Coğrafi Faktörlerin Bitki Türlerinin Çeşitliliği ve Dağılışına Etkisi Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Bir ülkedeki endemik türlerin oranı ile o ülkenin dağlık-engebeli yapısı ve geçirdiği jeolojik değişimler arasında güçlü bir doğru orantı bulunur. Buna göre, aşağıdaki ülkelerin hangisinde yer şekillerinin etkisiyle daha fazla endemik bitki çeşidi bulunması beklenir?

   • A) Geniş düzlüklerden oluşan Hollanda
   • B) Tamamen düz bir ovadan oluşan Libya
   • C) Farklı iklim geçişleri ve yüksek engebeli dağ sıraları olan Türkiye
   • D) Büyük düz platolara sahip olan Ukrayna
   • E) Alçak çöllerle kaplı olan Katar

2. Iğdır Ovası Doğu Anadolu’da yer almasına rağmen, çevresine göre alçakta olması ve dağlar tarafından rüzgârlardan korunması sebebiyle burada pamuk yetişebilmekte ve Akdeniz benzeri bitki elemanları görülebilmektedir. Bu durum, yerel bitki örtüsü çeşitliliğinde aşağıdakilerden hangisinin önemini vurgular?

   • A) Genel enlem derecelerinin sıcaklık üzerindeki mutlak hakimiyetini
   • B) Toprağın sadece mineral yapısının her şeyi belirlediğini
   • C) Çevresine göre çukurda kalan sahaların yarattığı mikroklima koşullarını
   • D) Bölgedeki akarsuların çok hızlı akış gücüne sahip olmasını
   • E) Doğal gübreleme faaliyetlerinin yaygınlığını

3. Kanyon vadiler, korunaklı mikroklima alanları yaratarak çevresindeki genel iklim özelliklerinden tamamen farklı, hassas bitki topluluklarının yaşamasına imkan tanır. Bu durum, bitki örtüsü analizlerinde hangi iki coğrafi faktörün yerel düzeydeki güçlü etkileşimini kanıtlar?

   • A) Yer şekilleri (Topoğrafya) ve Mikroklima (Yerel İklim)
   • B) Toprak pH değeri ve Sanayi Bölgeleri
   • C) Boylam Dereceleri ve Deniz Akıntıları
   • D) Enlem Derecesi ve Tarımsal Sulama Göletleri
   • E) Yer kabuğu kalınlığı ve Rüzgâr Aşındırması

4. Türkiye, üç farklı bitki coğrafyası bölgesinin (Avrupa-Sibirya, Akdeniz, İran-Turan) kesişim noktasında yer alır. Bu durum ülkemizi dünyanın en zengin floralarından biri haline getirmiştir. Türkiye'nin bu zenginliğe sahip olmasındaki temel neden aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Akarsularının çok yüksek enerji potansiyeline sahip olması
   • B) Tarımda sulama imkanlarının her geçen gün gelişmesi
   • C) Çeşitli iklim tiplerinin, yükselti ve topoğrafik engebenin kısa mesafede değişmesi
   • D) Genç nüfus oranının yüksek olması
   • E) Topraklarının büyük kısmının sanayi amaçlı kullanılması

5. Amazon Havzası ile Kongo Havzası’nda yıl boyu yüksek sıcaklık ve düzenli yağış görülmesi, buralarda her zaman yeşil kalan çok katlı geniş yapraklı yağmur ormanlarının oluşmasını sağlamıştır. Bu durum, küresel ölçekte bitki örtüsü kuşaklarının sınırını belirleyen en temel ögenin ne olduğunu gösterir?

   • A) Makroklima (büyük iklim) tiplerinin dağılışını
   • B) Okyanuslardaki gelgit genliğinin miktarını
   • C) Levha hareketlerinin sınır hatlarını
   • D) Kıtaların jeolojik yaş yapısını
   • E) Tarımsal mekanizasyon düzeyini

6. Türkiye’de kuzeyden esen rüzgârlar sıcaklığı düşürürken, güneyden esenler sıcaklığı artırır. Bu durum dağların güney ve kuzey yamaçlarındaki bitki çeşitliliğinin sınırını doğrudan etkiler. Bu durum bitki dağılışını etkileyen hangi iki faktörün ortak etkileşimiyle açıklanır?

   • A) Yükselti ve Akarsu Rejimi
   • B) Toprak Türü ve Karasallık
   • C) Bakı (Yön) ve Enlem (Sıcaklık)
   • D) Jeolojik Yapı ve Yağış Rejimi
   • E) Rüzgâr Hızı ve Doğal Bitki Örtüsü Sınırı

7. Bir bölgenin yağış haritası ile orman varlığı haritası çakıştırıldığında, yıllık yağış miktarının 1000 mm’nin üzerinde olduğu alanlarda gür ormanların yoğunlaştığı, yağışın azaldığı alanlarda ise otsu türlerin hakim olduğu görülmektedir. Bu iki haritanın analizi aşağıdaki çıkarımlardan hangisini doğrular?

