Fizik Bilimine Yön Verenler Kazanım PDF İndir

Sorular

1. 1.

   el-Hâzinî, maddelerin saflık derecesini belirlemek için yaptığı hidrostatik terazi deneylerinde suyun sıcaklığı değiştikçe ölçülen yoğunluk değerlerinin farklılaştığını tespit etmiş; bu nedenle deney ortamının sıcaklığını sabit tutarak ölçümlerini kaydetmiştir. el-Hâzinî'nin bu çalışma biçimi, bilimsel deneylerdeki değişkenler ve verilerin güvenirliği açısından ulaşılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisini doğrudan doğrular?

   • A) Bir deneyde bağımsız değişkenin etkisini gözlemleyebilmek için kontrol değişkenlerinin tamamı eş zamanlı olarak değiştirilmelidir.
   • B) Ölçüm araçlarının hassasiyeti artırıldığında deney ortamındaki fiziksel koşulların ölçülen değerler üzerindeki etkisi ortadan kalkar.
   • C) Fiziksel ilkelerin doğruluğunu kanıtlamak için deneysel veriler yerine yalnızca teorik kabullere başvurulması yeterlidir.
   • D) Deney sonucunu etkileyebilecek istenmeyen dış değişkenlerin sabit tutulması, toplanan verilerin bilimsel geçerliliğini ve güvenilirliğini sağlar.
   • E) Doğadaki değişkenlerin tümü aynı anda ölçülemediği durumlarda ölçüm sonuçlarının nicel veriler yerine nitel gözlemlerle açıklanması gerekir.
2. 2.

   İbnü'l-Heysem, ışığın havadan suya geçerken izlediği yolu incelemek amacıyla derecelendirilmiş bir kap tasarlamış; gelen ışığın yüzey normaliyle yaptığı açıyı kontrollü olarak artırıp her adımda kırılma açısını titizlikle kaydetmiştir. İbnü'l-Heysem'in geliş açısı büyüdükçe kırılma açısının da büyüdüğünü ancak iki açı arasındaki oranın sabit kalmadığını sayısal ölçümlerle ortaya koyduğu bu çalışma biçimi, bilimsel bilgiye ulaşma süreciyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisini doğrudan kanıtlar?

   • A) Fiziksel olgulara ilişkin güvenilir çıkarımların, değişkenlerin sistematik biçimde değiştirilip nicel verilerle sınanması sonucunda elde edildiğini
   • B) Işığın farklı ortamlardaki yayılma hızının, optik aygıtlar ve zaman ölçerler yardımıyla doğrudan tespit edildiğini
   • C) Bilimsel yasalara ulaşabilmek için tek bir bağımsız gözlem verisinin kuramsal genelleme yapmaya yettiğini
   • D) Fiziksel olaylar arasındaki ilişkilerin matematiksel ve geometrik modellerle açıklanamayacak kadar karmaşık olduğunu
   • E) Bilim insanlarının deney düzeneği tasarlamak yerine yalnızca geçmişteki teorik kabulleri kanıtlamaya odaklandığını
3. 3.

   Isaac Newton'ın çalışma biçimini modelleyen bir öğrenci grubu, laboratuvarda sürtünmesi önemsiz yatay düzlemdeki bir deney arabasının kütlesini sabit tutarak arabaya uygulanan net kuvveti kontrollü olarak artırmış ve ivme değerlerini hassas sensörlerle kaydetmiştir. Öğrencilerin elde ettiği ölçüm verilerine dayanarak ulaştıkları çıkarımları değerlendiren bir araştırmacının aşağıdaki yargılarından hangisi, bilimsel ilkeler açısından geçerli bir değerlendirmedir?

