Kesme İşareti ( ’ ) Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Özel Adlar ve Çekim Ekleri

   Kesme işareti ( ’ ), Türkçede özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak için kullanılır.

   • Kişi adları, soyadları ve takma adlar: Yunus Emre’nin, Mustafa Kemal Atatürk’e, Muhibbi’nin
   • Coğrafi yer adları (kıta, ülke, bölge, il, ilçe, köy, cadde, sokak vb.): Asya’nın, Türkiye’miz, Çanakkale Boğazı’nın, İstiklal Caddesi’ne
   • Gök bilimiyle ilgili adlar: Halley’in, Mars’a, Jüpiter’den
   • Saray, köşk, han, kale, köprü, kule, anıt vb. yapı adları: Topkapı Sarayı’nda, Galata Kulesi’nin, Çankaya Köşkü’ne
   • Kitap, dergi, gazete ve sanat eseri adları: Nutuk’ta, Sinekli Bakkal’ı, Kaplumbağa Terbiyecisi’ne

   Önemli Kural: Özel adlar için parantez (ayraç) içinde bir açıklama yapıldığında, kesme işareti parantezden önce kullanılır. Örnek: Yunus Emre’nin (1240?-1320), Halikarnas Balıkçısı’nın (Cevat Şakir Kabaağaçlı)...

   Kısaltmalar, Rakamlar ve Ekler

   Kesme işareti; büyük harfle yapılan kısaltmalara, sayılara ve belirli bir tarih bildiren ifadelere getirilen ekleri ayırmada kullanılır.

   • Kısaltmalara gelen ekler: Kısaltmalara getirilen eklerde kesme işareti kullanılır ve ek, kısaltmanın okunuşuna göre belirlenir.
     Örnek: TBMM’nin, TDK’nin (TDK'nın değil), THY’de, TRT’ye
   • Sayılara gelen ekler: Sayılara getirilen sıra, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır.
     Örnek: 1923’te, 8’inci madde, 2’nci kat, 1919 senesi Mayıs’ının 19’uncu günü
   • Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları: Belli bir tarihi belirten ay ve gün adlarına gelen ekler ayrılır.
     Örnek: 29 Ekim’de, 15 Temmuz 2016’nın, 2024 Nisanı’nın 14’üncü Cuma günü
   • Harf ve sözcüklere gelen ekler: Bir harf veya eki belirtmek için getirilen eklerde kullanılır.
     Örnek: A’dan Z’ye kadar, Türkçede -daş’la yapılmış sözcükler

   En Sık Yapılan Yanlışlar ve İstisnalar

   Kesme işaretinin kullanımında en çok hata yapılan kurallar şunlardır:

   • Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adları: Bu tür adlara gelen ekler kesmeyle ayrılmaz.
     Örnek: Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumundan, Bakanlar Kurulunun, Mavi Köşe Bakkaliyesine
   • Yapım ekleri ve çokluk eki (-lar / -ler): Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer çekim ekleri kesmeyle ayrılmaz.
     Örnek: Türkleşmek, Türkçenin (yapım ekinden sonra gelen çekim eki ayrılmaz), Ankaralılar, Ahmetler, Mehmetlere
   • Sonunda 3. tekil kişi iyelik eki olan özel adlar: Bu adlara başka bir iyelik eki getirildiğinde kesme işareti konmaz.
     Örnek: Boğaz Köprümüz (Boğaz Köprüsü yerine), Amik Ovamız (Amik Ovası yerine), Kuşadamız
   • Başbakanlık, Rektörlük vb. sözcükler: Makam ve unvan sözcükleri kurum anlamında kullanıldığında kesmeyle ayrılmaz.
     Örnek: Başbakanlığa, Rektörlüğe

   Hece Ölçüsü ve Konuşma Dilinin Aktarımı

   Şiirde veya halk söyleyişinde hece düşmesini ve ölçüyü korumak amacıyla seslerin düştüğünü göstermek için kesme işareti kullanılır.

   • Şiirde vezin gereği hece düşmesi:
     "Güzelliğin on p’etmez / Bu bendeki aşk olmasa" (Aşık Veysel - para etmez yerine)
     "N’oldu bu gönlüm, n’oldu bu gönlüm" (Ne oldu yerine)
     "N’eylersin ölüm herkesin başında" (Ne eylersin yerine)
   • Konuşma dilindeki kısaltmalar:
     "N’apıyorsun?" (Ne yapıyorsun yerine) veya "N’olsun..."

   Özet Hatırlatma: Özel ada eklenen yapım ekleri ve çoğul ekleri gövdeye bitişir, ardından gelen çekim ekleri de asla kesmeyle ayrılmaz. Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler de kesme işareti almaz.