Rezonans ve Deprem Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. TSUNAMİ oluşum mekanizmasını modellemek isteyen bir grup öğrenci, su dolu uzun bir küvete üstten dalga oluşturucu plastik levha daldırıyor. Arkadaşları bu modelin okyanus tabanındaki dikey kırılmayı (fay hareketini) tam yansıtmadığını belirtiyor. Modeli daha bilimsel kılmak için hangi geliştirme yapılmalıdır?

   • A) Küvetin tabanına menteşeli bir kapak yerleştirip, bu kapağı aniden yukarı doğru iterek su kütlesini alttan harekete geçirmek
   • B) Küvetteki suyun sıcaklığını kaynama noktasına kadar artırmak
   • C) Suyu sadece yüzeyden bir vantilatör yardımıyla dalgalandırmak
   • D) Küvete su yerine çok daha yoğun sülfürik asit dökmek
   • E) Küvetin boyutlarını küçülterek dalgaların hızlanmasını sağlamak

2. Farklı elektrikli ısıtıcıların verimliliğini karşılaştıran bir öğrenci, eşit sürede aynı miktar suyu ısıtmak için A cihazının B cihazına göre daha az elektrik tükettiğini belirliyor. Bu durum, termodinamik ve tasarruf bilinci açısından nasıl yorumlanmalıdır?

   • A) A cihazı enerjinin bir kısmını yok etmiştir.
   • B) A cihazının elektrik enerjisini ısı enerjisine dönüştürme verimi B'den daha yüksektir, çevreye kontrolsüz ısı kaybı daha azdır.
   • C) B cihazı daha kaliteli malzemelerden üretildiği için fazla enerji harcar.
   • D) A cihazının gücü sıfırdır.
   • E) B cihazı her zaman daha güvenli ve çevre dostudur.

3. Deprem büyüklüğü (Richter) ile deprem şiddeti (Mercalli) arasındaki farkı kavramakta zorlanan arkadaşlarına sunum yapacak bir öğrenci, bir ses bombası ve etkilenen binalar modeli geliştirmiştir. Bu modelde ses bombasının patlama gücü ve binalarda yarattığı hasar düzeyi sırasıyla neyi temsil eder?

   • A) Şiddet - Büyüklük
   • B) Genlik - Frekans
   • C) Dalga boyu - Periyot
   • D) Büyüklük - Şiddet
   • E) Merkez üssü - Odak noktası

4. Deprem dalgalarının yapılarda oluşturduğu burulma (dönme) etkisini araştıran öğrenciler, kare tabanlı bir bina modeli yerine asimetrik (L şeklinde) tabanlı bir bina modeli kurup sallıyorlar. Asimetrik binanın çok daha hızlı yıkıldığını gören öğrenciler, modeli depreme dayanıklı kılmak için nasıl bir yapısal revizyon önermelidir?

   • A) Binanın ağırlık merkezini üst katlara taşımak
   • B) Binanın köşelerine esnek olmayan tamamen gevşek bağlantılar eklemek
   • C) Binanın her iki kanadını dilatasyon (derz) boşluğu ile birbirinden ayırıp bağımsız hareket etmelerini sağlamak
   • D) Binayı sadece dikey sarsıntılara dayanacak şekilde tasarlamak
   • E) Binanın sadece tek tarafına ağır çelik kütleler eklemek

5. Bir okul projesinde, enerji verimliliğinin ülke genelinde yaygınlaştırılmasıyla azaltılacak karbondioksit (CO₂) salınım miktarı hesaplanacaktır. Sadece aydınlatmada akkor ampuller yerine LED ampullere geçilmesinin ekolojik dengeye doğrudan etkisi hangi seçenekte doğru açıklanmıştır?

