Düşünceyi Geliştirme Yolları Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Düşünceyi Geliştirme Yolları Nedir?

   Bir yazıda öne sürülen görüşü desteklemek, inandırıcı kılmak, düşünceyi somutlaştırmak ve okuyucuyu ikna etmek amacıyla başvurulan tekniklere düşünceyi geliştirme yolları denir. Bu yöntemler, anlatım biçimlerinin (tartışma, açıklama vb.) çatısı altında düşüncenin etkisini artırmak için kullanılır.

   1. Tanımlama

   Bir kavramın ya da varlığın temel ve belirleyici niteliklerini ortaya koyarak "Bu nedir?" veya "Bu kimdir?" sorusuna yanıt veren anlatım yoludur.

   • Genellikle "...-dır / ...-dir" ekleriyle veya "... denir" ifadesiyle biter.
   • Öznel tanımlama (kişisel bakış açısı içeren) veya nesnel tanımlama (genel geçer nitelik taşıyan) şeklinde oluşturulabilir.
   • Örnek: "Sanat, insanın duygu ve düşüncelerini estetik bir biçimde dışa vurma çabasıdır." (Sanat nedir? sorusunun karşılığıdır.)

   2. Örnekleme

   Öne sürülen soyut bir düşünceyi somutlaştırmak, anlaşılır kılmak ve kanıtlamak amacıyla konuyla ilgili kişi, durum veya olayların verilmesidir.

   • Yazar önce genel düşünceyi belirtir, ardından bu düşünceyi destekleyen somut örnekler sunar.
   • Örnek: "Cumhuriyet Dönemi Türk edebiyatında bireyin iç dünyasını esas alan birçok yazar vardır. Ahmet Hamdi Tanpınar, Tarık Buğra ve Peyami Safa bu eğilimin başlıca temsilcilerindendir."

   3. Karşılaştırma

   En az iki kavram, durum, varlık veya olgu arasındaki benzerlik, farklılık veya üstünlük ilişkilerinin ortaya konmasıdır.

   • Genellikle "oysa", "göre", "kadar", "en", "daha", "ise" gibi karşılaştırma bildiren sözcüklerle kurulur.
   • Örnek: "Şiir doğrudan duyguya ve çağrışıma seslenirken deneme, düşünsel derinliği ön planda tutan bir anlatıma sahiptir."

   4. Tanık Gösterme (Alıntı Yapma)

   Yazarın savunduğu tezi desteklemek ve düşüncesine güvenilirlik kazandırmak için o alanda uzman, yetkin ve tanınmış bir kişinin sözüne metinde yer vermesidir.

   • Yalnızca kişinin adını anmak örnekleme sayılır; düşüncenin tanık gösterme olabilmesi için kişinin görüşünün de doğrudan ya da dolaylı olarak aktarılması gerekir.
   • Örnek: "Düşünceler paylaşıldıkça değer kazanır. Nitekim Montaigne de şöyle der: 'Birisinin sözlerinin doğruluğu, o sözlerin başkalarına ulaştığı andan itibaren başlar.'"

   5. Benzetme

   Anlatımı daha canlı, etkili ve somut kılmak amacıyla aralarında anlamca ortak bir yön bulunan iki kavramdan zayıf olanın güçlü olana benzetilmesidir.

   • Genellikle "gibi", "adeta", "sanki", "tıpkı" gibi benzetme edatlarıyla kurulur.
   • Örnek: "Bir kütüphaneye adım atmak, zamanın ötesinde kurulmuş sessiz bir limana sığınmak gibidir."

   6. Sayısal Verilerden Yararlanma

   Düşünceyi inandırıcı ve nesnel kılmak amacıyla bilimsel araştırmalara, anketlere, istatistiksel sonuçlara ve sayısal ölçümlere başvurulmasıdır.

   • Metindeki her rakam veya tarih sayısal veri sayılmaz; kullanılan sayının bir araştırmayı, ölçümü ya da istatistiği temsil etmesi gerekir.
   • Örnek: "Yapılan son araştırmalara göre düzenli kitap okuyan bireylerin problem çözme becerilerinin diğer bireylere oranla %34 daha yüksek olduğu tespit edilmiştir."

   Püf Noktalar

   • Tanık Gösterme ile Örnekleme Ayrımı: Metinde alanında uzman kişinin yalnız adı geçiyorsa örnekleme; o kişinin düşüncesi doğrudan/dolaylı olarak metne aktarılmışsa tanık gösterme gerçekleşmiştir.
   • Anlatım Biçimleri ile Düşünceyi Geliştirme Yolları: Anlatım biçimleri (öyküleme, betimleme, açıklama, tartışma) metnin ana iskeletini kurar; düşünceyi geliştirme yolları ise bu iskelet üzerindeki düşünceyi somutlaştırıp güçlendiren araçlardır.