Örnekleme Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Düşünceyi Somutlaştırma Aracı Olarak Örnekleme

   Örnekleme, bir metinde savunulan soyut görüşü, iddiayı veya ana düşünceyi anlaşılır kılmak, okurun zihninde somutlaştırmak ve fikrin geçerliliğini desteklemek amacıyla başvurulan bir düşünceyi geliştirme yoludur.

   Yazar öne sürdüğü genel yargıyı tek başına bıraktığında düşünce soyut kalabilir. Bu soyutluğu gidermek için:

   • Kavram veya durumla örtüşen kişi, eser, olay, yer veya varlık adları zikredilir.
   • Genel bir önermenin ardından "örneğin, söz gelimi, nitekim, meselâ" gibi bağlayıcı unsurlarla özel durumlara geçiş yapılır.
   • Örnekler, ana tezi kanıtlamaktan ziyade onun okuyucu tarafından görünür ve kavranabilir olmasını sağlar.

   Sık Karıştırılan İki Anlatım Yolu

   Paragraf sorularında ve metin çözümlemelerinde örnekleme ile tanık gösterme sıklıkla birbirine karıştırılır. Bu iki yöntemi ayırt eden temel ölçütler şunlardır:

   • Tanık Gösterme (Alıntı Yapma): Yazar, savunduğu düşünceyi desteklemek için alanında yetkin bir kişinin görüşüne ve doğrudan ya da dolaylı sözlerine yer verir. Burada amaç, sözün otoritesinden güç almaktır.
   • Örnekleme: Bilinen bir kişinin yalnızca adı, eseri veya başından geçen bir durum metne dahil ediliyorsa bu tanık gösterme değil, örneklemedir. Kişinin sözü aktarılmadığı sürece sadece isminin anılması örnekleme kapsamına girer.

   Önemli Not: Bir romancının yalnızca çalışma disiplininden veya romanlarındaki temalardan bahsetmek örnekleme; onun sanat anlayışına dair söylediği bir cümleyi aktarmak ise tanık göstermedir.

   Örneklemenin Farklı Biçimleri

   Örnekleme metinlerde tek bir kalıpla yer almaz; yazarın anlatım tutumuna göre farklı şekillerde karşımıza çıkabilir:

   1. Tekil ve Ayrintılı Örnekleme: Yazar, savunduğu görüşü desteklemek üzere tek bir olayı, durumu ya da kişiyi derinlemesine ele alarak anlatır.
   2. Saymacalı (Çoklu) Örnekleme: İddiayı güçlendirmek amacıyla art arda birden fazla örnek sıralanır. Edebi türler, şehirler veya yapıtlar virgüllerle ardışık biçimde listelenir.
   3. Dolaylı (Örtük) Örnekleme: "Örneğin" gibi açıklayıcı bir bağlaç kullanılmadan, doğrudan genel yargının hemen arkasından özel bir vakanın aktarılmasıyla sağlanır.

   Örnek Paragraf İncelemesi

   Metin:
   "Büyük yazarlar, toplumun içinden geçtikleri sancılı dönemleri eserlerine yansıtarak tarihe tanıklık ederler. Nitekim Tolstoy, 'Savaş ve Barış'ta yalnızca kahramanların dünyasını değil, 19. yüzyıl Rusya'sının toplumsal buhranlarını tüm çıplaklığıyla gözler önüne sermiştir. Benzer şekilde Kemal Tahir, 'Yorgun Savaşçı' romanında Millî Mücadele'nin psikolojik iklimini ustalıkla işlemiştir."

   Çözümleme Adımları:

   • Genel Sav: Büyük yazarların toplumsal sancıları eserlerine yansıtması.
   • Somutlama Aracı: Tolstoy'un Savaş ve Barış ve Kemal Tahir'in Yorgun Savaşçı yapıtları.
   • Sonuç: İki yazar ve eserleri doğrudan alıntı yapılmaksızın genel iddiayı somutlamak üzere sunulduğundan metinde örneklemeden yararlanılmıştır.