   • A) LED ampuller kızılötesi ışın yaymadığı için atmosferik ozon tabakasını kalınlaştırır.
   • B) LED ampuller daha az elektrik enerjisi tükettiği için elektrik üretiminden kaynaklı fosil yakıt tüketimini ve karbon ayak izini azaltır.
   • C) LED kullanımı binaların dış cephe sıcaklığını düşürerek rüzgar akımları oluşturur.
   • D) Akkor ampuller doğrudan atmosfere saf karbondioksit gazı salınımı yapar.
   • E) LED ampullerin geri dönüşümü nükleer atık miktarını azaltır.

6. Sismik dalgaların yayılma hızının yer kabuğunun yoğunluğu ve esnekliği ile ilişkisini modellemek isteyen bir öğrenci, farklı kalınlıktaki yayları uç uca ekleyerek bir düzenek hazırlıyor. Hafif (ince) yaydan ağır (kalın) yaya gönderilen sarsıntının iletilme ve yansıma modelini incelerken yoğun katman sınırlarını (Moho süreksizliği gibi) nasıl temsil edebilir?

   • A) Yayların bağlantı noktasını tamamen sabitleyerek hiçbir titreşimin geçmesine izin vermeyerek
   • B) İki farklı yayın birleşme noktasındaki enerji kayıplarını ve yansıyan dalgayı gözlemleyerek
   • C) Yayları sürekli olarak dairesel hareket ettirerek
   • D) Sadece tek bir homojen yay kullanarak
   • E) Yayların altına su dökerek sürtünmeyi artırarak

7. Doğal kaynakların korunması ve sürdürülebilirlik kapsamında hazırlanan bir afişte, 'Hayalet Tüketim' (bekleme modu - standby) kavramına dikkat çekilmektedir. Bu tüketimin azaltılması amacıyla broşürde yer alması gereken en etkili ve pratik çözüm önerisi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Cihazları sadece pille çalışan modeller arasından seçmek
   • B) Beyaz eşyaları kullanım ömrü bitmeden her yıl yenileriyle değiştirmek
   • C) Cihazları anahtarlı/akıllı uzatma kablolarına bağlayarak kullanılmadıklarında tamamen şebekeden ayırmak
   • D) Evdeki tüm prizlerin voltaj değerini düşürmek
   • E) Cihazların ses ve görüntü parlaklık ayarlarını maksimumda tutmak

8. Deprem yalıtım sistemlerini (sismik izolatör) modellemek isteyen bir öğrenci grubu, iki katlı bir mukavva kutunun altına bilyeler yerleştirerek bir zemin tasarlamıştır. Gruptaki diğer öğrenciler bu modelin bina salınım genliğini kontrol etmekte yetersiz kaldığını söyleyerek sönümleyici eklenmesini önermiştir. Modeli geliştirmek için bilyelerin yanına ne eklenmelidir?

   • A) Bilyelerin arasına sarsıntı enerjisini soğuracak akışkan vizkoz sıvı (silikon/jel) hazneleri yerleştirmek
   • B) Bilyeleri tamamen çıkarıp kutuyu zemine sıkıca yapıştırmak
   • C) Mukavva kutunun üzerine ağır taşlar koyarak kütlesini artırmak
   • D) Bilye çaplarını iki katına çıkararak yüksekliği artırmak
   • E) Kutunun duvarlarına daha ince mukavvalar eklemek

9. Aşağıda güçleri ve günlük ortalama kullanım süreleri verilen elektrikli cihazlardan hangisinin 30 günlük süreçte ülke ekonomisine ve millî servete yüklediği enerji maliyeti en yüksektir?

   • A) Led TV (Güç: 100 W, Günlük kullanım: 6 saat)
   • B) Ütü (Güç: 2000 W, Günlük kullanım: 1 saat)
   • C) Elektrikli Süpürge (Güç: 1500 W, Günlük kullanım: 0.5 saat)
   • D) Saç Kurutma Makinesi (Güç: 1800 W, Günlük kullanım: 10 dakika)
   • E) Elektrikli Isıtıcı (Güç: 2500 W, Günlük kullanım: 4 saat)

10. Bir mühendislik öğrencisi, zemin sıvılaşmasını modellemek için plastik bir kaba ince kum doldurup üzerine ağır bir oyuncak ev yerleştiriyor. Depremi simüle etmek için kaba vurduğunda evin batmadığını görüyor. Bu bilimsel modelin gerçekçi bir sıvılaşma etkisi göstermesi için nasıl geliştirilmesi gerekir?

