İşaret Zamirleri Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. İşaret Zamiri Nedir?

   Varlıkların adını açıkça söylemek yerine onları işaret yoluyla karşılayan, göstererek onların yerini tutan sözcüklere işaret (gösterme) zamiri denir.

   Türkçede temel işaret zamirleri şunlardır:

   • Bu, şu, o: Yakındaki, biraz uzaktaki veya uzaktaki nesneleri işaret ederek adlarının yerini tutar.
   • Bunlar, şunlar, onlar: Bu sözcüklerin çoğul biçimleridir.
   • Burası, şurası, orası: Mekân veya yer adlarının yerini işaret yoluyla tutar.
   • Böylesi, şöylesi, öylesi: Varlıkların durumunu ya da niteliğini işaret yoluyla temsil eder.
   • Öteki, beriki: Karşılaştırmalı olarak diğer nesnelerin yerini tutar.

   Zamir ve Sıfat Arasındaki Yapısal Fark

   İşaret bildiren sözcükler hem zamir hem de sıfat görevinde kullanılabilir. Bu iki türü ayırt etmek için cümlenin söz dizimine ve çekim eki durumuna dikkat edilmelidir:

   • İşaret Sıfatı: Bir isimden önce gelir, o ismi doğrudan niteler veya belirtir ve genellikle çekim eki almaz.
     Örnek: Şu kitabı masaya bırakabilirsin. (İsmi belirttiği için sıfattır.)
   • İşaret Zamiri: İsmin yerini tek başına tutar; çoğunlukla isim çekim eklerini (hâl, çokluk, iyelik ekleri) alabilir.
     Örnek: Şunu masaya bırakabilirsin. (Kitap isminin yerini tutup ek aldığı için zamirdir.)

   Kişi Zamiri ile İşaret Zamirinin Karıştırılması

   "O" ve "onlar" sözcükleri bağlama göre hem kişi zamiri hem de işaret zamiri olabilir:

   • İnsanların yerini tutuyorsa şahıs (kişi) zamiridir.
     Örnek: Dün toplantıya o da katıldı. (Bir insan kastedilmiştir.)
   • İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıkların yerini tutuyorsa işaret zamiridir.
     Örnek: Masanın üstündeydi, onu çekmeceye kaldırdım. (Cansız bir nesne kastedilmiştir.)

   Cümlelerde İşaret Zamiri Tespiti

   İşaret zamirleri cümlede özne, nesne veya tümleç gibi farklı ögeler olarak görev alabilir:

   • "Burası geçen yıl ziyaret ettiğimiz antik kentti." → Burası sözcüğü yer adı yerine kullanılmış bir işaret zamiridir (özne görevindedir).
   • "Soruların ötekini henüz çözemedim." → Ötekini sözcüğü belirtme hâli eki alarak ismin yerini tutmuş bir işaret zamiridir.
   • "Bunu kimseye söylemeyeceğine söz vermişti." → Bunu sözcüğü bir durum veya sözün yerini tutan işaret zamiridir.