Çevre Sorunlarına Çözümler Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Bir araştırmacı, Kuzey Pasifik Çöp Yaması'ndaki devasa plastik yığınını analiz eden bilimsel bir makaleden yola çıkarak okyanus kirliliğini azaltmak için bir eylem planı hazırlamaktadır. Bu bilimsel çalışmanın sonuçlarına göre, küresel boyutta okyanus ekosistemini korumak için devletlerin ortak alması gereken en radikal karar hangisidir?

   • A) Okyanuslarda seyahat eden tüm ticari gemilerin faaliyetlerini durdurmak
   • B) Deniz kıyısındaki tüm turizm tesislerinin derhal kapatılması
   • C) Okyanustaki çöpleri büyük ağlarla toplayıp karadaki boş alanlarda yakmak
   • D) Tek kullanımlık plastiklerin üretimini küresel ölçekte yasaklamak ve biyobozunur alternatif ambalaj sanayisini desteklemek
   • E) Çöp biriken bölgelerin etrafını yapay adalar inşa ederek sınırlandırmak

2. Büyük kentsel alanlarda geceleri aşırı ve yanlış yönlendirilmiş aydınlatmaların kullanılması, gökyüzünün doğal karanlığını bozarak "ışık kirliliğine" neden olmakta; göçmen kuşların yollarını kaybetmesine ve gözlemevlerinin çalışamaz hale gelmesine yol açmaktadır. Bu kirlilik türünü en aza indirmek için kent mimarisinde uygulanması gereken ekolojik tasarım hangisidir?

   • A) Sokak lambalarının yüksekliğini artırarak daha geniş alanların aydınlatılmasını sağlamak
   • B) Şehirdeki tüm ışık kaynaklarının mavi ve yeşil renkli güçlü projektörlerle değiştirilmesi
   • C) Sadece aşağıya doğru yönlendirilmiş perdelemeli armatürler, hareket sensörlü aydınlatmalar ve düşük enerjili LED sistemleri kullanmak
   • D) Kentsel alanlarda aydınlatma sistemlerini tamamen iptal ederek gece karanlığını korumak
   • E) Binaların dış cephelerini tamamen ayna ve yansıtıcı camlarla kaplamak

3. Küresel e-atık (elektronik atık) miktarının hızla artması, ağır metallerin toprağa ve yeraltı sularına karışarak kanserojen etkiler yaratmasına yol açmaktadır. Bireysel boyutta bu tehlikeli kirlilik sarmalını kırmak adına yapılması gereken en etik ve bilinçli tüketici davranışı (SDB1.3) ne olmalıdır?

   • A) Elektronik cihazları bozulduğunda hemen evsel çöplerle birlikte çöpe atmak
   • B) Her yıl çıkan en son teknolojiye sahip yeni modelleri satın alarak eskiyi yedekte tutmak
   • C) Kullanım ömrünü tamamlamamış cihazları tamir ettirerek kullanmaya devam etmek ve eski cihazları lisanslı e-atık dönüşüm merkezlerine teslim etmek
   • D) Bozulan cihazları bahçede biriktirerek metallerini kişisel imkânlarla eritmek
   • E) Elektronik alet kullanımını hayatımızdan tamamen çıkararak eski geleneksel yöntemlere dönmek

4. Çoruh Nehri havzasında inşa edilen çok sayıda baraj, nehrin taşıdığı alüvyonların Karadeniz kıyılarına ulaşmasını engellemiş ve bu durum kıyı çizgisinin gerilemesine (kıyı erozyonuna) neden olmuştur. Mühendislik projelerinin yarattığı bu dolaylı çevre sorununun etkilerini hafifletmek için alınabilecek en bilimsel ve koruyucu önlem hangisidir?