   • A) Sıcaklık arttıkça bitki çeşitliliği her zaman artış gösterir.
   • B) Bitki formasyonlarının tür ve yoğunluğunu doğrudan su bilançosu belirler.
   • C) Engebeli araziler her zaman yağışlı ve ormanlık alanlardır.
   • D) Toprak türü, yağış miktarından bağımsız olarak orman sınırını çizer.
   • E) Bitki örtüsü sadece rüzgârların taşıdığı nem miktarı ile beslenir.

8. Akdeniz iklim bölgesinde maki elemanı olan kızılçamların tahrip edilmesiyle oluşan bodur çalılar (maki), aşırı kuraklığa karşı yapraklarını küçülterek, kalın ve tüylü bir doku kazanarak direnç gösterir. Bu durum, bitkilerin çevreye adaptasyonunda hangi coğrafi faktörün baskın rolünü gösterir?

   • A) Eğim ve engebenin az olmasının
   • B) Yeraltı su seviyesinin yüksek olmasının
   • C) Yaz kuraklığı ve terlemeyi önleme ihtiyacının
   • D) Kış aylarında kar yağışının fazla olmasının
   • E) Toprağın humus yönünden aşırı zengin olmasının

9. Karadeniz Bölgesi'nde tahrip edilen ormanların yerinde 'psödomaki' (yalancı maki) adı verilen nemcil çalı toplulukları gelişirken, İç Anadolu'da tahrip edilen ormanların yerinde 'antropojen bozkırlar' ortaya çıkar. Bu iki bölgedeki tahribat sonrası oluşan yeni örtülerin farklı karakterde olması hangi faktörün kontrolündedir?

   • A) Mevcut iklim şartlarının (nem ve yağış miktarı) sunduğu olanakların
   • B) Ağaçları tahrip eden insan topluluklarının kültür düzeyinin
   • C) Bölgelerin jeolojik yapıdaki kırık hatlarının sıklığının
   • D) Rüzgârların esme yönlerinin ve hız limitlerinin
   • E) Toprak altındaki tuz birikim oranlarının değişmesinin

10. Güney Afrika'daki Kap bölgesi ile Avustralya'nın güneybatı kıyılarının bitki örtüsü haritaları incelendiğinde, buralarda da Akdeniz havzasındaki gibi maki topluluklarının yaygın olduğu görülür. Bu farklı kıtalardaki benzer bitki örtüsü varlığı hangisiyle açıklanabilir?

    • A) Aynı jeolojik zamanda oluşmuş olmalarıyla
    • B) Beşerî tarım tekniklerinin benzerliğiyle
    • C) Toprak yapılarının tamamen killi olmasıyla
    • D) Benzer iklim özelliklerinin ve yağış rejiminin yaşanmasıyla
    • E) Yüz ölçümlerinin birbirine çok yakın olmasıyla

11. Geçmiş jeolojik dönemlerde yaşamış, ancak günümüz iklim şartlarında sadece belirli özel alanlarda varlığını sürdürebilen bitkilere 'kalıntı (relikt) bitki' denir. Türkiye'de relikt bitki türlerinin fazla olmasında aşağıdakilerden hangisi en etkilidir?

    • A) Ortalama yükseltisinin batıdan doğuya doğru artması
    • B) Kuaterner'deki buzul ve buzullar arası dönemlerde yaşanan iklim değişimleri
    • C) Akarsu ağının çok sık ve debilerinin düzensiz olması
    • D) Üç tarafının farklı sıcaklıktaki denizlerle çevrili olması
    • E) Volkanik faaliyetlerin verimli topraklar oluşturması

12. Türkiye'nin Karadeniz kıyı kuşağında iğne ve geniş yapraklı ağaçlardan oluşan ormanlar hakimken, İç Anadolu Bölgesi'nde ilkbahar yağışlarıyla yeşeren ot toplulukları (bozkır) yaygındır. İki bölge arasındaki bu belirgin bitki örtüsü farkının en temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Günlük sıcaklık farklarının eşit olması
    • B) Toprakların tuzluluk oranlarının benzerliği
    • C) Yıllık ortalama yağış miktarı ve rejiminin farklı olması
    • D) Kayaçların aşınma derecelerinin farklılığı
    • E) Bölgelerin yükselti değerlerinin batıdan doğuya artması

13. Kuzey Yarım Küre'deki orta kuşak karalarının batı kıyılarında sıcak ve nemli rüzgârlar sayesinde gür karma ormanlar görülürken, aynı enlemdeki iç kesimlerde kuraklıktan dolayı bozkırlar geniş yer kaplar. Bu durum, bitki dağılışında aşağıdaki ilişkilerden hangisini vurgulamaktadır?

    • A) Enlem - Boylam ilişkisi
    • B) Denizellik - Karasallık (nemlilik) ilişkisi
    • C) Toprak tipi - Yükselti ilişkisi
    • D) Sıcaklık - Akarsu debisi ilişkisi
    • E) Jeolojik yapı - Rüzgâr yönü ilişkisi

14. Türkiye’de endemik bitki türlerinin en yoğun olduğu yerlerin başında Toroslar ve Doğu Anadolu’nun dağlık alanları gelmektedir. Bu durum, bitki örtüsünün dağılışında rol oynayan hangi faktörün önemini doğrudan kanıtlar?