    • A) Kaba kum tanelerinin arasındaki boşlukları dolduracak miktarda su ekleyip kumu doygun hale getirmek
    • B) Kumu kurutmak için yüksek sıcaklıkta fırınlamak
    • C) Kum yerine daha büyük çakıl taşları kullanmak
    • D) Oyuncak evin ağırlığını azaltıp strafordan bir ev yerleştirmek
    • E) Kaba vurma şiddetini azaltarak çok yavaş sarsıntılar uygulamak

11. Zeynep, sismograf cihazının çalışma prensibini göstermek için bir model tasarlıyor. Masaya sabitlediği bir standın ucuna yayla asılmış ağır bir kalemin altına şerit kağıt yerleştiriyor. Masa sallandığında kalemin kağıt üzerinde iz bırakabilmesi için eylemsizlik prensibinden nasıl yararlanmalıdır?

    • A) Kalemin bağlı olduğu standı sürekli elle yukarı aşağı hareket ettirmelidir.
    • B) Kağıt şeridi sabit tutarken sadece standı sallamalıdır.
    • C) Masa sarsılırken kağıt şeridi sabit bir hızla çekmeli, ağır kütleli kalemin ise konumunu korumasını sağlamalıdır.
    • D) Kalemin kütlesini olabildiğince hafifleterek kağıtla beraber hareket etmesini sağlamalıdır.
    • E) Yay yerine tamamen esnemeyen kalın bir ip kullanmalıdır.

12. Bir grup öğrenci, fay hattı boyunca biriken gerilimi ölçmek için esnek bir cetvel ve paket lastikleri kullanarak bir gerilim modeli tasarlamıştır. Arkadaşlarından gelen 'Deprem sadece gerilim birikmesi değil, enerjinin dalgalar halinde yayılmasıdır' eleştirisi üzerine modelde nasıl bir geliştirme yapılmalıdır?

    • A) Cetvelin ucuna bağlı lastiğin kopma anında, arkasında duran su dolu kaba çarparak dalgalar oluşturmasını sağlamak
    • B) Paket lastiklerinin sayısını azaltarak daha gevşek bir bağ oluşturmak
    • C) Esnek cetvel yerine tamamen sert ve bükülmeyen metal bir cetvel kullanmak
    • D) Deneyi rüzgarlı bir açık hava ortamında tekrarlamak
    • E) Cetvelin üzerine ağırlık koyarak hareket etmesini tamamen engellemek

13. Bir okulda sürdürülebilir enerji tüketimi ve millî servetin korunması kapsamında bir kampanya başlatılacaktır. Öğrencilerin hazırlayacağı afişte, elektrikli ev aletleri satın alırken sadece fiyata değil, yaşam döngüsü maliyetine (tasarruf potansiyeline) dikkat çekmek için hangi grafik vurgulanmalıdır?

    • A) Cihazın ağırlığı ile kapladığı alan arasındaki ilişki grafiği
    • B) Cihazın markası ile tüketici memnuniyeti arasındaki ilişki grafiği
    • C) Cihazın dış gövde malzemesi ile dayanıklılık süresi grafiği
    • D) Satın alma fiyatı düşük fakat yıllık enerji tüketimi yüksek olan cihazın 5 yıllık toplam maliyet grafiği
    • E) Cihazın teknolojik özellikleri ile kullanım kolaylığı arasındaki ilişki grafiği

14. Evindeki beyaz eşyaların enerji tüketimini inceleyen Elif, A+++ sınıfı bir buzdolabının eski buzdolabına göre %60 daha az elektrik harcadığını tespit etmiştir. Elif'in hazırlayacağı çevre broşüründe bu durumu küresel ısınma ve sürdürülebilirlik ile ilişkilendirirken kullanacağı en bilimsel argüman hangisidir?

