1789-1908 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Meydana Gelen Siyasi, Askerî ve İdari Gelişmeler Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. 1789'da başlayan modernleşme süreci, Tanzimat Fermanı ile güvenceye, Islahat Fermanı ile hak eşitliğine ve Kanun-ı Esasi ile de halkın yönetime katılmasına uzanan bir dönüşüm çizgisini takip etmiştir. Bu dönüşüm süreci bir bütün olarak analiz edildiğinde, Osmanlı Devleti'ndeki "birey-devlet" ilişkisinde yaşanan en köklü değişim aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Hanedanın mutlak egemenliğinin her türlü yasal denetimden muaf tutulması
   • B) Sadece Müslüman tebaanın yönetime katılım haklarının anayasal olarak sınırlandırılması
   • C) Yerel dini otoritelerin siyasi karar alma mekanizmasında tek belirleyici güç haline gelmesi
   • D) Devletin tüm sosyal hizmetleri sivil toplum kuruluşlarına devrederek idareden çekilmesi
   • E) Geleneksel "kul" veya "tebaa" anlayışından anayasal güvencelere sahip "vatandaş" kavramına geçiş sürecinin yaşanması

2. Osmanlı Devleti'nde 1789-1908 yılları arasında yapılan idari reformların çoğunda merkezi otoriteyi güçlendirmek hedeflenmiştir. Ancak aynı dönemde milliyetçilik isyanları, dış müdahaleler ve anayasal düzene geçiş talepleri merkezi yönetimin taşra üzerindeki denetimini sık sık zayıflatmıştır. Bu tarihi çelişkiyi değerlendiren bir tarihçi, reformlar hakkında aşağıdaki çıkarımlardan hangisini yapabilir?

   • A) Yenileşme çabalarının askeri yenilgileri önlemede tamamen başarılı olduğunu
   • B) İdari reformların imparatorluğun ömrünü uzatmasına rağmen parçalanma sürecini bütünüyle engelleyemediğini
   • C) Merkeziyetçi politikaların taşradaki tüm gayrimüslim unsurları devlete bağlı hale getirdiğini
   • D) Anayasal düzene geçişin padişahın halk gözündeki mutlak meşruiyetini artırdığını
   • E) Reformların yalnızca ekonomik refahı artırmak amacıyla tasarlandığını

3. 1839 Tanzimat Fermanı tüm Osmanlı tebaasının can, mal ve namus güvenliğini eşit olarak garanti ederken, 1856 Islahat Fermanı daha çok gayrimüslimlere yönelik haklar içermiş ve yabancı devletlerin müdahalesini kolaylaştırmıştır. Bu iki fermanın hedefleri ve sonuçları karşılaştırıldığında, Islahat Fermanı'nın toplumsal yapı üzerindeki etkisi hakkında ne söylenebilir?

   • A) Müslüman ve gayrimüslim halk arasında gerçek anlamda kalıcı ve barışçıl bir entegrasyon sağladığı
   • B) İmparatorluktaki dini cemaat yapısını tamamen ortadan kaldırarak laik bir toplum kurduğu
   • C) Gayrimüslimlere verilen geniş hakların Müslüman halkta hoşnutsuzluğa ve toplumsal ayrışmaya yol açtığı
   • D) Azınlıkların bağımsızlık arayışlarını kesin olarak sona erdirdiği
   • E) Toplumsal tabakalaşmayı önleyerek sınıfsız bir halk yapısı oluşturduğu

4. II. Abdülhamid, Osmanlı Devleti'nin ağır borç yükü altında olduğu bir dönemde, siyonist lider Theodor Herzl'in Filistin'de yurt kurulması karşılığında dış borçları ödeme teklifini kesin bir dille reddetmiştir. Padişahın bu kararlı tutumu, Osmanlı yönetiminin hangi temel ilkeyi koruma konusundaki hassasiyetini gösterir?

   • A) Toprak bütünlüğünü ve egemenlik haklarını her ne pahasına olursa olsun koruma
   • B) Dış ticarette serbest piyasa ekonomisine geçişi hızlandırma
   • C) Avrupa devletleri ile diplomatik ilişkileri tamamen kesme
   • D) İç borçlanma yoluyla mali bağımsızlığı yerel düzeyde sağlama
   • E) Ülke genelinde din hürriyetini kısıtlayarak homojen bir toplum kurma

