cıva sütununun yüksekliğini artırarak gaz üzerindeki basıncı kontrollü biçimde iki katına çıkardığında, hapsedilen havanın hacminin yarıya indiğini cetvel yardımıyla ölçüp kaydetmiştir. Boyle, ortam sıcaklığını sabit tuttuğu bu süreçte elde ettiği nicel verilerden yola çıkarak gazların basıncı ile hacmi arasında ters orantılı bir ilişki bulunduğu sonucuna ulaşmıştır. Boyle’un kontrollü deney ve veri analizine dayanan bu deneyimi değerlendirildiğinde, bilim insanlarının çalışma biçimine ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

   • A) Bilimsel bir hipotezin doğrulanabilmesi için deneydeki tüm değişkenlerin eş zamanlı olarak değiştirilmesi gerekir.
   • B) Fiziksel olayların açıklanmasında sayısal ölçümler yerine araştırmacının kişisel sezgilerine ve tahminlerine öncelik verilir.
   • C) Bilimsel çıkarımların geçerliliği, yalnızca duyu organlarıyla yapılan nitel gözlemlerin betimlenmesiyle sınırlıdır.
   • D) Doğadaki ilişkilerin genellenebilmesi için değişkenler arasındaki sebep-sonuç bağının matematiksel olarak modellenmesine ihtiyaç duyulmaz.
   • E) Güvenilir bilimsel sonuçlara ulaşabilmek için belirli değişkenlerin sabit tutulduğu kontrollü düzeneklerden toplanan nicel veriler temel alınır.
5. 5.

   James Prescott Joule, mekanik iş ile ısı arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla dış ortamdan yalıtılmış su dolu bir kap ve ağırlıklarla dönen palet çarkları tasarlamıştır. Ağırlıkların miktarını ve düşme yüksekliğini kontrollü biçimde değiştirerek suyun sıcaklığındaki artışı hassas termometrelerle kaydetmiştir. Elde ettiği veriler, harcanan mekanik iş ile açığa çıkan ısı enerjisi arasında doğrudan ve değişmez bir sayısal oran olduğunu kanıtlamıştır. Joule’un kontrollü deney ve veri toplama sürecine dayanan bu deneyimi değerlendirildiğinde, bilimsel çalışma biçimiyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

   • A) Bilimsel ilkelerin tespiti, dış etkenlerin yalıtılıp kontrollü değişkenler arasındaki nicel ilişkilerin sistematik ölçüm ve verilerle incelenmesine dayanır.
   • B) Bilimsel deneylerde ulaşılan nicel verilerin geçerli sayılması, bağımsız değişkenlerin değiştirilmeden sabit tutulmasına bağlıdır.
   • C) Fiziksel bir yasanın genellenebilmesi için değişkenler arasındaki ilişkilerin hassas ölçümler yerine yalnızca sezgisel tahminlerle doğrulanması yeterlidir.
   • D) Kontrollü deneylerde dış etkilerin sınırlandırılması, incelenen değişkenler arasındaki sebep-sonuç ilişkisinin doğrudan gözlenmesini engeller.
   • E) Deneylerde tekrarlanan ölçümlerle elde edilen veriler, kuramsal modellerin doğruluğunu test etmede ikincil ve göz ardı edilebilir bir role sahiptir.
6. 6.

   Galileo Galilei, sarkaç hareketini incelemek amacıyla aynı uzunluktaki iplerin ucuna kütleleri birbirinden farklı kurşun ve mantar küreler bağlamıştır. Küreleri aynı açıyla serbest bıraktığında, kütle farkına rağmen her iki sarkacın da eşit sayıda salınımı aynı sürede tamamladığını nabız ve su saati ölçümleriyle doğrulamıştır. Galileo’nun değişkenleri kontrol altında tuttuğu bu deney süreci değerlendirildiğinde, bilimsel çalışma biçimi ve veri yorumlamasıyla ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Doğrulanabilir bir sonuca ulaşabilmek için her deneme aşamasında kütle ve ip uzunluğunun eş zamanlı olarak değiştirilmesi gerekir.
   • B) Gözlem sonuçlarının kuramsal kabullerle uyuşmaması durumunda elde edilen deneysel veriler yerine önceki felsefi kabuller esas alınmalıdır.
   • C) Bir hipotezin sınanmasında diğer değişkenler sabit tutulup yalnızca incelenen değişken değiştirilerek elde edilen kanıtlar sonuca temel oluşturur.
   • D) Ölçüm sonucunda bağımlı değişkenin değişmediğinin görülmesi, deneyde test edilen değişkenin incelenmesinin bir kazanım sağlamadığını gösterir.
   • E) Bilimsel çıkarımların geçerliliği yalnızca zihinsel akıl yürütmelere dayandığından kontrollü düzeneklerle fiziksel veri toplamak gerekmez.
7. 7.

