Kanıksama Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Kanıksama Nedir?

   Kanıksama, olumsuz, rahatsız edici ya da beklenmedik bir duruma, davranışa veya eyleme zamanla alışarak o duruma karşı tepki veremez hâle gelme, durumu sıradan ve doğal karşılama durumudur.

   Türk Dil Kurumuna göre kanıksama; "çok tekrarlama sebebiyle bir şeye alışmak, bıkkınlık duyarak etkilenmez olmak" biçiminde tanımlanır. Bu kavramda belirleyici iki ana unsur bulunur:

   • Süreklilik: Olay veya durumun defalarca yinelenmiş olması gerekir.
   • Tepkisizlik: Başlangıçta şaşkınlık, öfke veya rahatsızlık uyandıran duruma karşı duyarlılığın yitirilmesi söz konusudur.

   Cümlede Kanıksama Anlamı Nasıl Kurulur?

   Bir cümlede kanıksama anlamının bulunabilmesi için öznenin yaşanan olumsuzluğu artık yadırgamadığını belirten ifadeler yer almalıdır.

   Tipik Cümle Örnekleri:

   • "Yıllardır verilen tutarsız sözler yüzünden artık kimse hayal kırıklığı bile yaşamıyor." (Verilen sözlerin tutulmaması olağanlaşmıştır.)
   • "Eleştirmenlerin haksız yargılarına o kadar alıştı ki artık hiçbirine cevap verme gereği duymuyor." (Haksız eleştiriler sıradan bir durum hâline gelmiştir.)
   • "Şehrin bitmek bilmeyen gürültüsü, mahalle sakinleri için günlük hayatın sıradan bir parçası oldu." (Rahatsız edici çevre koşulu yadırganmamaktadır.)

   Kavramsal Ayrımlar

   Anlamsal ilişkiler incelenirken kanıksama genellikle benzer duygu durumlarıyla karıştırılır:

   • Kanıksama - Yadsıma (İnkâr): Yadsıma, var olan bir gerçeği kabul etmemek, inkâr etmektir. Kanıksama ise durumu inkâr etmek yerine durumu aşırı kabullenip tepkisiz kalmaktır.
   • Kanıksama - Alışma: Her kanıksama bir alışmadır; ancak her alışma kanıksama değildir. Alışma olumlu veya nötr durumlar için de kullanılırken (örneğin yeni bir işe alışmak), kanıksama genellikle olumsuz veya rahatsız edici durumların sıradanlaşmasını ifade eder.
   • Kanıksama - Gıpta Etme: Gıpta etme bir duruma özenmeyi anlatırken kanıksama bezginlikten kaynaklanan tepkisizliktir.

   Örnek Soru Analizi Yaklaşımı

   Sınavlarda kanıksama anlamı taşıyan cümleler tespit edilirken şu aşamalar izlenmelidir:

   1. Cümlede dile getirilen durumun olumsuz veya rahatsız edici olup olmadığı belirlenir.
   2. Anlatıcının veya eylemi gerçekleştirenin bu duruma karşı şaşırma, itiraz etme ya da mücadele etme refleksini kaybedip kaybetmediği kontrol edilir.
   3. "Artık şaşırmamak", "alışılagelmiş olmak", "olağan karşılamak", "tepki göstermemek" gibi anlam nüansları aranır.

   Özet: Bir durum tekrarlandığı için etkisini yitirmiş ve yadırganmaz olmuşsa o cümlede doğrudan kanıksama anlamı vardır.