Fiilimsi Grupları Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Fiilimsi Grubu Nedir?

   Fiilimsi grubu; bir fiilimsinin (isim-fiil, sıfat-fiil veya zarf-fiil), kendisinden önce gelen bir veya birden fazla tamamlayıcı ögeyi (nesne, tümleç, belirteç) anlam ve yapı bakımından kendine bağlamasıyla oluşan söz öbeğidir.

   Temel Yapısal Nitelikler

   • Öbek Başı (Asıl Öge): Fiilimsi gruplarında asıl öge grubun sonunda yer alan fiilimsidir. Kendisinden önceki ögeler bu fiilimsinin tamamlayıcısıdır.
   • Cümle İçi Bütünlük: Fiilimsi grupları cümle tahlilinde tek bir öge olarak değerlendirilir; araya giren unsurlar gruptan bağımsız ayrılamaz.
   • Yan Cümlecik Kurma: Fiilimsi grupları, temel cümlenin içinde yan cümlecik (yan yargı) işlevi üstlenir. Fiilimsi grubundaki fiilimsi, yan cümleciğin yüklemi konumundadır.

   İsim-Fiil Grubu Yapısı

   Bir isim-fiilin (-mak/-mek, -ma/-me, -ış/-iş/-uş/-üş), kendisine bağlı isim unsurlarını alarak oluşturduğu söz öbeklerine isim-fiil grubu denir.

   Örnek İncelemeleri

   • "Eski belgeleri titizlikle incelemek" → incelemek isim-fiil; eski belgeleri (belirtili nesne), titizlikle (zarf tümleci) bu fiilimsiye bağlıdır.
   • "Güne erken başlamanın huzuru" → Bu öbekte güne erken başlama ifadesi bir isim-fiil grubudur ve tamlayan eki alarak isim tamlaması kurmuştur.

   İsim-fiil grupları cümlede özne, nesne, yer tamlayıcısı veya yüklem görevinde bulunabilir; isim çekim eklerini alabilir.

   Sıfat-Fiil Grubu Yapısı

   Bir sıfat-fiilin (-an/-en, -ası/-esi, -maz/-mez, -ar/-er, -dık/-dik, -acak/-ecek, -mış/-miş), kendine bağlı tamamlayıcı unsurlarla birlikte bir ismi nitelediği veya adlaşarak tek başına öbek kurduğu yapılara sıfat-fiil grubu denir.

   Örnek İncelemeleri

   • "Sarp yollardan aşarak gelen kervan" → gelen sıfat-fiil; sarp yollardan aşarak öbeği bu sıfat-fiilin tamamlayıcısıdır. Grubun tamamı kervan isminin sıfatıdır.
   • "Konferansta dile getirilen görüşler" → dile getirilen birleşik yapılı sıfat-fiil; konferansta yer tamlayıcısı olarak sıfat-fiile bağlanmıştır.

   Sıfat-fiil grupları niteledikleri isim düştüğünde adlaşmış sıfat-fiil grubu hâline gelir ve cümlede doğrudan temel öge (özne, nesne vb.) olarak görev alabilir.

   Zarf-Fiil Grubu Yapısı

   Bir zarf-fiilin (-ken, -alı/-eli, -madan/-meden, -ince, -ıp/-ip, -arak/-erek, -dıkça/-dikçe, -a...-a vb.), bağlı sözcüklerle oluşturduğu ve temel cümlenin yüklemini zaman veya durum bakımından tamamlayan öbeklere zarf-fiil grubu denir.

   Cümleye Kattığı Anlamlar

   • Durum Bildirenler: "Soruları dikkatle gözden geçirerek" cevapladı. (Nasıl cevapladı? → Zarf-fiil grubu durum bildirmektedir.)
   • Zaman Bildirenler: "Güneş ufukta kaybolurken" yola çıktılar. (Ne zaman yola çıktılar? → Zarf-fiil grubu zaman bildirmektedir.)

   Zarf-fiil grupları cümlede çoğunlukla zarf tümleci görevi üstlenir.

   Ögelerine Ayırmada Dikkat Edilecek Hususlar

   Fiilimsi gruplarını cümle ögelerine ayırırken yapılan en yaygın hata, öbeğe dahil olan nesne veya tümleçleri temel cümlenin bağımsız ögesi sanmaktır.

   Uygulama Örneği

   "Yıllardır görmediği arkadaşını dün akşam durakta bekleyen genç, sabırsız görünüyordu."

   1. Yüklem: görünüyordu
   2. Görünen kim? "Yıllardır görmediği arkadaşını dün akşam durakta bekleyen genç" → Özne (Sıfat tamlaması; tamlayanı sıfat-fiil grubudur).
   3. Ayrıştırma Hatası: Buradaki "arkadaşını" veya "durakta" sözcükleri temel yükleme değil, "bekleyen" sıfat-fiiline bağlıdır; dolayısıyla cümleden bağımsız bir nesne ya da dolaylı tümleç olarak ayrılamaz.