    • A) Düşük enerji tüketimi cihazın ömrünü uzatarak teknolojik atık oluşumunu engeller.
    • B) Az enerji tüketimi, elektrik santrallerinde salınan sera gazı miktarını doğrudan azaltır.
    • C) Enerji tasarruflu cihazlar ev içindeki hava sıcaklığının artmasını önler.
    • D) A+++ cihazlar elektrik şebekesindeki gerilim dalgalanmalarını tamamen yok eder.
    • E) Yüksek verimli cihazlar sayesinde binaların ısı yalıtım ihtiyacı ortadan kalkar.

15. Depreme dayanıklı bina tasarımı için jöle dolu bir kap üzerine kürdan ve oyun hamuruyla gökdelen modelleri kuran bir grup, jöleyi salladığında binaların yıkıldığını gözlemliyor. Modelin depreme karşı dayanıklılık (sönümleme) yeteneğini geliştirmek için sisteme nasıl bir ekleme yapılmalıdır?

    • A) Kürdanların altına esnek yaylar koyarak sarkaç sönümleyici sistemi simüle etmek
    • B) Kürdan binaların üzerine daha ağır oyun hamurları yerleştirmek
    • C) Jöle yerine tamamen sıvı haldeki suyun üzerine modelleri kurmak
    • D) Kürdanları birbirine bağlayan bağlantı noktalarını tamamen gevşetmek
    • E) Jöle kabını daha hızlı ve doğrusal olmayan yönlerde sallamak

16. Deprem dalgalarının katı ve sıvı ortamlardaki yayılma farkını göstermek isteyen bir öğrenci, dalga leğeninde bir model tasarlıyor. Sismik P ve S dalgalarının davranışını bu model üzerinde arkadaşlarına sunarken aldığı hangi geri bildirim, modelin bilimsel doğruluğunu artırmak için geliştirilmesini sağlar?

    • A) Dalgaların genliğini artırmak için suya daha büyük taşlar atılmalıdır.
    • B) S dalgalarının enine dalga olduğu ve sıvı ortamda yayılamayacağı modele eklenmelidir.
    • C) Su yerine yoğunluğu daha az olan zeytinyağı kullanılmalıdır.
    • D) Dalga leğeninin altına ışık kaynağı konularak gölge boyları ölçülmelidir.
    • E) Leğendeki su derinliği her yerde sürekli olarak değiştirilmelidir.

17. Bir grup öğrenci, fay hatlarındaki enerji birikimini ve ani kırılmayı göstermek için bir model tasarlayacaktır. Ahşap iki blok arasına sıkıştırılmış bir yayın yavaşça sıkıştırılması ve ardından aniden fırlaması üzerine kurulu bu modelde, enerji transferini daha gerçekçi kılmak için hangi geliştirme yapılmalıdır?

    • A) Ahşap blokların yüzeylerini pürüzsüzleştirerek sürtünmeyi sıfıra indirmek
    • B) Yay yerine tamamen esnemeyen sert bir demir çubuk yerleştirmek
    • C) Blokların temas yüzeyine zımpara kağıdı yapıştırarak sürtünme ve kilitlenmeyi modellemek
    • D) Düzenekteki ahşap blokları daha hafif plastik bloklarla değiştirmek
    • E) Deneyi tamamen su dolu bir akvaryumun içinde gerçekleştirmek

