Çelişen Sözcüklerin Bir Arada Kullanımı Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Çelişen Sözcüklerin Bir Arada Kullanımı

   İyi yapılandırılmış bir cümlede iletilmek istenen yargının net, mantıksal açıdan tutarlı ve tereddütsüz olması gerekir. Anlamca birbiriyle uyuşmayan, zıt mantıksal yönlere işaret eden sözcüklerin aynı yargı bağlamında kullanılması, iletinin bulanıklaşmasına ve anlatım bozukluğuna yol açar.

   Bu anlatım kusuru, çoğunlukla kesinlik bildiren sözcükler ile olasılık, tahmin veya yaklaşıklık bildiren ifadelerin aynı cümlede yer almasından kaynaklanır. Okuyucu veya dinleyici, yargının kesin olarak gerçekleştiğini mi yoksa sadece bir varsayımdan mı ibaret olduğunu ayırt edemez duruma gelir.

   En Sık Karşılaşılan Mantıksal Uyuşmazlıklar

   Cümle içinde çelişki doğuran yapılar genellikle belirli anlamsal öbeklerde toplanır:

   • Kesinlik ve İhtimal Çelişkisi: Kesinlik bildiren belirteçlerle (şüphesiz, mutlaka, kesinlikle, asla) olasılık bildiren ek veya sözcüklerin (-ebilmek, belki, sanırım, olsa gerek, ihtimal) bir arada kullanılmasıdır.
   • Tamlık ve Yaklaşıklık Çelişkisi: Net sayısal değerler (tam, tastamam) ile yaklaşıklık bildiren ifadelerin (civarında, yaklaşık, aşağı yukarı) aynı niteleme için tercih edilmesidir.

   Örnekler ve Düzeltme Yolları

   Aşağıdaki örneklerde çelişki oluşturan ögeler ve düzeltme biçimleri gösterilmiştir:

   • Hatalı: Şüphesiz bu zorlu sınavı kazanmış olmalı.
     Düzeltme: Yargı ya kesinliğe ya da tahmine bağlanmalıdır: "Şüphesiz bu zorlu sınavı kazandı." veya "Bu zorlu sınavı kazanmış olmalı."
   • Hatalı: Kapının önünde tam beş saat kadar seni bekledim.
     Düzeltme: "tam" (netlik) ile "kadar" (yaklaşıklık) çelişir: "Kapının önünde tam beş saat seni bekledim." veya "Kapının önünde beş saat kadar seni bekledim."
   • Hatalı: Mutlaka bu kararı alırken bir bildiği vardır sanırım.
     Düzeltme: "Mutlaka" ve "sanırım" ifadelerinden biri cümleden çıkarılmalıdır.

   Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

   Çelişen sözcüklerin kullanımını incelerken iki önemli ayrıma dikkat edilmelidir:

   • Karşıt Anlamlılık (Tezat) ile Karıştırmamak: Karşıt anlamlı sözcüklerin bir arada kullanımı anlatım bozukluğu değildir. Örneğin; "Ağlarım hatıra geldikçe gülüştüklerimiz" dizesinde tezat sanatı vardır; mantıksal bir bildirim çelişkisi yoktur.
   • Aynı Anlama Gelen Sözcüklerle Karıştırmamak: Gereksiz sözcük kullanımı (duru olmama) ile çelişen sözcük kullanımı farklı ilkelerdir. Biri fazlalık, diğeri anlamsal çatışmadır.
   • Çözüm Yöntemi: Sorularda yüklemin çekimine dikkat edilmeli; yeterlik fiilinin olasılık anlamı (gelebilir) ile kesinlik belirteçleri (kesinlikle) arasındaki gizli uyumsuzluklar gözden kaçırılmamalıdır.