Karşılaştırma Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Karşılaştırma Nedir?

   Karşılaştırma; aralarında anlamca ilgi kurulabilen en az iki varlık, kavram, durum ya da olgunun benzer, ortak veya farklı yönlerinin belirli bir ölçüte dayandırılarak ortaya konmasıdır.

   Bir cümlede karşılaştırmadan söz edebilmek için kıyaslanan unsurların aynı düzlemde veya ortak bir nitelik ekseninde ele alınması gerekir. Nitelik, nicelik, derece, işlev ya da etki bakımından yapılan bu değerlendirmeler; metinde düşünceyi somutlama ve kanıtlama işlevi üstlenir.

   Karşılaştırma Hangi Yapılarla Kurulur?

   Türkçede karşılaştırma ilişkisi çoğunlukla belirli edatlar, derecelendirme zarfları ve bağlaçlarla kurulur:

   • Derecelendirme Zarfları: "daha" (görelilik/üstünlük) ve "en" (en üstünlük) sözcükleri karşılaştırmanın en belirgin göstergeleridir. Örneğin: "Dönemin diğer yapıtlarına göre daha yalın bir dil tercih etmiştir."
   • Edatlar ve Edat Grupları: "kadar" (eşitlik/benzerlik), "göre", "oranla", "nazaran" gibi sözcükler kıyas ekseni oluşturur. Örneğin: "Bu roman, yazarın ilk yapıtı kadar ilgi görmedi."
   • Bağlaçlar ve Ekler: "ise", "oysa", "-den farklı olarak" yapıları zıtlık temelli kıyaslamalarda sıklıkla kullanılır. Örneğin: "Klasisizm akıl ve sağduyuyu, romantizm ise duygu ve coşkuyu öne çıkarır."

   Doğrudan (Açık) Karşılaştırma

   Kıyaslanan unsurların ve karşılaştırma ölçütünün cümlede açıkça belirtildiği anlatım biçimidir. Unsurların her ikisi de doğrudan metin bağlamında yer alır.

   Örtük Karşılaştırma

   Karşılaştırmanın dilsel bir gösterge olmaksızın ya da kıyaslanan unsurlardan birinin doğrudan anılmayıp cümlenin anlamsal arka planında sezdirilmesi durumudur.

   • "Yazar, bu yapıtında da toplumsal çatışmaları odağa alıyor." (Cümledeki "da" bağlacı, yazarın önceki yapıtlarıyla bu yapıtı arasında örtük bir karşılaştırma ve paralellik kurmaktadır.)
   • "Kentin en sakin saatleri sabahın erken vakitleridir." (Günün diğer saatleriyle yapılan örtük bir kıyaslama mevcuttur.)

   Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

   • Yalnızca Farklılıklar Değil, Benzerlikler de Karşılaştırmadır: Karşılaştırmanın yalnızca üstünlük ya da ayrılık bildirdiği düşünülmemelidir. Eşitlik, denklik ve ortaklık bildiren yargılar da ("Onun gibi düşünen...") karşılaştırma kapsamındadır.
   • Karşıtlık ile Karşılaştırma Karıştırılmamalıdır: İki zıt kavramın bir arada kullanılması (tezat) tek başına karşılaştırma oluşturmaz. Karşılaştırma için unsurların ortak bir düzlemde derecelendirilmesi veya nitelik açısından tartılması şarttır.
   • Görecelik İlkesi: "En" zarfının bulunduğu her yapı mutlak bir üstünlük ifade etse de karşılaştırılan kümenin bağlamı doğru belirlenmelidir.