Edat Tümleci Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Edat Tümleci (İlgeç Tümleci) Nedir?

   Cümlede yüklemin anlamını araç, birliktelik, amaç, neden, yönelme gibi çeşitli açılardan tamamlayan ve bir edat öbeğinden (ilgeç öbeğinden) oluşan ögeye edat tümleci denir.

   Edat tümleçleri, genellikle ile (-le / -la), için, göre, kadar, karşı, ötürü, dolayı gibi edatların bir isim veya zamirle öbekleşmesiyle meydana gelir.

   • Örnek: Sanatçı, bu eserini sabırla ve büyük bir emekle hazırladı. (Burada 'büyük bir emekle' öbeği araç/tarz ilgisiyle edat öbeği kurmuştur.)
   • Örnek: Bu zorlu yola sizinle çıktık. ('sizinle' öbeği birliktelik ilgisi kuran edat tümlecidir.)

   Yükleme Sorulan Sorular ve Kazandırılan Anlamlar

   Edat tümlecini bulmak için temel olarak yükleme edat içeren sorular yöneltilir. En sık kullanılan sorular şunlardır:

   • Ne ile? / Neyle? (Araç ilgisi bildirir: Köye trenle gidecekler.)
   • Kim ile? / Kiminle? (Birliktelik ilgisi bildirir: Toplantıya müdürle katıldık.)
   • Ne için? / Kim için? (Amaç, özgüleme veya uğruna ilgisi bildirir: Bu hediyeyi kardeşim için aldım.)
   • Kime göre? / Neye göre? (Karşılaştırma veya görüş ilgisi bildirir: Bana göre bu karar oldukça isabetlidir.)

   Cümledeki edat öbeği, yüklemin bildirdiği işin kimin vasıtasıyla ya da hangi amaca yönelik gerçekleştiğini somutlaştırır.

   ÖSYM ve Dil Bilgisi Yaklaşımında Edat Tümleci

   Geleneksel dil bilgisinde ve test sorularında edat tümleci ile zarf tümleci arasındaki ayrım özel bir dikkat gerektirir:

   • Seçenek Kontrolü: Sorularda seçenekler arasında 'edat tümleci' yer alıyorsa, edat öbeğiyle kurulmuş ögeler (özellikle ne ile, kiminle, ne için sorularına yanıt verenler) doğrudan edat tümleci olarak işaretlenmelidir.
   • Zarf Tümleci Kapsamı: Eğer seçeneklerde edat tümleci bulunmuyorsa, bu öbekler genel işlevleri bakımından zarf tümleci kabul edilir.
   • Durum ve Zaman Bildirenler: Edat öbeği olsa bile doğrudan 'nasıl' veya 'ne zaman' sorusuna yanıt verip durum/zaman anlamını öne çıkaran ögeler çoğunlukla doğrudan zarf tümleci olarak değerlendirilir.

   Uygulamalı Örnekler ve Tuzaklar

   Bir cümlenin ögelerini ayırırken edat tümlecini doğru belirlemek için tamlamaların ve söz öbeklerinin bölünmemesine dikkat edilmelidir:

   • "Eski dostlarıyla dün akşam saatlerinde uzun bir görüşme yaptı."
     Yaptı (Yüklem), Kim? O (Gizli Özne), Kiminle? Eski dostlarıyla (Edat Tümleci), Ne zaman? Dün akşam saatlerinde (Zarf Tümleci), Ne? Uzun bir görüşme (Belirtisiz Nesne).
   • "Bu ağır sorumluluğu ailesi için üstlenmişti."
     Üstlenmişti (Yüklem), Kim için? Ailesi için (Edat Tümleci).

   Uyarı: İsim tamlamasının tamlayanı veya sıfat tamlamasının niteleyicisi durumundaki edat öbekleri bağımsız bir tümleç oluşturmaz, bağlı olduğu ögenin parçası olarak çözümlenir.