Soru Cümleleri Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Soru Cümlesi Nedir?

   Bir eylemin, durumun veya bilginin doğrulanmasını, açıklanmasını ya da eksik bir ögenin tamamlanmasını hedefleyen, muhatabından yanıt alma amacı güden cümlelere soru cümlesi denir.

   Soru cümleleri temel olarak iki grupta değerlendirilir:

   • Gerçek Soru Cümleleri: Konuşucunun bilmediği bir unsuru öğrenmek amacıyla kurduğu ve doğrudan muhatabından bir cevap beklediği cümlelerdir. Örnek: "Toplantı tutanakları ne zaman sisteme yüklenecek?"
   • Sözde Soru Cümleleri: Yanıt alma gayesi taşımayan, onaylatma, şüphe, inkâr, şaşırma veya rica gibi pragmatik anlamları aktarmak için soru kalıbıyla oluşturulan cümlelerdir. Örnek: "Bu zorlu süreçte seni yalnız bırakır mıyım hiç?" (Bırakmam anlamında).

   Cümlede Soru Anlamı Hangi Unsurlarla Kurulur?

   Türkçede soru anlamı biçimbilimsel ve sözcüksel olarak farklı yollarla inşa edilir:

   • Soru Edatı (-mı / -mi / -mu / -mü): Cümleye genel doğrulama ya da odaklanan ögeyi sorgulama işlevi katar. Kendinden önceki sözcükten ayrı, aldığı eklerle bitişik yazılır. Örnek: "Makalenin son taslağını kurul onayladı mı?"
   • Soru Zamirleri: İsimlerin yerini tutarak soru yönelten sözcüklerdir (kim, ne, nereye, hangisi vb.). Örnek: "Kütüphanedeki kaynakları kim tasnif etti?"
   • Soru Sıfatları: İsimleri niteleyerek veya belirterek soru soran sözcüklerdir (hangi, kaç, nasıl vb.). Örnek: "Hangi araştırma yöntemi geçerlik testinden geçti?"
   • Soru Zarfları: Eylemin ya da eylemsinin durumunu, zamanını, nedenini soru yoluyla belirten sözcüklerdir (neden, niçin, nasıl, ne zaman vb.). Örnek: "Bu hipotez ne zaman kanıtlandı?"

   Soru Vurgusu ve Anlamsal Odak

   Soru cümlelerinde sorgulanan öge, soru unsurunun konumuna göre belirlenir:

   • Soru Edatının Konumu: Soru edatı cümlede hangi ögeden sonra gelirse vurguyu ve soru odağını o ögenin üzerine çeker. "Yarın sunumu sen mi yapacaksın?" cümlesinde özne sorgulanırken; "Yarın sen sunumu mu yapacaksın?" cümlesinde belirtili nesne sorgulanmaktadır.
   • Soru Sözcüklerinin Konumu: Soru zamirleri, sıfatları ve zarfları genellikle yükleme yaklaştırılarak soru odağının güçlendirilmesini sağlar.

   Not: İçinde soru sözcüğü bulunan her cümle soru anlamı taşımayabilir. Soru sözcüğü bir yan cümlenin içinde yer alıp temel cümlenin yargısına bağlanmamışsa veya şart kipiyle bağlanmışsa soru işareti kullanılmaz. Örnek: "Nereye gittiğini kimse bilmiyor."

   Soru Cümlelerinde Noktalama

   Soru anlamı içeren ifadelerde noktalama işaretlerinin kullanımı şu kurallara dayanır:

   • Soru eki veya sözü içeren ve kesin bir soru bildiren cümlelerin sonuna soru işareti (?) konur.
   • Sözde soru cümlelerinin sonuna da biçimsel olarak soru kalıbında olmaları nedeniyle soru işareti konur. Örnek: "Böyle bir teklife nasıl hayır denir?"
   • Art arda sıralanan ve virgülle bağlanan soru cümlelerinde soru işareti en sona bırakılır. Örnek: "Raporu bugün mü teslim edeceksiniz, yarına mı bırakacaksınız?"
   • Soru ifadesi taşıyan ancak soru eki almayan tonlama yoluyla kurulmuş ifadelerin sonuna da soru işareti getirilir. Örnek: "Gümrük memuru başını kaldırdı: — Adınız?"