5. Osmanlı Devleti, 19. yüzyılda karşılaştığı Mısır Meselesi ve Boğazlar Sorunu gibi krizleri tek başına çözemeyince Avrupalı devletlerin kendi aralarındaki çıkar çatışmalarından yararlanma yoluna gitmiştir. "Denge Siyaseti" olarak adlandırılan bu stratejinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Milliyetçilik akımının Osmanlı sınırları dışına yayılmasını sağlamak
   • B) Avrupa devletleri üzerinde askeri ve ekonomik bir üstünlük kurmak
   • C) Devleti parçalanmaktan kurtararak varlığını sürdürmek
   • D) Geleneksel veraset sistemini değiştirerek taht kavgalarını önlemek
   • E) İmparatorluğun sınırlarını Viyana Kongresi öncesi haline getirmek

6. 1876 yılında yürürlüğe giren Kanun-ı Esasi ile Osmanlı tebaası, ilk kez Meclis-i Mebusan aracılığıyla yönetimde temsil edilme hakkı kazanmıştır. Bu tarihi gelişmenin Osmanlı siyasi yapısında gerçekleştirdiği temel dönüşüm aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Monarşik yapının yerini doğrudan cumhuriyet rejimine bırakması
   • B) Yabancı devletlerin iç işlerine müdahale imkanının tamamen ortadan kalkması
   • C) Sadrazamın devlet başkanı sıfatıyla tüm yetkileri tek başına üstlenmesi
   • D) Ordu yönetiminin sivil bürokrasiye devredilmesiyle askeri vesayetin bitmesi
   • E) Padişahın mutlak otoritesinin ilk kez anayasal sınırlarla paylaşılması

7. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) sonrasında Balkanlar ve Kafkaslar'dan Anadolu'ya yoğun bir Türk ve Müslüman göçü yaşanmıştır. Bu kitlesel göç hareketinin Osmanlı toplumsal yapısında meydana getirdiği en belirgin değişim aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Ülke genelinde gayrimüslim nüfus oranının Müslüman nüfusa göre artış göstermesi
   • B) Tarım alanlarının tamamen sanayi tesislerine dönüştürülmesi
   • C) Eyaletlerdeki yerel hanedanların merkezi otoriteye isyan etmesi
   • D) Anadolu'da Türk nüfus yoğunluğunun ve kültürel homojenliğin artması
   • E) Göçmenlerin tamamının doğrudan ordu kadrolarına dahil edilmesi

8. Osmanlı Devleti, Kırım Harbi sırasında ilk kez dış borç almış; ancak zamanla bu borçları ödeyemez hale gelince alacaklı devletlerin baskısıyla Düyûn-ı Umûmiyye İdaresi kurulmuştur. Bu ekonomik gelişmenin Osmanlı Devleti'nin yönetim yapısı üzerindeki en önemli etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Devletin mali egemenliğinin ve bağımsız karar alma yetkisinin kısıtlanması
   • B) Yerli esnafı koruyan lonca teşkilatının yeniden güç kazanması
   • C) Padişahın yürütme yetkilerinin tamamen Meclis-i Mebusan'a devredilmesi
   • D) Batı tarzı askeri ocakların kurulması için gerekli bütçenin sağlanması
   • E) Anadolu'ya yönelik göç hareketlerinin devlet eliyle durdurulması

9. Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik akımı, 19. yüzyılın başlarında Osmanlı coğrafyasında Sırp ve Rum isyanlarının çıkmasında etkili olmuştur. Çok uluslu bir yapıya sahip olan Osmanlı Devleti'nde yaşanan bu isyanlar, öncelikle toplumsal yapıda hangi değişime yol açmıştır?

   • A) Sınırların genişlemesiyle Müslüman nüfusun azınlığa düşmesine
   • B) Tüm tebaanın eşit haklara sahip olduğu inancının hemen pekişmesine
   • C) Milletler sistemi temeline dayanan geleneksel toplumsal uyumun sarsılmasına
   • D) Sömürgeci devletlerin Osmanlı iç işlerine müdahalesinin tamamen son bulmasına
   • E) Tarımsal üretimin sanayi üretimine dönüşerek hız kazanmasına

10. Osmanlı Devleti'nde 1839 yılında ilan edilen Tanzimat Fermanı ile padişah, kendi gücünün üstünde bir kanun gücü olduğunu ilk kez kabul etmiştir. Bu gelişme, Osmanlı yönetim yapısında aşağıdaki değişimlerden hangisinin başladığının en doğrudan kanıtıdır?

    • A) Meşruti yönetim biçimine kesin geçiş yapıldığının
    • B) Hukukun üstünlüğü ilkesinin benimsenmeye başlandığının
    • C) Dış borçlanma ihtiyacının tamamen ortadan kalktığının
    • D) Eyalet sisteminden merkezi yönetim sistemine dönüldüğünün
    • E) Din ve devlet işlerinin birbirinden tamamen ayrıldığının

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.