18. Elektrik enerjisi tasarrufu ve küresel ısınmayla mücadele kapsamında bir okul için enerji verimliliği broşürü hazırlayan Ayşe, elektrikli cihazların güç tüketimlerini analiz etmektedir. Tablodaki verileri inceleyen Ayşe, cihazların sadece aktif güçlerinin değil günlük kullanım sürelerinin de milli servet ve çevre üzerinde doğrudan etkisi olduğunu fark etmiştir. Buna göre, sürdürülebilirlik bilinciyle hazırlanan broşürde yer alacak en etkili ve bilimsel açıdan doğru öneri aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Elektrikli cihazların tümünü sadece gece saatlerinde çalıştırarak toplam enerji tüketim miktarını doğrudan azaltmak
    • B) Gücü yüksek olan fırın ve ütü gibi cihazları kullanmayı tamamen bırakıp yerine geleneksel yöntemleri tercih etmek
    • C) Cihaz alırken sadece ilk satış fiyatına bakmak, düşük fiyatlı ve yüksek güç tüketen modelleri seçmek
    • D) Yüksek güç çeken cihazları (ütü, çamaşır makinesi vb.) kısa süreli ve verimli kullanmak, bekleme (stand-by) modundaki cihazları tamamen fişten çekmek
    • E) Evdeki tüm aydınlatma sistemlerini kapatarak sadece güneş enerjisiyle çalışan küçük pilli fenerler kullanmak

19. Depreme dayanıklı yapılar tasarlamak isteyen bir öğrenci grubu, binaların salınım genliğini azaltmak için çatı katına yerleştirilen ağır bir sarkaç sistemi (Kütle Sönümleyici) modeli hazırlamıştır. Sınıfta yapılan simülasyon testinde, deprem sarsıntısı başladığında binayı temsil eden maket ile sarkacın aynı yönde ve aynı frekansta sallandığı, bu durumun binanın yıkılma riskini daha da artırdığı gözlenmiştir. Modelin amacına ulaşması ve sarsıntı enerjisini sönümleyebilmesi için sarkaç sistemi üzerinde nasıl bir revizyon yapılmalıdır?

    • A) Sarkacın salınım periyodu binanın doğal salınım periyodu ile eşitlenmeli ve sarkaç binaya zıt yönde hareket edecek şekilde faz farkı oluşturulmalıdır.
    • B) Sarkacın kütlesi azaltılarak binanın en alt katına (temeline) sabitlenmelidir.
    • C) Sarkacın bağlı olduğu ipin boyu uzatılarak binanın salınımından tamamen bağımsız serbestçe dönmesi sağlanmalıdır.
    • D) Bina maketinin dış cephesi esnek malzemelerle kaplanarak sarkaç sistemi tamamen iptal edilmelidir.
    • E) Sarkacın hareket yönü binanın hareket yönüyle her zaman paralel ve aynı fazda olacak şekilde kilitlenmelidir.

20. Bir grup öğrenci, sismik dalgaların farklı zemin ortamlarında yayılma hızını gözlemlemek için sünger (yumuşak zemin) ve ahşap bloklardan (sert zemin) oluşan bir deprem modeli tasarlamıştır. Yapılan ilk denemelerde sismometreyi temsil eden mekanizmanın her iki zeminde de aynı sarsıntı genliğini kaydettiği görülmüş ve modelin gerçekçi olmadığı yönünde geri bildirim alınmıştır. Bu fiziksel modeli gerçeğe daha uygun hâle getirmek ve zemin sönümleme etkisini doğru yansıtmak için modelde nasıl bir geliştirme yapılmalıdır?

    • A) Sünger tabakanın kalınlığını azaltarak ahşap bloklarla eşit seviyeye getirmek
    • B) Ahşap blokların altına sarsıntıyı emecek ince yaylar yerleştirmek
    • C) Sünger zemine yay dalgalarını daha fazla soğurması için ıslak kum veya oyun hamuru eklemek
    • D) Sismometre mekanizmasının ağırlığını azaltarak hassasiyetini düşürmek
    • E) Sarsıntı üreten kaynağın frekansını her iki zeminde de maksimum seviyeye çıkarmak

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.