Yaşam Bilimi: Biyoloji Özgün Kurgu Test Çöz

Sorular

1. 1.

   Biyomimikri araştırma kubbesinde çalışan bir öğrenci, yapay gölet ünitesinde yaşayan etobur bir sucul bitki (kese otu) ile suda serbest yüzen bir kabuklu eklem bacaklıyı (su piresi) sensörlü mikro-kamera sistemiyle incelemiştir. Otuz dakikalık ilk incelemede yalnızca su piresinin hareket ederek besin topladığı, bitkinin ise durağan kaldığı kaydedilmiştir. Gözlem süresini yedi güne çıkarıp ölçüm sıklığını artıran öğrenci; bitkinin kapanına dokunulduğunda ani bir tepkiyle avını yakaladığını, ayrıca sensör verileriyle her iki canlının da hücresel solunum yapıp metabolik atık uzaklaştırdığını doğrulamıştır. Bu bilimsel gözlem ve veri analizine dayanarak canlıların özellikleri hakkında aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılır?

   • A) Doğrudan gözlemlenemeyen metabolik faaliyetler yalnızca aktif yer değiştirme yeteneğine sahip tüketici canlılarda gerçekleşir.
   • B) Bir canlının canlılık niteliklerini bilimsel olarak belirleyebilmek için kısa süreli tek bir makroskobik gözlem yeterli kanıt sağlar.
   • C) Uyarılara karşı mekanik tepki oluşturma yeteneği yalnızca gelişmiş sinir sistemine sahip hayvanlar alemine özgü bir durumdur.
   • D) Canlıların uyarılara tepki verme ve besin edinme biçimleri farklılık gösterse de enerji üretme ve metabolik atık uzaklaştırma gibi temel süreçler ortaktır.
   • E) Canlılar arasında ortak özelliklerin bulunması, türlerin besinlerini mutlaka aynı metabolik yollarla dış ortamdan hazır almasını gerektirir.
2. 2.

   Yüksek irtifadaki bir buzul gölü kıyısında kurulan araştırma istasyonunda biyologlar, göl suyunda serbest yüzen tek hücreli kamçılı bir alg ile göl tabanında yaşayan çok hücreli bir yassı solucanın ışık ve sıcaklık değişimlerine tepkilerini 72 saat boyunca mikrosensörlerle kaydetmiştir. Işık şiddeti arttığında alg fotosentez verimini artırmak için su yüzeyine yönelip oksijen üretirken yassı solucan ışığı algılayan göz lekeleriyle kayaların gölgeli alt kısımlarına çekilmiştir. Çevre sıcaklığı aniden düştüğünde ise alg hücre zarının akışkanlığını düzenleyerek, yassı solucan ise hücresel solunum hızını ve kas hareketlerini azaltarak iç dengesini korumuştur. Elde edilen bu gözlem verileri canlıların özellikleri doğrultusunda analiz edildiğinde aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılır?

   • A) Canlılarda çevresel uyarılara karşı verilen yönelim tepkileri, yalnızca sinir ve kas dokusuna sahip çok hücreli organizmalarda gözlenir.
   • B) Alg türünün ışık varlığında oksijen üretmesi, bu canlının enerji metabolizmasında hücresel solunuma ihtiyaç duymadığını kanıtlar.
   • C) Sıcaklık düşüşüne karşı her iki canlının da hücresel düzeyde aynı biyokimyasal mekanizmayı kullanarak metabolizma hızını düşürdüğü görülür.
   • D) Farklı hücresel organizasyona ve beslenme tiplerine sahip olsalar da her iki canlı uyarılara tepki verme ve homeostaziyi koruma ortak özelliklerini kendi biyolojik yapılarına uygun şekilde sergilemiştir.
   • E) Tek hücreli kamçılı algin yer değiştirme hareketi yapması, aktif yer değiştirmenin tüm fotosentez yapan canlılar için zorunlu bir ortak özellik olduğunu gösterir.
3. 3.