   • A) Deneyde kütle sabit tutulduğu için kuvvet ile ivme arasındaki ilişkinin yalnızca bu kütle değeri için geçerli olduğu ve genel bir ilkeye ulaşılamayacağı savunulmalıdır.
   • B) Arabaya uygulanan kuvvetin sayısal değerleri yerine yalnızca hareket yönünün kaydedilmesinin bilimsel değerlendirme için yeterli olduğu ileri sürülmelidir.
   • C) Net kuvvet ile ivme arasındaki ilişkinin kanıtlanabilmesi için kütlenin de kuvvetle birlikte eş zamanlı olarak değiştirilmesi gerektiği belirtilmelidir.
   • D) İvmedeki değişimin doğrudan kuvvete bağlı olduğunu savunmak yerine deneyde gözlenmeyen diğer etkenlerin sonucu belirlediği iddia edilmelidir.
   • E) Kütlenin sabit tutulup net kuvvetin kontrollü olarak değiştirilmesinin, ivmedeki değişimin doğrudan kuvvete bağlı olduğunu gösteren güvenilir bir kanıt oluşturduğu ifade edilmelidir.
4. 4.

   Galileo Galilei, serbest düşme hareketini doğrudan ölçmek dönemin şartlarında güç olduğu için pürüzsüz eğik düzlemler tasarlamış; eğim açısını sabit tutup aynı maddeden yapılmış farklı kütlelerdeki kürelerin düzlem boyunca hareket sürelerini su saati kullanarak titizlikle ölçmüştür. Kürelerin kütleleri farklı olmasına rağmen aynı mesafeyi aynı sürede katettiğini kaydeden Galileo'nun bu çalışma biçimi, bilimsel bilginin üretilme sürecine ilişkin aşağıdaki çıkarımlardan hangisini doğrudan kanıtlar?

   • A) Bilimsel ilkelerin kesinleşmesi için tüm doğa olaylarının tek bir ortak matematiksel bağıntıyla modellenmesi gerektiğini
   • B) Fiziksel sistemlerde ancak hiçbir değişkenin değiştirilmediği koşullarda anlamlı çıkarımlar yapılabileceğini
   • C) Otoriteye veya sezgiye dayalı yerleşik kabullerin, değişkenlerin kontrol edildiği deneysel ölçüm verileriyle sınanması gerektiğini
   • D) Laboratuvar ortamında geliştirilen düzeneklerin teorik varsayımlardan bağımsız olarak kendiliğinden sonuca ulaştığını
   • E) Bir doğa olayının anlaşılabilmesi için yalnızca nesnelerin kütle ve boyut gibi iç özelliklerinin incelenmesinin yeterli olduğunu
5. 5.

   Isaac Newton, yer çekiminin farklı maddeleri aynı şekilde etkileyip etkilemediğini test etmek amacıyla aynı uzunluktaki sarkaçların ucuna altın, kurşun, cam ve ahşap gibi farklı maddeler bağlayarak salınım sürelerini hassas biçimde ölçmüş ve sürelerin değişmediğini kaydetmiştir. Newton'ın değişkenleri kontrol ederek elde ettiği bu gözlem verisi, aşağıdaki çıkarımlardan hangisini doğrudan kanıtlar?

   • A) Yer çekimi ivmesinin, cismin yapıldığı maddenin cinsine bağlı olmadığını
   • B) Sarkaçların salınım süresinin cismin toplam kütlesine bağlı olarak değiştiğini
   • C) Farklı maddelerden yapılan cisimlerin yer çekimi etkisiyle farklı ivmeler kazandığını
   • D) Kütleçekim kuvvetinin cismin geometrik şekline ve hacmine bağlı olduğunu
   • E) Sarkaçların salınım süresinin yer çekimi ivmesinden tamamen bağımsız olduğunu
6. 6.

   Albert Einstein, fotoelektrik deneylerinde gelen ışığın şiddeti artırıldığında sökülen elektronların kinetik enerjisinin değişmediğini, enerjideki değişimin yalnızca ışığın frekansına bağlı olduğunu ortaya koyan ölçüm verilerini değerlendirmiştir. Einstein'ın bu gözlem verilerine dayanarak dönemin yerleşik klasik dalga kuramı yerine ışığın kuantumlu doğasını esas alan foton yaklaşımını geliştirmesi, bilim insanlarının çalışma biçimine ilişkin aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlar?

