Değerlendirme Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Değerlendirme Nedir?

   Bir sanat eseri, yazar, olgu, düşünce veya durum hakkında bir ölçüte, gözleme ya da kişisel birikime dayanarak olumlu ya da olumsuz bir yargı bildiren cümlelere değerlendirme cümlesi denir.

   Değerlendirme, yalnızca bir durumu kaydetmekten veya betimlemekten farklıdır. Bir cümlede değerlendirme bulunabilmesi için öznenin nesneye yönelik bir değer atfetmesi, nitelik veya düzey belirtmesi gerekir.

   • Yalın Durum/Tespit: Roman, Kurtuluş Savaşı döneminde Batı Anadolu köylerinde geçen olayları anlatmaktadır. (Yalnızca konu belirtilmiş, yargı veya kıymet hükmü verilmemiştir.)
   • Değerlendirme: Yazar, Kurtuluş Savaşı atmosferini tarihsel gerçekliğe yaslarken karakterlerin psikolojik derinliğini başarıyla yansıtmıştır. (Başarı ve derinlik atfı yapılarak değer hükmü üretilmiştir.)

   İçerik ve Üslup Değerlendirmeleri

   Edebi metinlerin ve sanatsal çalışmaların çözümlenmesinde değerlendirmeler genellikle iki ana eksende yoğunlaşır:

   1. İçeriğe (Muhtevaya) Yönelik Değerlendirme

   Eserde neyin anlatıldığına, temanın ele alınış biçimine ve kurgulanan dünyanın inandırıcılığına dair yargılardır.

   • Örnek: Şiirlerinde işlediği yabancılaşma izleği, bireyin modern kentteki çıkmazını çarpıcı bir gerçeklikle gözler önüne seriyor.

   2. Üsluba (Biçeme) Yönelik Değerlendirme

   Sanatçının dili kullanma yetisine, sözcük seçimine, anlatım biçimine ve ritmine yönelik kanaatlerdir.

   • Örnek: Ağdalı ve süslü tamlamalara başvurmaktan kaçınan anlatıcı, akıcı ve berrak diliyle okuru metne doğrudan ortak ediyor.

   Değerlendirme Türleri ve Karıştırılan Kavramlar

   Değerlendirme cümleleri salt beğeni bildiren öznel ifadeler olabileceği gibi, somut ve ölçülebilir ölçütlere dayanan nesnel yargılar biçiminde de kurulabilir.

   • Öznel Değerlendirme: Kanıtlanabilirliği olmayan, kişisel zevk ve izlenimlere dayanan yargılardır.
     Örnek: Sanatçının son tablosundaki fırça darbeleri, insan ruhunun derin kaygılarını kusursuz biçimde duyumsatıyor.
   • Nesnel Değerlendirme: Doğruluğu ya da yanlışlığı kişiden kişiye değişmeyen, somut verilere ve ölçütlere dayalı hükümlerdir.
     Örnek: Tiyatro metninde klasik trajediye ait üç birlik kuralının tüm gereklerine eksiksiz uyulmuştur.

   Önemli Ayrım: Bir eserin konusunu özetleyen cümleler ya da doğrudan metinden yapılan alıntılar değerlendirme sayılmaz; ancak bu özet veya alıntıya bir nitelik, etki ya da düzey eklendiğinde cümle değerlendirme niteliği kazanır.

   Cümle Düzeyinde Değerlendirme Tespiti

   Aşağıdaki parçada yer alan numaralanmış cümleleri anlamsal işlevleri bakımından inceleyelim:

   1. Yazarın yayımlanan üçüncü öykü kitabı, on iki bağımsız metinden oluşuyor. (Yalnızca tespit ve betimleme; değerlendirme içermez.)
   2. Öykülerde çoğunlukla kenar mahallelerde yaşayan insanların günlük yaşam mücadeleleri odağa alınıyor. (İçerik tespiti; değerlendirme içermez.)
   3. Yazar, diyalogları kurgularken sokak dilinin canlılığını yapaylığa düşmeden yakalamayı bilmiş. (Üsluba yönelik olumlu bir değerlendirme.)
   4. Ne var ki bazı metinlerde olay örgüsü birdenbire kesilerek okurda bir eksiklik duygusu bırakılmış. (Kurguya yönelik olumsuz bir değerlendirme.)

   Görüldüğü üzere 3 ve 4. cümleler, nesnesine yönelik nitelik ve etki belirten birer değerlendirme cümlesidir.