   Biyorejeneratif bir yaşam destek ünitesinde organik atıkların geri kazanımı için görevlendirilen bir araştırma ekibi, ortama aşılanan ayrıştırıcı bir mantar türü ile bir ayrıştırıcı böcek türünün yaşamsal faaliyetlerini izlemiştir. İlk iki saatlik anlık incelemede böceğin hareketsiz beklediği, mantar kolonilerinde ise herhangi bir kütle ya da biçimsel değişim gerçekleşmediği kaydedilmiştir. Araştırmacılar gözlem sıklığını günde dört ölçüme çıkarıp izleme süresini on güne uzattıklarında; böceğin nemli atıklara yönelerek bunları sindirip dışkıladığını ve mekanik uyarılara ani kaçma tepkisi verdiğini, mantarın ise hifleriyle ortama sindirim enzimi salgılayıp organik maddeleri parçalayarak sporlandığını ve kütlesini artırdığını belirlemiştir. Bu bilimsel gözlem verileri analiz edildiğinde canlıların temel özellikleri hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılır?

   • A) Canlıların uyarılara tepki verme ve çevreleriyle madde alışverişi yapma özellikleri sadece gelişmiş kas-iskelet sistemi aracılığıyla ve anlık tepkilerle gerçekleşir.
   • B) Canlılardaki metabolik benzerlikleri ve temel yaşamsal süreçleri doğru tespit edebilmek için tek seferlik kısa süreli incelemeler kesin veriler sunar.
   • C) Canlıların ortak özellikleri farklı organizmalarda farklı mekanizma ve hızlarda işlediğinden, bu süreçleri bilimsel olarak ortaya koymak için gözlem süresi ve sıklığı artırılmalıdır.
   • D) Organik maddeleri parçalayarak enerji elde etme ve büyüme davranışı yalnızca aktif yer değiştirme hareketine sahip canlılara özgüdür.
   • E) Çevre koşullarındaki değişimlere karşı iç dengeyi koruma ve metabolik atıkları uzaklaştırma yeteneği bitki ve mantar benzeri hareketsiz formlarda bulunmaz.
4. 4.

   Okul serasında yürütülen bir biyoloji projesinde öğrenciler, aynı saksı ortamını paylaşan etli yapraklı bir sukulent bitkisi ile nemli toprakta yaşayan mikroskobik bir nematod türünü ilk olarak on dakikalık tek bir incelemeyle gözlemlemiş; bu kısa sürede sukulentte belirgin bir hareket ya da madde alışverişi saptayamazken nematodun yalnızca kıvrılma hareketi yaptığını kaydetmiştir. Araştırmacılar gözlem sıklığını günde dört ölçüme çıkarıp inceleme süresini iki haftaya uzattıklarında; sukulentin geceleri karbondioksit bağlayıp gündüzleri su kaybını sınırlandırarak iç dengesini koruduğunu ve yeni yaprak taslakları geliştirdiğini, nematodun ise besin yoğunluğuna yönelip hücresel solunumla ortama karbondioksit ve azotlu atık bıraktığını tespit etmiştir. Elde edilen bu gözlem verileri canlıların özellikleri ve bilimsel gözlem ilkeleri açısından analiz edildiğinde aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılır?

   • A) Canlıların çevresel uyarılara tepki vermesi ve iç dengesini koruması yalnızca aktif yer değiştirme hareketi yapabilen hayvanlara özgü bir durumdur.
   • B) Kısa süreli ve anlık gözlemler, incelenen bir organizmanın metabolik potansiyelini ve tüm temel canlılık özelliklerini eksiksiz belirlemek için yeterlidir.
   • C) İnorganik maddelerden organik besin sentezleme ve hücre dışındaki maddeleri yutak benzeri yapılarla içeri alma tüm canlılarda ortak olarak yürütülen zorunlu süreçlerdir.
   • D) Farklı âlemlerde yer alan organizmaların solunum gazlarını değiştirmesi ve atık uzaklaştırması arasında yaşamsal denge açısından ortak bir amaç bulunmaz.
   • E) Bilimsel gözlem süresi ve sıklığının artırılması, anlık incelemelerde fark edilemeyen homeostazi, büyüme ve boşaltım gibi ortak metabolik süreçlerin doğrulanmasını sağlar.
5. 5.

   Ekolojik restorasyon kubbesinde çalışan bir araştırmacı, aynı mikrohabitatı paylaşan bir liken birliği ile kaya kertenkelesinin metabolik etkinliklerini 48 saatlik kesintisiz izleme döngüsünde kaydetmiştir. Anlık ilk incelemede her iki organizma da tamamen durağan algılanmışken ölçüm sıklığı artırıldığında likenin ışık altında inorganik maddelerden organik besin sentezlediği, kertenkelenin ise vücut ısısını dengelemek için yüzey değiştirip hücresel solunumla enerji ürettiği saptanmıştır. Elde edilen bu bilimsel gözlem verileri analiz edildiğinde canlıların özellikleri hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılır?