   İbnülheysem, ışığın yayılma özelliklerini incelemek amacıyla karanlık bir odanın duvarına küçük bir delik açmış ve dışarıya farklı konumlarda yanan üç mum yerleştirmiştir. Odanın karşı duvarında her muma karşılık gelen ters birer ışık noktasının oluştuğunu gözlemlemiş; mumlardan birinin önünü kapattığında yalnızca o muma ait görüntünün kaybolduğunu, diğer görüntülerin ise durumdan etkilenmediğini kaydetmiştir. İbnülheysem’in kontrollü gözlemlere ve değişken müdahalesine dayanan bu deneyimi değerlendirildiğinde, bilimsel çalışma biçimiyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

   • A) İddialarını doğrulamak için değişkenleri birbirinden yalıtarak kontrollü deneyler tasarlamış ve ulaştığı sonuçları doğrudan gözlem verilerine dayandırmıştır.
   • B) Teorik varsayımlarını deneysel olarak sınamak yerine yalnızca dönemin otoritelerinin kabullerine dayalı mantıksal akıl yürütmelerle temellendirmiştir.
   • C) Deney ortamındaki tüm değişkenleri aynı anda değiştirerek genel bir sonuca tek bir aşamada ulaşmayı hedeflemiştir.
   • D) Deney sırasında elde ettiği beklenmedik gözlem verilerini kuramını korumak amacıyla ihmal etmeyi tercih etmiştir.
   • E) Bilimsel çalışmalarında sistematik ve tekrarlanabilir düzenekler kurmak yerine yalnızca rastlantısal gözlemlerle genellemelere varmıştır.
8. 8.

   Isaac Newton, beyaz ışığın prizmadan geçerken renklere ayrılmasının prizmanın yapısından kaynaklandığı iddiasını test etmek amacıyla kontrollü bir deney kurgulamıştır. İlk prizmadan çıkan renk tayfından yalnızca kırmızı ışığı küçük bir yarıktan geçirip ikinci bir prizmaya yönlendirmiş ve ışığın renginin değişmeden yalnızca kırıldığını gözlemlemiştir. Newton’ın elde ettiği bu gözlem verisine dayanarak ulaştığı sonuçlar değerlendirildiğinde, bilimsel çalışma biçimi ve bilime bakış açısıyla ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

   • A) Önceki dönemlerden aktarılan kabulleri eleştirmeden benimsemiş ve kuramsal görüşleri deney yapmadan doğrulamıştır.
   • B) Deney ortamında sonucu etkileyebilecek tüm değişkenleri eş zamanlı değiştirerek olguları genellemeye çalışmıştır.
   • C) İncelediği doğa olayını açıklarken kontrollü laboratuvar verileri yerine doğrudan kişisel kanaatlerini esas almıştır.
   • D) Hipotezini sınarken diğer olasılıkları göz ardı etmiş ve ilk gözlem verisini kesinleşmiş mutlak kanıt saymıştır.
   • E) Ortaya atılan bir iddiayı sınamak için değişkenleri izole ederek bağımsız biçimde test etmiş ve kanıta dayalı çıkarım yapmıştır.
9. 9.

   12. yüzyılda yaşamış olan Hazini, maddelerin saflığını belirlemek amacıyla geliştirdiği hassas teraziyle yaptığı ölçümlerde, ortam sıcaklığının sıvıların yoğunluğunu değiştirdiğini fark etmiştir. Bu etkinin sonuçları yanıltmasını önlemek için ölçümlerini günün belirli saatlerinde suyun sıcaklığını takip ederek gerçekleştirmiş ve değişkenleri sistematik biçimde kaydetmiştir. Hazini’nin bu çalışma biçimi ve veri toplama süreci değerlendirildiğinde, bilim insanlarının deneyimlerine ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılabilir?

   • A) Bilimsel çalışmaların geçerliliği, deneyde kullanılan araçların teknik karmaşıklığı ile doğru orantılıdır.
   • B) Deney ortamındaki tüm değişkenlerin eş zamanlı değiştirilmesi, elde edilen verilerin güvenilirliğini artıran temel koşuldur.
   • C) Deney ortamında sonucu etkileyebilecek değişkenlerin belirlenip kontrol altında tutulması, güvenilir ve nesnel bilimsel çıkarımlar yapılmasını sağlar.
   • D) Bilimsel bilgi üretimi yalnızca kuramsal varsayımların doğrulanmasına odaklanmalı, deneysel sapmalar ihmal edilmelidir.
   • E) Ölçüm sürecinde karşılaşılan çevresel etkiler, deneyin temel hipotezinin doğrudan terk edilmesini gerektirir.