Mecazımürsel (Ad Aktarması) Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Mecazımürsel Nedir?

   Bir sözcüğün, benzetme amacı güdülmeden, başka bir kavramı karşılayacak şekilde aralarındaki çeşitli ilgi ve bağıntılara dayanılarak kullanılmasına mecazımürsel (ad aktarması) denir.

   Edebi sanatlardan istiare (eğretileme) ile mecazımürsel arasındaki en temel fark benzerlik ilişkisidir. İstiarede iki kavram arasında nitelik bakımından bir benzerlik söz konusuyken, mecazımürselde benzerlik dışındaki anlam ilgileri (parça-bütün, neden-sonuç, iç-dış, yer-insan vb.) belirleyicidir.

   Sık Karşılaşılan Anlamsal İlişkiler

   • İç - Dış İlgisi: Dış söylenerek içteki kastedilir.
     Örnek: "Üşüyünce sobayı hemen yaktılar." (Sobanın kendisi değil, içindeki odun veya kömür yakılmıştır.)
   • Parça - Bütün İlgisi: Bütün söylenip parça veya parça söylenip bütün kastedilir.
     Örnek: "Körfeze süzülen beyaz yelkenler ufukta kayboldu." (Yelken söylenerek bütün bir gemi/tekne kastedilmiştir.)
   • Neden - Sonuç İlgisi: Neden söylenip sonuç veya sonuç söylenip neden hedeflenir.
     Örnek: "Nisan ayında memlekete bereket yağdı." (Bereket denilerek yağmur kastedilmiştir.)
   • Yer - İnsan / Yer - Yönetim İlgisi: Coğrafi ya da mekânsal bir yer adı söylenerek o yerdeki insanlar veya yönetim kastedilir.
     Örnek: "Bütün köy meydana toplanmıştı." (Köy arazisi değil, köy halkı kastedilmiştir.)
     Örnek: "Ankara, yaşanan diplomatik krize sert tepki gösterdi." (Ankara şehri değil, Türkiye Cumhuriyeti hükûmeti kastedilmiştir.)
   • Sanatçı - Eser İlgisi: Sanatçının adı söylenerek ortaya koyduğu eser ifade edilir.
     Örnek: "Tüm hafta sonu Reşat Nuri okudum." (Yazarın kendisi değil, romanı/kitabı kastedilmiştir.)

   Kavram Yanılgılarını Önleme Rehberi

   Sınavlarda en sık yapılan hata, ad aktarması ile istiareyi (açık veya kapalı istiare) birbirine karıştırmaktır.

   Bir sözcükte mecazımürsel olup olmadığını anlamak için şu iki adım izlenmelidir:

   1. Sözcük kendi temel anlamının dışında mı kullanılmış? Evet ise bir mecaz söz konusudur.
   2. Kastedilen yeni anlam ile kullanılan sözcük arasında "gibi / benziyor" bağı kurulabiliyor mu?
      • Eğer "... gibi" ilgisi kurulabiliyorsa orada istiare vardır. (Örn: "Aslanlarımız sahaya çıktı." → Futbolcular aslana benzetilmiştir; benzerlik esastır.)
      • Eğer "... gibi" ilgisi kurulamıyor; yerine parça-bütün, kap-iç, yer-insan gibi somut bir bağlam ilişkisi geliyorsa orada mecazımürsel vardır. (Örn: "Kandilli yüzerken uykularda..." → Kandilli semti orada yaşayan insanları temsil eder, semt insana benzetilmemiştir.)