    • A) Sanayileşme oranının
    • B) Toprak erozyonunun şiddetinin
    • C) Jeolojik yaşın genç olmasının
    • D) Boylam derecelerinin sıklığının
    • E) Topoğrafik çeşitlilik ve engebenin korunaklı alanlar sunmasının

15. Bir araştırmacı, dağlık bir alanda yukarıya doğru tırmandıkça ağaçların boylarının kısaldığını, önce geniş yapraklıların, sonra karışık, en son ise iğne yapraklı ağaçların yer aldığını gözlemlemiştir. Bu dikey basamaklanmanın ortaya çıkmasındaki birincil coğrafi faktör hangisidir?

    • A) Yükseldikçe sıcaklığın düzenli olarak azalması
    • B) Rüzgâr hızının yükseklerde artması
    • C) Toprak tabakasının yükseklerde kalınlaşması
    • D) Güneşlenme süresinin zirvelerde uzaması
    • E) Yağış biçiminin sadece kara dönüşmesi

16. Toros Dağları’nın güneye bakan yamaçlarında Akdeniz iklimine özgü maki bitki topluluğu nemli havayla erken buluştuğu için daha gür ve yükseklerde yetişebilirken, kuzey yamaçlarında karasal iklim bitkileri hakimdir. Yamaçlar arasındaki bu bitki örtüsü farklılığının temel sebebi nedir?

    • A) Toprağın humus miktarı
    • B) Yeraltı sularının zenginliği
    • C) Jeolojik yapı ve kayaç türleri
    • D) Bakı faktörünün sıcaklık ve nem üzerindeki etkisi
    • E) Beşerî faaliyetlerin yoğunluğu

17. Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe bitki örtüsünün geniş yapraklı, karışık ve iğne yapraklı ormanlar şeklinde kuşaklar oluşturduğu gözlenir. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Boylam farkından dolayı yerel saatlerin değişmesi
    • B) Enleme bağlı olarak güneş ışınlarının geliş açısı ve sıcaklığın azalması
    • C) Yükseltinin artmasına bağlı olarak nem miktarının azalması
    • D) Okyanus akıntılarının kıyı sıcaklıklarını etkilemesi
    • E) Toprak yapısının ekvatordan kutuplara doğru değişmesi

18. Bir biyocoğrafya araştırmacısı, Türkiye'nin Akdeniz kıyı şeridinden başlayarak Toros Dağları'nın zirvelerine doğru bir hat boyunca bitki çeşitliliğini incelemektedir. Araştırmacı; kıyı kuşağında maki bitki topluluklarını, orta yükseltilerde kızılçam ve sedir ormanlarını, en üst kesimlerde ise alpin çayırlarını gözlemlemiştir. Bu araştırmacı, bitki örtüsündeki bu dikey değişimin temel nedeninin, yükseltiyle birlikte toprak mineral yapısının değişmesi olduğunu ve bu durumun iklimsel faktörlerden (sıcaklık ve nemin azalması) daha etkili bir belirleyici olduğunu savunmaktadır.

19. Coğrafya dersinde 'Türkiye’de Bitki Örtüsü' konusunu işleyen bir grup öğrenciye incelemeleri için şu iki veri seti sunulmuştur: Veri: Türkiye’nin güney kıyılarından iç kesimlerine doğru gidildikçe yıllık toplam yağış miktarının ve nem oranının hızla azaldığını gösteren tematik haritalar. Veri: Toros Dağları'nın denize bakan güney yamaçlarında 'Maki' ve 'Kızılçam' türleri baskınken, dağın hemen arkasındaki kuzey yamaçlarında (İç Anadolu tarafı) 'Yavşan otu', 'Sığır kuyruğu' ve 'Üzerlik' gibi kurakçıl ot topluluklarının yaygın olduğunu gösteren gözlem raporu. Bu veriler birlikte değerlendirildiğinde, bitki örtüsünün çeşitliliği ve dağılışı üzerinde coğrafi faktörlerin etkisiyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılabilir?

    • A) Yükselti arttıkça sıcaklık değerlerinin düşmesi, dağın her iki yamacında da aynı tür bitki kuşaklarının oluşmasını sağlamıştır.
    • B) Türkiye’de bitki örtüsü kuşakları sadece enlem etkisine bağlı olarak güneyden kuzeye doğru düzenli bir değişim sergiler.
    • C) Toprak yapısının kimyasal özellikleri, bitki türlerinin dağılışında iklim ve yer şekilleri faktörlerinden daha baskın bir rol oynamıştır.
    • D) Dağların kıyıya paralel uzanışı nemli hava kütlelerinin iç kesimlere geçişini engelleyerek kısa mesafelerde belirgin bitki örtüsü farklılıklarına yol açmıştır.
    • E) İç Anadolu’da görülen step bitkileri, bölgenin su kaynaklarının zengin olmasına rağmen sadece beşerî faaliyetler sonucu ortaya çıkmıştır.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.