   • A) Kıyı bölgelerindeki tüm yerleşim birimlerinin iç kesimlere taşınması
   • B) Baraj göllerinde biriken tortuların düzenli taranarak kontrollü şekilde kıyı ekosistemine deşarj edilmesi
   • C) Baraj kapaklarının yıl boyunca tamamen açık tutularak elektrik üretiminin durdurulması
   • D) Kıyı şeridine büyük dalgakıranlar inşa edilerek dalga gücünün tamamen sıfırlanması
   • E) Nehir yatağındaki kum ve çakıl ocaklarının sayısının artırılması

5. Doğu Karadeniz yaylalarında kontrolsüz ve plansız yapılan turizm tesisleri ile yol inşaatları, bölgenin endemik florasını bozmakta ve heyelan riskini artırmaktadır. Bu hassas ekosistemi korumak amacıyla hayata geçirilecek sürdürülebilir turizm yönetim modeli öncelikle aşağıdakilerden hangisini esas almalıdır?

   • A) Yaylalara araç girişini tamamen yasaklayıp turizmi durdurmayı
   • B) Ekosistemin taşıma kapasitesini belirleyerek sınırlı sayıda ziyaretçi kabul edilmesini ve çevre dostu hafif ahşap yapıların tercih edilmesini
   • C) Mevcut tüm tesislerin daha büyük ve modern otellerle revize edilmesini
   • D) Yayla yollarının tamamının betonla kaplanarak erozyonun önlenmesini
   • E) Yerel halkın yaylacılık faaliyetlerini sonlandırarak turizme odaklanmasını

6. Hızla büyüyen metropollerde yeşil alanların beton zeminlerle kaplanması, yağmur sularının toprakla buluşmasını engelleyerek ani kentsel sel ve taşkınlara yol açmaktadır. Modern kent planlamasında bu sorunu çözmek amacıyla geliştirilen "Sünger Şehir" konseptinin temel uygulama stratejisi hangisidir?

   • A) Kentteki tüm akarsu yataklarının beton kanallarla yeraltına alınması
   • B) Şehir içindeki binaların çatılarına büyük su depoları kurularak yağmur sularının biriktirilmesi
   • C) Geçirimli beton kaldırımlar, yağmur bahçeleri ve yeşil çatı sistemleri kullanarak suyun doğal yollarla yer altına sızmasının sağlanması
   • D) Sel tehlikesi olan bölgelerdeki nüfusun daha yüksek kesimlere kalıcı olarak nakledilmesi
   • E) Kent genelinde sadece yüksek ağaç türlerinin dikilerek buharlaşmanın artırılması

7. Türkiye’de özellikle İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görülen şiddetli erozyon, tarım topraklarının üst kısmındaki verimli tabakanın yok olmasına neden olmaktadır. Bu çevre felaketinin önlenmesi ve toprak bütünlüğünün korunması amacıyla çiftçilerin tarlalarında uygulaması gereken en doğru tarımsal yöntem hangisidir?

   • A) Nadas yöntemini yaygınlaştırarak toprağı uzun süre dinlendirmek
   • B) Eğime paralel derin sürüm yaparak suyun akışını kolaylaştırmak
   • C) Toprağı nöbetleşe ekim (münavebeli tarım) yöntemiyle ekmek, anız yakımını önlemek ve rüzgâr perdeleri oluşturmak
   • D) Toprağın su tutma kapasitesini artırmak için aşırı kimyasal gübreleme yapmak
   • E) Eğimli yamaçları tarıma açarak daha fazla alanı bitkilendirmek

8. Sanayi Devrimi'nden bu yana atmosferdeki CO₂ oranının hızla artması küresel iklim değişikliğine yol açmaktadır. Bu küresel sorunun çözümüne yönelik hazırlanan bir projede, "karbon yutak alanlarının artırılması" hedeflenmektedir. Buna göre, proje kapsamında uygulanacak en etkili eylem aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Kentsel alanlarda dikey yapılaşmaya izin verilerek yeşil alanların korunması
   • B) Sanayi bacalarına karbon tutucu gelişmiş filtrelerin takılması
   • C) Tahrip edilmiş orman alanlarının hızlıca ağaçlandırılması ve sulak alanların ekolojik olarak restore edilmesi
   • D) Ulaşımda elektrikli araç kullanımını teşvik edecek vergi indirimlerinin yapılması
   • E) Tarımda kimyasal gübre yerine hayvansal gübre kullanımının yaygınlaştırılması

