Bir tarih öğretmeni, öğrencilerinden 1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremlerinin etkilerini karşılaştıran bir Venn şeması hazırlamalarını istemiştir. Şemada iki kümenin kesişim noktasına yazılabilecek en kapsayıcı ve bilimsel değerlendirme hangisidir?
- A) Afetlerin her iki ülkede de mutlakiyetçi rejimleri yıkarak demokratik sistemlere geçişi hızlandırması
- B) Her iki kentin de deprem sonrasında sanayi ve teknoloji merkezlerine dönüşmesi
- C) Depremlerin sadece kıyı şeridini etkileyerek tarımsal üretime hiçbir zarar vermemesi
- D) Afetlerin ciddi ekonomik-sosyal yıkımlara yol açarak devletlerin yönetsel kapasitesini test etmesi ve büyük ölçekli imar hamlelerini başlatması
- E) Afetlerden sonra her iki ülkede de dini otoritelerin tüm bilimsel çalışmaları tamamen yasaklaması
Lizbon depreminden sonra şehir radyal-ızgara planıyla, sismik dayanıklı binalarla modern biçimde kurulmuştur. İstanbul ise mevcut tarihi dokusunu koruyarak, ahşap mimarinin esnekliğinden yararlanan geleneksel bir imar süreci geçirmiştir. Bu farklılığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Osmanlı mimarlarının sismik dayanıklılık konusunda hiçbir bilgisinin olmaması
- B) Portekiz'in depremden sonra tüm sömürgelerini kaybederek içe dönmesi
- C) Lizbon'un yangın ve tsunamiyle neredeyse tamamen yok olması, İstanbul'un ise tarihi kimliğini koruyarak restore edilme önceliği
- D) İstanbul'daki deprem riskinin Lizbon'a göre çok daha önemsiz kabul edilmesi
- E) Osmanlı Devleti'nin imar faaliyetlerini tamamen yabancı devlet uzmanlarına devretmesi
1755 depreminde Lizbon Kraliyet Sarayı ve katedral yıkılırken, 1766 depreminde İstanbul'daki Topkapı Sarayı, Fatih Camii ve Kapalıçarşı ağır hasar görmüştür. Bu sembolik anıtsal ve yönetimsel yapıların zarar görmesinin devletler üzerindeki en önemli etkisi hangisidir?
- A) Devletin idari merkezlerinin, ekonomik gücünün ve prestijinin doğrudan sarsılması
- B) Yönetici sınıfların meşruiyetini kaybederek tahttan çekilmek zorunda kalması
- C) Halkın saray ve dini yapılara karşı büyük isyanlar başlatması
- D) Ülkede merkezi otoritenin yıkılarak feodal güçlerin yönetimi ele geçirmesi
- E) Depremlerin sadece yönetici elit kesimi cezalandırdığı algısının oluşması
Tarihi kaynaklar incelendiğinde, Lizbon depreminde halkın tsunami riskini öngöremeyerek kıyıya toplanması, İstanbul depreminde ise artçı sarsıntılar sürerken hasarlı binalara girilmesi dikkat çekmektedir. Bu durum, her iki dönemin toplumsal yapısı düşünüldüğünde hangi eksikliğe işaret eder?
- A) Devletlerin halka yönelik baskıcı ve yasakçı politikalar uygulamasına
- B) Kurumsal ve bireysel düzeyde afet bilincinin ve risk yönetiminin yetersiz olmasına
- C) Dönemin bilim insanlarının deprem tahminlerini halktan bilerek gizlemesine
- D) Deprem bölgelerindeki güvenlik güçlerinin görevlerini tamamen ihmal etmesine
- E) Halkın devlet yöneticilerinin yönlendirmelerine hiçbir şekilde güvenmemesine
1755 Lizbon Depremi, Avrupa düşünce dünyasında iyimserlik felsefesinin sorgulanmasına ve modern sismoloji biliminin doğuşuna zemin hazırlamıştır. Buna karşılık, 1766 İstanbul Depremi'nin Osmanlı entelektüel ve idari dünyasındaki temel yansıması hangi doğrultuda olmuştur?
