Çıkarım Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Çıkarım Nedir?

   Çıkarım, bir metinde açıkça dile getirilmeyen ancak metindeki verilerden, ipuçlarından, mantıksal önermelerden veya bağlamsal ilişkilerden yola çıkılarak ulaşılan yeni ve tutarlı yargılardır. Metindeki somut bir durum ya da olgunun doğal bir sonucu olarak ortaya çıkan anlamlandırma sürecidir.

   Metin temelli çıkarımların temel özellikleri şunlardır:

   • Dayanaklılık: Her çıkarım mutlaka metindeki bir sözcüğe, cümleye ya da anlamsal bütüne yaslanmalıdır. Metinde karşılığı bulunmayan bir düşünce çıkarım niteliği taşımaz.
   • Mantıksal Gereklilik: Önermeler arasındaki neden-sonuç, koşul veya karşıtlık ilişkileri doğru kurulmalıdır.
   • Örtük Anlam İçerme: Yazarın doğrudan söylemediği fakat metnin derin yapısına yerleştirdiği anlam katmanlarını görünür kılar.

   Kavramsal Sınırların Belirlenmesi

   Okuma anlama ve metin çözümleme süreçlerinde çıkarım; doğrudan aktarılan bilgi, varsayım ve kişisel yorumla karıştırılmamalıdır.

   • Doğrudan Anlam: Yazarın metinde sözcüklerin ilk veya mecaz anlamlarıyla apaçık belirttiği yargıdır. Örneğin; "Sanatçı son romanında köy yaşamını ele almıştır." cümlesi doğrudan bir tespittir; çıkarım içermez.
   • Çıkarım: Metindeki bilgiden hareketle ulaşılan dolaylı sonuçtur. Örneğin; "Sanatçının son yapıtı, önceki eserlerinde görülen kent merkezli tematik çizgiden uzaklaştığını gösterir." yargısı, önceki yapıtlarla karşılaştırma verisi metinde varsa geçerli bir çıkarımdır.
   • Varsayım: Gerçekleşip gerçekleşmediği henüz bilinmeyen bir durumun bir an için doğru kabul edilmesidir. Çıkarım ise mevcut bir verinin mantıksal neticesidir.
   • Kişisel Yorum: Metinde nesnel dayanağı olmayan, tamamen okurun kendi duygu, düşünce ve dünya görüşünden beslenen yargılardır. Çıkarım, metnin sınırlarını aşamaz.

   Metin İçi Çıkarım Kalıpları

   Metin analizlerinde çıkarımlar ağırlıklı olarak iki temel düzlemde gerçekleşir:

   1. Nesnel (Gerektirimsel) Çıkarım

   Metindeki önermelerin mantıksal olarak zorunlu kıldığı, kişiden kişiye değişmeyen kesin çıkarımlardır. Doğrudan dilsel göstergelerle (karşılaştırma bildiren zarflar, örtük anlam bağlaçları vb.) desteklenir.

   Örnek: "Yazar bu kitabında da yalın bir dil tercih etmiştir." cümlesinden "Yazarın daha önce de yayımlanmış en az bir kitabı bulunmaktadır." ve "Yazar önceki kitaplarında da yalın bir dil kullanmıştır." çıkarımları nesnel ve zorunlu birer çıkarımdır.

   2. Bağlamsal (Yorumsal) Çıkarım

   Yazarın üslubundan, seçtiği imgelerden veya olay örgüsünün gelişiminden hareketle metnin bütününe yönelik yapılan tutarlı değerlendirmelerdir.

   Örnek: Sanatçının yapıtlarında sürekli yalnızlık, yabancılaşma ve içe kapanış motiflerini işlemesinden, bireyin modern toplumla olan çatışmasını önemsediği sonucuna varılması bağlamsal bir çıkarımdır.

   Metin Çözümleme Stratejileri

   Metne dayalı çıkarım sorularını yanıtlarken aşağıdaki ilkeler gözetilmelidir:

   1. Sınırları Aşmama İlkesi: Çıkarılan yargı genel geçer bir doğru ya da bilimsel bir gerçek olabilir; ancak metinde buna dair hiçbir ipucu yoksa o metin için doğru bir çıkarım sayılamaz.
   2. Aşırı Genellemeden Kaçınma: Metinde geçen "bazı", "çoğunlukla", "bazen" gibi sınırlayıcı ifadelerden "tümü", "her zaman", "asla" gibi mutlak sonuçlar çıkarılamaz.
   3. Örtük İfadeleri Yakalama: "Yalnızca, sadece, en, daha, ilk defa, bir kez daha" gibi sözcükler genellikle bir çıkarımın anahtar dayanak noktalarıdır.

   Özetle; geçerli bir çıkarım, metnin söylediğinin bir adım ötesi ancak metnin çizdiği çerçevenin kesinlikle içi olmalıdır.