Ön Yargı Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Ön Yargı Kavramı ve Temel Özellikleri

   Ön yargı, bir kişi, durum, nesne ya da olay hakkında yeterli bilgi ve deneyim sahibi olmadan, önceden varılmış olumlu ya da olumsuz kesin yargılardır.

   Cümlede anlam çalışmalarında ön yargı bildiren ifadeler, henüz gerçekleşmemiş veya sonucu görülmemiş eylemler hakkında peşin bir hüküm taşımasıyla ayırt edilir.

   • Zaman boyutu: Yargı, sürecin sonucundan önce verilir.
   • Kesinlik boyutu: İhtimalden ziyade bir kesinlik ve peşin kabul tonu hâkimdir.
   • Yönü: Ön yargılar yalnızca olumsuz değil, zaman zaman olumlu kabuller şeklinde de ortaya çıkabilir.

   Ön Yargının Yönü

   Ön yargı kavramı günlük kullanımda genellikle olumsuz çağrışımlara sahip olsa da dil bilgisi ve anlambilim açısından iki farklı biçimde değerlendirilir:

   1. Olumsuz Ön Yargı

   Bir durumun veya kişinin başarısız, yetersiz ya da kötü sonuçlanacağına yönelik peşin kabullerdir.

   Örnek: "Bu kitap, içeriği ne kadar zengin olursa olsun günümüz okurunun ilgisini asla çekmeyecektir."

   2. Olumlu Ön Yargı

   Henüz somut bir veri ya da sonuç ortada yokken bir durumun veya kişinin mutlak surette iyi, başarılı veya kusursuz olacağını varsayan kabullerdir.

   Örnek: "Yazarın bu son romanı da ilk baskısıyla birlikte edebiyat dünyasında yılın en çok satan eseri olacaktır."

   Ön Yargı ile Varsayım Arasındaki Temel Farklar

   Cümlede anlam sorularında en sık karıştırılan iki kavram ön yargı ve varsayımdır.

   • Varsayım: Gerçekte gerçekleşmemiş bir eylemi ya da durumu geçici olarak olmuş kabul etmektir. Temel amaç, bir durum üzerine çıkarım veya muhakeme yapmaktır. ("Diyelim ki", "tut ki", "farz edelim" gibi ifadelerle kurulur.)
   • Ön yargı: Bir durumun sonucuna yönelik peşin ve kesin bir kanı içerir; durumu deneme ya da inceleme amacı taşımaz.

   Karşılaştırma Örneği:

   Varsayım: "Diyelim ki sınavdan beklediğin puanı alamadın, o zaman nasıl bir plan yapacaksın?"
   Ön Yargı: "Ne kadar çalışırsa çalışsın o sınavı yine geçemeyecek."

   Metin İncelemesinde Ön Yargıyı Tespit Etme

   Metin analizi ve paragraf sorularında bir cümlenin ön yargı taşıyıp taşımadığını belirlemek için şu basamaklar izlenmelidir:

   1. Eylem gerçekleşmiş mi?: Eğer söz konusu olay bitmiş ve gözlemlenmişse orada ön yargı değil, bir değerlendirme veya eleştiri bulunur. Ön yargıda eylemin tamamlanmamış olması şarttır.
   2. İfadelerdeki mutlaklık: "asla", "mutlaka", "kesinlikle", "hiçbir zaman" gibi kesinlik bildiren sözcükler geleceğe yönelik kullanıldığında peşin hüküm vurgusunu kuvvetlendirir.
   3. Kanıt eksikliği: Cümlede nesnel bir gözlem ya da ölçüt yerine kişisel bir peşin inanç doğrultusunda hükme varılmış olması aranmalıdır.