9. Katı atık depolama alanlarının (çöplüklerin) yakınında yaşayan halk, sızıntı sularının içme suyu kaynaklarına karıştığını ve çevreye kötü kokular yayıldığını belirterek şikâyetçi olmuştur. Çevre mühendislerinin bu yerleşim yerindeki yaşam kalitesini artırmak ve çevre kirliliğini durdurmak için önereceği en modern atık yönetim projesi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Atıkların derin çukurlara gömülerek üzerinin kireçle kapatılması
   • B) Çöplük alanının rüzgâr yönü dikkate alınarak başka bir bölgeye taşınması
   • C) Katı atıkların yüksek sıcaklıktaki açık fırınlarda yakılarak hacminin küçültülmesi
   • D) Atıkların kaynağında ayrıştırılması, geri dönüştürülemeyen organiklerin biyogaz tesislerinde enerjiye dönüştürülmesi ve sızıntı barajlarının kurulması
   • E) Bölge halkına çeşme suyu yerine kalıcı olarak damacana su desteği sağlanması

10. Son yıllarda göller yöresindeki Eğirdir Gölü'nde su seviyesinin kritik sınırlara gerilemesi, göl ekosistemini ve çevresindeki biyoçeşitliliği çökme noktasına getirmiştir. Bu ekolojik krizin nedenlerini analiz eden bir uzman ekibin hazırlayacağı raporda, aşağıdaki faktörlerden hangisinin doğrudan insan kaynaklı (beşerî) bir neden olarak vurgulanması gerekir?

    • A) Havzada düzensiz gerçekleşen yıllık yağış miktarları ve dönemsel kuraklıklar
    • B) Göl çevresindeki tarım arazilerinde aşırı su tüketen ürünlerin yetiştirilmesi ve kaçak yeraltı kuyularının kullanılması
    • C) Küresel ısınmaya bağlı olarak göl yüzeyinde meydana gelen doğal buharlaşma hızının artması
    • D) Havzanın jeolojik yapısından kaynaklanan karstik erime boşluklarının varlığı
    • E) Göl tabanındaki kaynak sularının tektonik hareketler sonucu yön değiştirmesi

11. Amazon Havzası'nda tarım alanı ve otlak açmak amacıyla yapılan ormansızlaşma faaliyeti, küresel karbon dengesini bozarak iklim krizini hızlandırmaktadır. Bu küresel çevre sorununun çözümüne yönelik uluslararası bir konferansta sunulabilecek en yenilikçi ve kapsayıcı çözüm modeli hangisidir?

    • A) Orman sınırındaki tüm yerel halkın başka ülkelere göç ettirilmesi
    • B) Orman alanlarının tamamının tellerle çevrilerek insan girişine kapatılması
    • C) Ormansızlaşmaya neden olan ülkelere yönelik askeri ambargolar uygulanması
    • D) Yerel topluluklara sürdürülebilir agroormancılık destekleri verilmesi ve korunan karbon yutak alanları için küresel fonlar oluşturulması
    • E) Tahrip edilen orman alanlarının yapay gübrelerle tarım verimliliğinin artırılması

12. Plastik kirliliği üzerine yazılmış güncel bir bilimsel tezi inceleyen öğrenciler, mikroplastiklerin deniz canlılarının dokularına işlediğini ve besin zinciriyle insanlara ulaştığını tartışmaktadır. Öğrencilerin bu tezden yola çıkarak bireysel tüketim alışkanlıklarında (SDB1.3) yapacağı hangi değişiklik, kirliliğin kaynağında engellenmesine en büyük katkıyı sağlar?

    • A) Tek kullanımlık plastik ambalajlı ürünler yerine uzun ömürlü, yeniden kullanılabilir cam veya metal kapları hayatına entegre etmek
    • B) Evdeki plastik çöpleri diğer çöplerle birlikte yakarak bertaraf etmek
    • C) Sadece organik gıda tüketerek plastik ambalajlı gıdaları görmezden gelmek
    • D) Plastik poşetleri çöpe atmadan önce suyla yıkayıp temizlemek
    • E) Deniz ürünleri tüketimini tamamen keserek kara canlılarıyla beslenmek

13. Aral Gölü, yanlış sulama politikaları sonucunda sularının %90'ını kaybederek tuzlu bir çöle dönüşmüş ve rüzgârlar bu tuzlu tozları tarım alanlarına taşıyarak büyük bir felakete yol açmıştır. Bu tarihsel çevre felaketinden ders çıkaran bir coğrafyacı, benzer akarsu ve göl havzalarında aynı sorunun yaşanmaması için hangi temel ilkenin savunuculuğunu yapmalıdır?

