İki Nokta ( : ) Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. İki Nokta ( : ) Nedir?

   İki nokta; yazıda kendisinden sonra açıklama yapılacağını, örnekler verileceğini veya doğrudan bir aktarımın geleceğini bildiren önemli bir noktalama işaretidir.

   1. Kendisiyle İlgili Örnek Verilecek Cümlenin Sonuna Konur

   Bir yargı bildirildikten sonra o yargıya dair somut örnekler sıralanacaksa cümlenin bitimine iki nokta getirilir.

   • Örnek: Millî Edebiyat Dönemi'nde pek çok yetkin şair yetişmiştir: Faruk Nafiz Çamlıbel, Enis Behiç Koryürek, Halit Fahri Ozansoy.
   • Örnek: Pazardan temel ihtiyaçları aldık: elma, ıspanak, pırasa ve domates.

   2. Kendisiyle İlgili Açıklama Verilecek Cümlenin Sonuna Konur

   Bir kavram, durum veya düşünce ifade edildikten sonra bunun nedeni, tanımı ya da ayrıntısı aktarılacaksa iki nokta kullanılır.

   • Örnek: Kendimi takdim edeyim: Meclis kâtiplerinden biriyim.
   • Örnek: Başarının değişmez kuralı şudur: Sürekli ve disiplinli çalışmak.

   Büyük ve Küçük Harf Ayrımı

   İki noktadan sonra gelen ifadenin nasıl başlayacağı, ifadenin dil bilgisel yapısına bağlıdır. Bu ayrım yazım kuralları açısından en sık karıştırılan noktalardan biridir.

   Tam Cümle Niteliğindeki Açıklamalar

   İki noktadan sonra gelen bölüm bağımsız bir cümle niteliği taşıyorsa (yüklemi varsa) ilk sözcük büyük harfle başlar.

   • Örnek: Şunu aklınızdan çıkarmayın: Geç gelen adalet, adalet değildir.
   • Örnek: Size tek bir tavsiyem var: Her gün en az otuz sayfa kitap okuyun.

   Yalnızca Örneklerin Sıralandığı Durumlar

   İki noktadan sonra gelen bölüm tam bir cümle oluşturmuyor, yalnızca tür veya cins adlarından oluşan örnekler sıralanıyorsa ifade küçük harfle başlar. Ancak sıralanan sözcükler özel ad ise kural gereği büyük harfle başlatılır.

   • Örnek (Cins adlar): Bu mevsimde tezgâhlarda bolca meyve bulunur: çilek, erik, dut...
   • Örnek (Özel adlar): Türk romanının gelişiminde önemli duraklar vardır: Araba Sevdası, Mai ve Siyah, Kiralık Konak.

   Konuşma ve Aktarma Bildiren Kullanımlar

   İki nokta; edebi türlerde diyalogların kurulmasında ve bir sözün doğrudan aktarılmasında belirleyici bir role sahiptir.

   1. Doğrudan Aktarılan Sözlerden Önce

   Yazar veya anlatıcı, bir başkasının sözünü tırnak içinde ya da konuşma çizgisiyle doğrudan aktarmadan önce iki nokta kullanır.

   • Örnek: Atatürk gençliğe seslenirken şöyle der: "Ey Türk gençliği! Birinci vazifen; Türk istiklalini, Türk cumhuriyetini, ilelebet muhafaza ve müdafaa etmektir."

   2. Tiyatro ve Edebi Eserlerde Konuşma Çizgisinden Önce

   Edebi yapıtlarda, özellikle tiyatro metinlerinde konuşan kişinin adından sonra söze geçileceğini belirtmek için iki nokta yerleştirilir.

   • Örnek:
     Bilge Kağan: Türk milleti için gece uyumadım, gündüz oturmadım.
     Kültigin: Ağam ne buyurursa yerine gelecektir.

   İki Noktanın Diğer Kullanım Alanları

   Metin içi işlevlerin yanı sıra iki nokta; matematik, ses bilimi ve dijital iletişim alanlarında da standart bir işaret olarak yer alır.

   1. Ses Biliminde Uzun Ünlüyü Gösterme

   Dil çalışmalarında ve sözlüklerde bir ünlünün uzun okunması gerektiğini belirtmek için ilgili harfin sağına iki nokta konur.

   • Örnek: a:ile, ka:til, u:sûl.

   2. Genel Ağ (İnternet) Adresleri

   Web adreslerinde iletişim protokolünü bildiren ifadeden hemen sonra iki nokta yer alır.

   • Örnek: http://tdk.gov.tr, https://meb.gov.tr

   3. Matematikte Bölme İşareti

   Matematiksel işlemlerde bölme işlemini göstermek amacıyla kullanılır.

   • Örnek: 48 : 6 = 8, 100 : 4 = 25