   • A) Çevreye uyum sağlama ve dış etkenlere tepki verme özelliği yalnızca aktif yer değiştirme hareketi yapabilen canlılara özgüdür.
   • B) Farklı gruplardaki canlılar beslenme ve hareket gibi yaşamsal süreçleri farklı mekanizmalarla yürütseler de iç dengeyi sağlama ve uyarılara tepki verme gibi temel özelliklerde birleşir.
   • C) Kısa süreli ve anlık gözlemler, bir organizmanın hücresel solunum ve metabolik aktivite düzeyini tam olarak belirlemek için yeterli bilimsel veri sunar.
   • D) Ototrof organizmalar iç dengelerini kararlı tutabilmek için heterotroflar gibi dış ortamdan hazır organik besin molekülleri almak zorundadır.
   • E) Çevresel uyarılara verilen tepkilerin farklı biçimlerde gerçekleşmesi, incelenen canlıların hücresel düzeyde ortak kimyasal süreçlere sahip olmadığını gösterir.
6. 6.

   Yapay bir biyosfer araştırma istasyonunda çalışan bir biyolog, izole edilen iki farklı mikroskobik canlı popülasyonunu (X ve Y) otuz gün boyunca sensörlerle izlemiştir. Anlık ilk gün ölçümlerinde her iki canlıda da belirgin bir kütle artışı saptanamazken gözlem süresi ve sıklığı artırıldığında X'in inorganik kükürt bileşiklerini oksitleyerek kendi besinini ürettiği ve bölündüğü, Y'nin ise organik maddeleri sindirerek ortamdaki sıcaklık dalgalanmalarına karşı enzim aktivitesini hücresel tamponlama ile koruduğu kaydedilmiştir. Bu bilimsel gözlem verileri canlıların temel özellikleri doğrultusunda analiz edildiğinde aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılır?

   • A) Canlıların tamamında çevresel uyarılara karşı verilen tepkilerin saptanabilmesi için mutlaka aktif yer değiştirme hareketinin gerçekleşmesi gerekir.
   • B) Canlılar metabolik faaliyetleri için gereken enerjiyi yalnızca fotosentez yoluyla üretebildiklerinden kükürt oksitleyen X canlısı metabolizma tanımının dışında kalır.
   • C) Kısa süreli anlık gözlemlerde kütle artışının ölçülememiş olması, bu örneklerin hücresel yapıya ve biyokimyasal tepkimelere sahip olmadığını kanıtlar.
   • D) Farklı beslenme ve çevreye uyum stratejilerine sahip olsalar da her iki canlı türü metabolizma, homeostazi ve neslini devam ettirme gibi temel canlılık özelliklerini ortak olarak sergiler.
   • E) Heterotrof beslenen canlılar dış ortamdaki sıcaklık değişimlerine biyokimyasal tepki veremediklerinden kararlı bir iç çevre oluşturamazlar.
7. 7.

   Biyosfer keşif kapsülünde çalışan bir biyolog, yeni keşfedilen bir ekosistemden getirdiği iki farklı canlı örneğini (filamentli bir mantar türü ile gölgeye uyum sağlamış otsu bir bitkiyi) ilk gün birkaç saat boyunca incelemiş ve ikisinde de belirgin bir yer değiştirme ya da ani tepki saptayamamıştır. Araştırmacı; inceleme sıklığını artırıp gözlem süresini üç haftaya çıkardığında her iki örneğin de ışık ve besin kaynaklarına doğru yöneldiğini, atık maddelerini uzaklaştırdığını ve düzenli kütle artışı sergilediğini kaydetmiştir. Elde edilen bu bilimsel gözlem verileri canlıların ortak özellikleri açısından analiz edildiğinde aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğru olur?

   • A) Canlıların ortak özellikleri yalnızca hücresel düzeydeki mikroskobik incelemelerle anlaşılabileceğinden makroskobik gözlem süresinin uzatılması yeni bir bilimsel veri sağlamaz.
   • B) Canlılarda ilk bakışta fark edilemeyen hareket, uyarılara tepki ve büyüme gibi ortak özelliklerin bilimsel olarak belirlenmesi; gözlem süresinin uzatılması ve inceleme sıklığının artırılmasıyla mümkündür.
   • C) Canlı bir varlığın çevresel uyarılara tepki verebilmesi ve yönelim gösterebilmesi için mutlaka gelişmiş bir sinir ve kas sistemine sahip olması zorunludur.
   • D) Farklı canlı gruplarının metabolik atıklarını uzaklaştırma yolları tamamen aynı hücresel yapılarla yürütüldüğünden boşaltım mekanizmaları canlılar arasında çeşitlilik göstermez.
   • E) Kısa süreli gözlemlerde belirgin bir yer değiştirme sergilemeyen organizmalar, hücresel yapı gösterseler dahi biyolojik olarak cansız kabul edilir.
8. 8.