    • A) Havzadaki tarım alanlarının endüstriyel imara açılması gerektiğinin
    • B) Göllerin su hacminin yapay barajlar ve setlerle sürekli kontrol altında tutulmasının
    • C) Sulak alanların ekolojik taşıma kapasitesinin üzerinde su çekiminin kesinlikle sınırlandırılmasının
    • D) Gölleri besleyen nehirlerin yönlerinin değiştirilerek sanayiye yönlendirilmesinin
    • E) Tuz oranı artan su kaynaklarına düzenli olarak tatlı su deşarj edilmesinin

14. Büyük Menderes Havzası'nda aşırı ve bilinçsiz sulama nedeniyle yeraltı su seviyeleri hızla düşmüş, toprakta tuzlanma ve çoraklaşma başlamıştır. Tarımsal üretimin sürdürülebilirliğini tehdit eden bu çevre sorununun çözümü için bölge çiftçilerine önerilecek en rasyonel su yönetimi stratejisi hangisidir?

    • A) Yeraltı sularını daha derin sondaj kuyuları açarak çekmeye devam etmek
    • B) Vahşi (saldma) sulama yöntemini bırakıp akıllı sensörlü damla sulama sistemlerine geçmek ve az su tüketen ürünleri tercih etmek
    • C) Tarım arazilerini tamamen nadasa bırakarak kendi kendine iyileşmesini beklemek
    • D) Havzaya diğer akarsulardan büyük kanallarla sürekli su transfer etmek
    • E) Kimyasal gübre miktarını artırarak tuzlanmanın etkisini azaltmaya çalışmak

15. Büyük kentlerdeki hava kirliliği raporlarını inceleyen bir araştırmacı, kış aylarında ısınma kaynaklı karbon salınımının ve trafiğe çıkan bireysel araç sayısının krizi tetiklediğini saptamıştır. Bu veriler doğrultusunda, kentteki karbon ayak izini azaltmak ve hava kalitesini artırmak için bireylerin öncelikle dönüştürmesi gereken davranış kalıbı (SDB1.3) hangisidir?

    • A) Fosil yakıtlı bireysel araç kullanımı yerine raylı sistemleri ve bisiklet gibi aktif ulaşım alternatiflerini tercih etmek
    • B) Evsel ısınma için kömür yerine ithal sıvılaştırılmış doğalgaz kullanımını teşvik etmek
    • C) Şehir merkezindeki binaların dış cephelerine yalıtım malzemesi kaplatmak
    • D) Kış aylarında pencereleri açmayarak iç ortam sıcaklığını sabit tutmak
    • E) Şehir dışındaki ormanlık alanlara hafta sonları daha sık seyahat etmek

16. Marmara Denizi'nde yaşanan müsilaj (deniz salyası) felaketinin ardındaki en büyük etkenin, evsel ve sanayi atık sularının yeterince arıtılmadan denize deşarj edilmesi olduğu bilimsel raporlarla kanıtlanmıştır. Bu ekolojik krizi önlemek amacıyla hazırlanan ulusal eylem planında yer alması gereken bütünsel ve sürdürülebilir en temel önlem hangisidir?

    • A) Kıyı bölgelerinde deniz turizminin belirli mevsimlerde sınırlandırılması
    • B) Müsilajı deniz yüzeyinden mekanik gemilerle sürekli temizlemek
    • C) Bölgedeki tüm balıkçılık faaliyetlerinin süresiz olarak durdurulması
    • D) Mevcut ileri biyolojik atık su arıtma tesislerinin kapasitelerinin artırılması ve tarımsal gübre kullanımının havza genelinde denetlenmesi
    • E) Deniz suyunun sıcaklığını düşürmek için derin deniz deşarjı yöntemini yaygınlaştırmak