- A) Avrupa tarzı tüm askeri ve teknik ıslahatların tamamen durdurulması
- B) Geleneksel vakıf sisteminin lağvedilerek modern belediyelerin kurulması
- C) Padişahın yetkilerinin kısıtlanarak meşruti yönetime geçilmesi
- D) Depremle ilgili her türlü bilimsel ve felsefi tartışmanın yasaklanması
- E) Devletin kriz yönetimi kabiliyeti, sosyal yardımlaşma ağları ve idari sorumluluk bilincinin güçlenmesi
Aşağıdaki kriz yönetimi şemasında, 1755 Lizbon Depremi'nde Pombal ile 1766 İstanbul Depremi'nde III. Mustafa'nın izlediği adımlar karşılaştırılmaktadır. Şemada soru işareti (?) ile gösterilen ortak bölüme hangisi yazılmalıdır?
- A) Dini otoritelerin kriz yönetiminde tek karar verici haline getirilmesi
- B) Deprem sonrası şehirlerin askeri savunma amacıyla dış dünyaya tamamen kapatılması
- C) Merkezi devlet otoritesini kullanarak afete hızlı, kararlı ve organize şekilde müdahale edilmesi
- D) Kriz yönetiminin tamamen yerel sivil halk komitelerine devredilmesi
- E) Depremin ilahi bir ceza olarak kabul edilip hiçbir imar çalışmasında bulunulmaması
Öğrenciler, Lizbon ve İstanbul depremlerinin imar faaliyetlerini karşılaştırmak için bir Venn şeması hazırlamaktadır. Şemanın sadece İstanbul Depremi'ne özgü olan dairesine yazılacak mimari özellik hangisidir?
- A) Şehrin geleneksel ahşap ve kâgir mimari dokusu korunarak aslına uygun restore edilmesi
- B) Tüm şehrin radyal-ızgara planına göre tamamen sıfırdan inşa edilmesi
- C) Yapılarda ilk kez modern sismik izolatör teknolojisinin kullanılması
- D) Tarihi eserlerin tamamen yıkılarak yerine betonarme binalar yapılması
- E) Deprem riskine karşı çok katlı gökdelen tarzı yapılara geçilmesi
Tarih dersinde gerçekleştirilen akvaryum etkinliğinde öğrenciler, depremlerin toplumsal yapı üzerindeki etkilerini tartışmaktadırlar. Bir öğrenci, her iki deprem sonrasında da halkın güçlü bir dayanışma içinde hareket ettiğini belirtmiştir. Öğrencinin bu tezi savunurken kullanabileceği en güçlü kanıt aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Şehirler arası ticari faaliyetlerin tamamen durdurulması
- B) Yabancı ülkelerden gelen misyonerlerin tüm idareyi ele alması
- C) Halkın deprem bölgelerinden kaçarak dağlık alanlara sığınması
- D) Depremlerin hemen ardından geniş çaplı toplumsal isyanların başlaması
- E) Vakıflar, hayır kurumları ve toplumsal ağlar üzerinden barınma ve gıda yardımlarının organize edilmesi
Büyük afetlerin ardından karşılaşılan en büyük zorluklardan biri de imar faaliyetlerinin ve sosyal yardımların finansmanıdır. Hem Osmanlı Devleti hem de Portekiz Krallığı deprem sonrası bu mali yükü karşılamak için çeşitli tedbirlere başvurmuştur. Bu durum, her iki devlet için hangi ortak ekonomik zorunluluğu ortaya çıkarmıştır?
- A) Tüm dış borçların tek taraflı olarak silindiğini ilan etmek
- B) Sanayileşme hamlesini askıya alarak tarımsal üretime dönmek
- C) Sadece saray harcamalarını kısarak bütçeyi dengelemeye çalışmak
- D) Devlet bütçesinden ve acil durum kaynaklarından imar faaliyetlerine büyük pay ayırmak
- E) Uluslararası finans kuruluşlarından ilk kez uzun vadeli krediler talep etmek
1755 Lizbon ve 1766 İstanbul depremlerinin hemen ardından her iki devletin yönetimleri de acil durum planlarını devreye sokmuştur. Bu süreçte öncelikle enkaz kaldırma, asayişi sağlama ve temel gıda ihtiyaçlarını karşılama adımları atılmıştır. Bu durum, her iki büyük afette devletlerin aldığı hangi ortak idari refleksi göstermektedir?
- A) Şehir sınırlarını genişleterek yeni tarım alanları açmak
- B) Tüm kamu binalarının yönetimini orduya devretmek
- C) Kriz anında kamu düzenini korumak ve temel insani yardımı organize etmek
- D) Deprem bölgelerindeki nüfusu zorunlu olarak başka ülkelere göç ettirmek
- E) Vergileri tamamen kaldırarak halkı kendi kaderine bırakmak
Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.
