Nesne Eksikliği Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Nesne Eksikliği ve Ortaya Çıkış Nedenleri

   Nesne eksikliği, özellikle birden fazla yüklemi bulunan sıralı ve bağlı cümlelerde geçişli bir eylemin nesne almaması ya da iki farklı cümlenin aynı nesneye bağlanmaya çalışılması sonucu ortaya çıkan bir anlatım bozukluğudur.

   Geçişli fiiller, anlamlarını tamamlamak için bir nesneye (neyi, kimi, ne sorularının yanıtına) ihtiyaç duyar. Sıralı ya da bağlı cümlelerde ilk cümlenin nesnesi ikinci cümlenin yüklemine uymadığında veya ikinci cümle geçişli olduğu hâlde nesnesi yazılmadığında dil bilgisi açısından kusurlu bir yapı oluşur.

   • Temel kural: Ortak kullanılan ögeler, bağlı oldukları tüm yüklemlerin anlamsal ve yapısal gereksinimlerini eksiksiz karşılamalıdır.
   • Belirteç soru: İkinci cümlenin yüklemine "Neyi?", "Kimi?" ya da "Ne?" soruları sorulduğunda anlamlı ve bağımsız bir yanıt alınamıyorsa orada nesne eksikliği bulunur.

   Yaygın Kullanım Hataları ve Çözümlemeleri

   Sıralı ve bağlı cümlelerde ögelerin ortak kullanılması anlatımda tasarruf sağlar; ancak geçişlilik durumları farklı eylemler bir araya geldiğinde nesne eksikliği kaçınılmaz olur.

   Örnek İncelemeleri:

   • Hatalı: Sana her zaman inanıyor ve destekliyorum.
     Açıklama: İlk yüklem (inanıyor) dolaylı tümleç (sana) ile tamamlanmıştır. İkinci yüklem (destekliyorum) geçişlidir ve "Kimi?" sorusunu sorar. Ortak bağlanan "sana" sözcüğü "sana destekliyorum" şeklinde bir anlatım kusuru doğurur.
     Düzeltilmiş: Sana her zaman inanıyor ve seni destekliyorum.
   • Hatalı: Yazara hak veriyor ama eleştirmekten de geri durmuyor.
     Açıklama: "Hak veriyor" kime sorusuna (yazara) cevap verir. İkinci yüklem olan "eleştirmekten" ise "Kimi?" nesnesini gerektirir.
     Düzeltilmiş: Yazara hak veriyor ama onu eleştirmekten de geri durmuyor.

   Yan Cümlelerde Nesne Uyuşmazlığı

   Nesne eksikliği yalnızca temel cümle yüklemleri arasında değil, temel cümlenin yüklemi ile yan cümlecik oluşturan fiilimsiler arasında da görülebilir.

   Geçişli bir fiilimsi ek aldığında, kendi anlamını tamamlayan bir nesneye doğrudan ihtiyaç duyabilir. Eğer bu nesne temel cümlenin başka bir ögesiyle karıştırılırsa dil bilgisel tutarsızlık oluşur.

   Örnek:

   Hatalı: Evin bakımını aksatmayarak kısa sürede sattı.
   Çözümleme: Cümlede "Evin bakımını aksatmayarak" yan cümleciğindeki nesne "evin bakımı"dır. Temel cümlenin yüklemi olan "sattı" eylemi de nesne bekler. Ancak satılan şey "bakım" değil, "ev"dir.
   Düzeltilmiş: Evin bakımını aksatmayarak evi kısa sürede sattı.

   Sınavlarda Nesne Eksikliğini Hızlı Tespit Etme Yolları

   Anlatım bozukluğu sorularında nesne eksikliğini saptamak için şu adımları takip edebilirsiniz:

   1. Yüklemleri Belirleyin: Cümlede birden fazla yüklem veya eylemsi olup olmadığını tespit edin.
   2. Geçişlilik Kontrolü Yapın: Eylemlerin başına zihinsel olarak "onu" sözcüğünü getirin. Eğer eylem "onu" alabiliyorsa geçişlidir ve cümlede nesnesinin açıkça bulunması gerekir.
   3. Dolaylı Tümleç Tuzaklarına Dikkat Edin: Cümle genellikle yönelme (-e), bulunma (-de) ya da ayrılma (-den) ekli bir sözcükle başlar. İkinci yüklem ise belirtili nesne (-i) eki ister. Bu tür zıtlıklarda araya mutlaka nesne (onu, bunları, bizi vb.) eklenmelidir.