17. Bir nehir havzasındaki endüstriyel atık miktarını azaltmak isteyen yerel yönetim, fabrikalara arıtma tesisi kurma zorunluluğu getirmiştir. Ancak bazı küçük işletmeler, bu yüksek maliyeti karşılayamadıkları için gizlice gece saatlerinde nehre doğrudan atık boşaltmaya devam etmektedir. Bu çevre sorununun çözümü için bireysel ve toplumsal sorumluluk (SDB3.3) çerçevesinde geliştirilebilecek en etkili ve kalıcı çözüm önerisi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Gece saatlerinde nehir kenarında kolluk kuvvetleri ile nöbet tutulması
    • B) İşletmelerin nehre yakın bölgelerden tamamen uzaklaştırılması
    • C) Toplumsal denetimi artırmak için halkın çevre izleme ağlarına dâhil edilmesi ve işletmelere devlet destekli ortak arıtma kooperatifleri kurulması
    • D) Kurallara uymayan işletmelere uygulanan para cezalarının artırılması
    • E) Nehir suyunun tarımsal sulamada kullanılmasının tamamen yasaklanması

18. Türkiye'nin Ege kıyılarında yapılan kapsamlı bir bilimsel araştırmada, deniz ekosistemini tehdit eden 'hayalet ağlar' (denizde bırakılan sahipsiz av araçları) ve mikroplastiklerin temel kaynağının sadece büyük ölçekli ticari gemiler olmadığı; kıyı turizmi, yerel küçük ölçekli balıkçılık faaliyetleri ve evsel atık yönetimindeki bireysel hataların kirlilik üzerinde %65 oranında etkili olduğu saptanmıştır. Araştırma raporunda, çözüm önerisi olarak 'deniz tabanı temizleme robotlarının yaygınlaştırılması' ve 'yerel halk ile turizm işletmecilerine yönelik farkındalık eğitimlerinin verilmesi' maddeleri ön plana çıkarılmıştır. Bu bilgilere dayanarak; söz konusu çevre sorununun çözümünde sadece teknolojik yatırımların (temizleme robotları vb.) yapılmasının, soruna neden olan bireysel davranışların ve yerel alışkanlıkların değiştirilmediği bir senaryoda kalıcı ve kesin başarı sağlaması beklenemez.

19. Ege Denizi’ndeki bir körfezde yürütülen bilimsel araştırma sonucunda hazırlanan raporda, deniz ekosistemini tehdit eden mikroplastik kirliliğinin kaynaklarına dair şu veriler paylaşılmıştır: Atık sularla taşınan kirliliğin %40’ı evsel çamaşır makinelerinden kopan sentetik tekstil liflerinden oluşmaktadır. Kıyı kirliliğinin %30’u düzensiz depolanan şehir çöplerindeki tek kullanımlık plastiklerin parçalanmasından kaynaklanmaktadır. Geri kalan %30’luk dilim ise sanayi tesislerinin filtreleme sistemlerinin yetersizliği ve gemicilik faaliyetlerine bağlıdır. Raporda ayrıca, mikroplastiklerin besin zinciri yoluyla insan sağlığını doğrudan etkilemeye başladığı vurgulanmıştır. Bu raporun bulguları dikkate alındığında, söz konusu çevre sorununun çözümüne yönelik geliştirilen aşağıdaki stratejilerden hangisi en kapsayıcı ve kalıcı (kök nedene yönelik) çözüm önerisidir?

    • A) Deniz kıyılarına bariyerler kurarak çöplerin açık denize yayılmasını engellemek.
    • B) Tekstil endüstrisinde biyobozunur lif kullanımını yasallaştırmak ve çamaşır makinesi üretimine mikro-filtre zorunluluğu getirerek kirliliği kaynağında durdurmak.
    • C) Bölgedeki balık tüketimini azaltarak mikroplastiklerin insan vücuduna girişini sınırlamak.
    • D) Sanayi tesislerini kıyı şeridinden daha iç bölgelere taşıyarak deniz ekosistemi üzerindeki baskıyı azaltmak.
    • E) Belediyelerin katı atık toplama birimlerindeki personel sayısını artırarak kıyı temizliği faaliyetlerini sıklaştırmak.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.