   Kapalı bir biyosfer simülasyonunda çalışan genç bir araştırmacı, izole ettiği mikroskobik X ve Y örneklerinin canlılık özelliklerini belirlemek amacıyla gözlem süresini iki haftaya çıkararak inceleme sıklığını artırmıştır. Yapılan analizlerde X örneğinin besiyerinde kendi ATP'sini sentezleyerek bölündüğü ve hem DNA hem RNA içerdiği; Y örneğinin ise hücresel yapı ve bağımsız metabolizmaya sahip olmadığı, yalnızca konak bir hücre içine girdiğinde nükleik asitini kopyalatabildiği tespit edilmiştir. Bu bilimsel gözlem verileri canlıların ortak özellikleri doğrultusunda analiz edildiğinde ulaşılabilecek en doğru çıkarım hangisidir?

   • A) Her iki örnek de nükleik asit taşıyıp sayıca artabildiği için hücresel organizasyon düzeyine bakılmaksızın tümüyle canlılar sınıflandırmasına dâhil edilmelidir.
   • B) X örneğinin steril besiyerinde çoğalması cansız kristalleşmeye, Y örneğinin ise konak hücreye bağımlı olması çok hücreli gelişmiş bir organizasyona işaret eder.
   • C) Y örneğinin bağımsız enerji üretememesi onun ototrof olduğunu, X örneğinin hem DNA hem RNA bulundurması ise sadece virüslere özgü bir durum olduğunu gösterir.
   • D) Y örneğinin hücresel yapı ve metabolizmadan yoksun olması klasik canlı tanımına uymadığını, genetik materyal taşıyıp konak içinde çoğalabilmesi ise canlılık benzeri özellik sergilediğini gösterir.
   • E) İki örnek arasındaki farklılık prokaryot ve ökaryot ayrımından kaynaklanmakta olup Y örneğinin faaliyetsizliği hücre çeperinin geçirimsizliği ile açıklanır.
9. 9.

   Bir biyoloji kulübü öğrencisi, tasarladığı kapalı tatlı su mikro-ekosisteminde yaşayan iki farklı canlı türünü (K ve L) beş gün boyunca düzenli aralıklarla mikroskop altında incelemiş ve gözlem formuna şu verileri kaydetmiştir: K canlısı: Tek bir hücreden oluşur; ışık varlığında kloroplast benzeri yapılarıyla kendi besinini üretir ve atıklarını kontraktil kofuluyla uzaklaştırır.L canlısı: Çok sayıda hücreden oluşur; sudaki mikroskobik parçacıkları yutak benzeri yapısıyla içine alarak sindirir ve ortamdaki kimyasal değişimlere vücut hareketleriyle tepki verir.Öğrencinin elde ettiği bu veriler analiz edildiğinde, canlıların ortak özellikleri ve aralarındaki farklılıklar hakkında varılabilecek en kapsamlı ve doğru çıkarım hangisidir?

   • A) Canlıların tamamı çevrelerindeki uyarılara tepki verirken yalnızca çok hücreli organizmalar atık maddeleri vücutlarından uzaklaştırabilir.
   • B) İncelenen organizmaların hücre sayısı ve besin temin etme biçimleri farklı olsa da hücresel yapı sergileme, uyarılara tepki verme ve boşaltım gibi temel canlılık süreçleri ortaktır.
   • C) K canlısının ototrof, L canlısının heterotrof beslenmesi, bu iki türün genetik materyal taşıma ve enerji üretme gibi metabolik süreçleri ortak olarak gerçekleştirmediğini gösterir.
   • D) Tek hücreli organizmalarda gözlemlenen özelleşmiş yapılar, çok hücreli canlılardaki doku düzeyindeki organizasyonla aynı düzeyde yapısal karmaşıklığa sahiptir.
   • E) Canlılar arasında gözlemlenen fizyolojik çeşitlilik, organizmaların çevresel faktörlere karşı ortak bir hücresel solunum mekanizması kullanmasını engeller.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.