Yabancı Özel Adların Yazımı Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Orijinal İmla Kuralı ve Temel İlkeler

   Türkçede Latin alfabesini kullanan dillerden geçen özel adlar, Türk Dil Kurumu yazım kılavuzu esaslarına göre kural olarak kaynak dildeki özgün imlasıyla yazılır.

   • Kişi adları: Shakespeare, Molière, Cervantes, Newton gibi adlar kaynak dildeki biçimleriyle korunur.
   • Yabancı yer adları: Yer adlarında da özgün biçim esastır (Bordeaux, Wiesbaden). Ancak Türkçeye mal olmuş, tarihî süreçte yerleşik bir Türkçe biçim kazanmış yer adları Türkçedeki söyleyiş ve yazılışlarına göre kaydedilir: Londra, Paris, Roma, Atina, Viyana.
   • Siyasi ve coğrafi unvanlar: Devlet ve hanedan mensuplarının adlarında dilimize yerleşmiş biçimler tercih edilir: I. Elizabeth, Şarlken.

   Latin Dışı Alfabelerden Harf Çevirisi (Transkripsiyon)

   Latin alfabesini kullanmayan alfabelerden (Kiril, Arap, Yunan, Çin vb.) gelen özel adlar, Türkçenin ses yapısına ve yerleşik bilimsel aktarım usullerine göre harf harf veya ses değerlerine göre çevrilir.

   • Rusça ve Kiril alfabeli diller: Rusça özel adlar Türk alfabesindeki harflerle karşılanır: Tolstoy, Çehov, Dostoyevski, Gogol.
   • Arapça ve Farsça özel adlar: Tarihî ve dinî şahsiyet adları dilimizdeki yerleşmiş ses değerleriyle yazılır: İbni Sina, Gazali, Hafız-ı Şirazi, Ömer Hayyam.
   • Çince özel adlar: Geleneksel olarak Türkçede kullanılan transkripsiyon kurallarına veya uluslararası kabul görmüş heceleme ilkelerine göre yazılır: Mao Zedong, Konfüçyüs, Pekin.
   • Yunanca adlar: Antik dönem adları çoğunlukla Türkçeye yerleşmiş biçimleriyle aktarılır: Eflatun, Aristoteles, Homeros.

   Okunuş Esası ve Kesme İşareti Kullanımı

   Yabancı özel adlara çekim ekleri getirilirken kesme işareti (\') kullanılır. Bu adlara eklenecek eklerin ünlü ve ünsüz uyumu, kelimenin yazılışına değil Türkçedeki okunuşuna göre belirlenir.

   • Kelimenin son sesi telaffuzda ünsüzle bitiyorsa ünlüyle başlayan ek, araya kaynaştırma harfi almadan gelir: Bordeaux (Bordo) → Bordeaux\'ya (Bordo\'ya).
   • Son sesin sertlik-yumuşaklık ve kalınlık-incelik durumu okunuşa bağlıdır: Descartes (Dekart) → Descartes\'ın, Shakespeare (Şekspir) → Shakespeare\'in.
   • Yabancı özel adlar yapım eki aldığında kesme işareti kullanılmaz ve bu ekten sonra gelen çekim ekleri de ayrılmaz: Hegelcilik, Marksist, Darwinizm.

   Sık Karşılaşılan Durumlar ve İstisnalar

   Yabancı özel adların yazımında akademik ve edebi metinlerde dikkat edilmesi gereken özel ayrıntılar bulunmaktadır:

   • Yabancı soyluluk ve aidiyet bağlaçları: Kişi adlarında yer alan van, von, de, da, di gibi edat ve unvan belirteçleri adın başında yer almıyorsa küçük harfle yazılır: Ludwig van Beethoven, Leonardo da Vinci. Ancak cümle başında bulunurlarsa büyük harfle başlarlar.
   • Uluslararası kurum ve marka adları: Tescilli ticari markalar ve küresel kurumlar uluslararası tescil biçimleriyle metin içinde aynen korunur.
   • Okunuşun parantezle gösterilmesi: Metin içinde ilk defa geçen ve yaygın bilinmeyen yabancı adların okunuşu, gerekli görüldüğü durumlarda adın hemen ardından ayraç içinde gösterilebilir.