   • A) Matematiksel bağıntıların deneysel kanıtlara başvurulmadan da kesin doğru kabul edilebileceğini
   • B) Olgusal gözlem ve deney verileriyle uyuşmayan kuramsal kabullerin yeni bilimsel modellerle dönüştürülebileceğini
   • C) Bilimsel araştırmaların geçmiş teorik birikimi tamamen yok sayarak sıfırdan inşa edildiğini
   • D) Deneylerde elde edilen nicel verilerin ancak teknolojik araçlar hatasız olduğunda anlam taşıyabileceğini
   • E) Fiziksel ilkelerin yalnızca tek bir değişkenin ölçüldüğü kapalı laboratuvar ortamlarında geçerli olduğunu
7. 7.

   12. yüzyılda el-Hâzinî, geliştirdiği duyarlı terazi ile saf metallerin ve alaşımların havadaki ve sudaki ağırlıklarını sistematik olarak ölçmüş; aynı kütleye sahip farklı maddelerin suda farklı miktarlarda hafiflediğini sayısal verilerle kaydetmiştir. el-Hâzinî'nin değişkenleri kontrol ederek yürüttüğü bu deney ve ölçüm süreci, bilim insanının çalışma biçimine ilişkin aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlar?

   • A) Doğruluğu sınanmamış felsefi kabullere dayalı tümdengelim yöntemini tek ölçüt olarak benimsediğini
   • B) Fiziksel özellikleri yalnızca duyu organlarıyla doğrudan algılanabilen nitel gözlemlerle sınırlandırdığını
   • C) Fizik kuramlarını deneysel araç ve ölçüm aygıtı kullanmadan sadece zihinsel modellemelerle kurduğunu
   • D) Doğadaki olayları matematiksel ve sayısal bağıntılardan bağımsız, sezgisel yöntemlerle değerlendirdiğini
   • E) Maddelerin ayırt edici özelliklerini nicel ölçümlere ve kontrollü gözlem verilerine dayandırarak belirlediğini
8. 8.

   Isaac Newton, beyaz ışığın cam prizmadan geçerken renklere ayrılmasının prizmadan mı yoksa ışığın kendi yapısından mı kaynaklandığını test etmek için ilk prizmadan çıkan tek bir rengi izole ederek ardışık ikinci bir prizmadan geçirmiş ve rengin değişmediğini gözlemlemiştir. Newton'ın değişkenleri kontrol altına aldığı bu deney basamağıyla ulaşmak istediği temel bilimsel sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Farklı renkteki ışınların prizma içindeki yayılma hızlarının birbirine eşit olduğunu ispatlamak
   • B) Prizmanın beyaz ışığı oluşturan bileşenlerin tamamını soğurarak yok ettiğini göstermek
   • C) İkinci prizmanın gelen ışığın parlaklığını ve enerjisini katlayarak artıran bir araç olduğunu doğrulamak
   • D) Prizmanın renklendirici bir etken olmadığını, renklerin ışığın kendi doğasında var olduğunu kanıtlamak
   • E) Işığın doğrusal yolla yayılabilmesi için mutlaka saydam ve yoğun bir ortama ihtiyaç duyduğunu açıklamak
9. 9.

   İbnü'l-Heysem, görme olayını incelerken felsefi kabullere bağlı kalmak yerine karanlık bir odada ışık deliklerini ve kaynaklarını kontrollü olarak değiştirmiş, elde ettiği gözlem verileriyle ışığın doğrusal yayıldığını göstermiştir. Bu durum, İbnü'l-Heysem'in çalışma biçiminde fizik bilimi açısından aşağıdakilerden hangisine öncelik verdiğini doğrudan kanıtlar?

   • A) Olayları incelerken deney ortamı tasarlamak yerine doğada kendiliğinden gelişen durumları pasif biçimde izlemeye
   • B) Neden-sonuç ilişkilerini belirlemek amacıyla deneydeki tüm değişkenleri aynı anda serbestçe değiştirmeye
   • C) Ortaya atılan iddiaların kontrollü deneyler ve sistematik veri toplama süreciyle sınanmasına
   • D) Bilimsel sonuçlara ulaşmada kişisel sezgileri ve tahminleri deneysel kanıtların üzerinde tutmaya
   • E) Deney verilerinin güvenirliğini artırmak için geçmiş felsefi otoritelerin fikirlerini nihai ölçüt kabul etmeye