Kısa Çizgi ( - ) Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Kısa Çizgi (-) Nedir?

   Kısa çizgi, Türkçede hem yazım kuralları hem de dil bilgisi ve anlamsal ilişkiler çerçevesinde sıkça başvurulan temel noktalama işaretlerinden biridir.

   1. Satıra Sığmayan Kelimelerin Bölünmesi

   Yazıda satır sonuna sığmayan sözcükler bölünürken satır sonuna kısa çizgi konur. Bu bölme işlemi kesinlikle heceleme kurallarına uygun yapılmalıdır.

   • Örnek: ...yıllardır süren bu bekleyi-
     şin ardından nihayet sonuca ulaşıldı.

   Önemli Kural: Satır sonunda veya satır başında tek harf bırakılmaz. Kelime hecelerine ayrılırken üst satırda ya da alt satırda tek bir sesli harfin tek başına kalması yazım yanlışıdır.

   Dil Bilgisi Çözümlemelerinde Kısa Çizgi

   Kısa çizgi, Türkçenin eklemeli yapısını ve sözcük türetme süreçlerini görselleştirmede özel bir işleve sahiptir.

   1. Kök ve Ekleri Ayırma

   Sözcüklerin kökleri, gövdeleri ve ekleri birbirinden ayrılırken araya kısa çizgi konur:

   • yol-cu-luk, göz-lük-çü, bil-gi-li

   2. Fiil Kök ve Gövdelerini Belirtme

   Bir fiil kök veya gövdesini mastar eki (-mak / -mek) eklemeden göstermek için sonuna kısa çizgi getirilir:

   • oku-, yaz-, başla-, sevindir-

   3. Eklerin Başında Kullanım

   Bağımsız olarak gösterilen yapım ve çekim eklerinin başına konur:

   • -lık, -daş, -lar, -ıncı

   4. Heceleri Gösterme

   Kelimelerin hecelenişi gösterilirken heceler arasına konur:

   • a-raş-tır-ma, il-köğ-re-tim

   Anlamsal ve Yapısal İlişkilerde Kısa Çizgi

   Kısa çizgi, sözcükler ve kavramlar arasında köprü kurarak özel anlam ilişkilerini belirtir.

   1. Ara Sözleri ve Ara Cümleleri Ayırma

   Cümle içinde yer alan ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur (bu işlev için virgül de kullanılabilir):

   • Eski dostumu -yıllardır görmediğim lise arkadaşımı- dün çarşıda gördüm.

   2. Arasında, İle, İla, -den ... -e Anlamı Katma

   İki veya daha fazla isim, terim ya da sayı arasında birliktelik, yön, başlangıç ve bitiş ilişkisi kurmak için kullanılır:

   • Ankara-İstanbul hızlı tren hattı
   • Türk-Alman ilişkileri
   • 09.30-11.00 saatleri arasında
   • Fenerbahçe-Galatasaray derbisi
   • 1914-1918 Birinci Dünya Savaşı

   Diğer Kullanım Alanları ve Sık Yapılan Yanlışlar

   1. Matematikte Çıkarma İşareti

   Matematik işlemlerinde çıkarma işlemini belirtmek amacıyla kullanılır:

   • 75 - 25 = 50

   2. Sıfırdan Küçük Değerler

   Sıfırdan küçük (negatif) sayısal değerleri göstermek için sayının başına getirilir:

   • -15 °C

   Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

   • İkilemelerin Arasına Konmaz: İkilemeler arasına hiçbir noktalama işareti girmez. Dolayısıyla ikilemeler arasında kısa çizgi kullanılması yazım yanlışıdır (aşağı yukarı doğru, aşağı-yukarı yanlış).
   • Sayı Aralıklarında Yanılgı: Metin içinde 've, ile, ila' gibi bağlaçlar kullanılmışsa ayrıca kısa çizgiye yer verilmez.