Belirtme Sıfatları Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Belirtme Sıfatı Nedir?

   İsimlerin önüne gelerek onları işaret, sayı, belgisizlik veya soru bakımından tamamlayan sözcüklere belirtme sıfatı denir.

   Niteleme sıfatları varlıkların kalıcı durumlarını, renklerini ya da biçimlerini gösterip "Nasıl?" sorusuna yanıt verirken; belirtme sıfatları varlıkları geçici olarak sınırlandırır ve tanıtır.

   • Niteleme Sıfatı: Soğuk hava, geniş salon, çalışkan öğrenci.
   • Belirtme Sıfatı: Bu hava, üç salon, birkaç öğrenci, hangi masa?

   İşaret Sıfatlarının Özellikleri

   Varlıkları işaret yoluyla gösteren, yerlerini belirten sıfatlardır. İsimlere yöneltilen "Hangi?" sorusuna yanıt verir.

   En yaygın işaret sıfatları: bu, şu, o, öteki, beriki, diğer, böyle, şöyle, öyle sözcükleridir.

   • Bu konuyu derste ayrıntılı inceledik.
   • Öteki durakta ineceğini söyledi.
   • Böyle havalarda yürümeyi severim.

   Önemli Ayrım: İşaret bildiren sözcük çekim eki alırsa veya bir ismin yerini doğrudan tutarsa sıfat değil, işaret zamiri olur.

   • Bu kitabı okudum. (İşaret sıfatı)
   • Bunu kütüphaneden aldım. (İşaret zamiri)

   Sayı Sıfatları

   İsimlerin miktarını, sırasını veya paylaştırılmasını bildiren sıfatlardır. Dört ana gruba ayrılır:

   1. Asıl Sayı Sıfatı: Varlıkların kesin sayılarını bildirir. "Kaç?" sorusuna cevap verir.
      Örnek: On iki soru, yüz lira.
   2. Sıra Sayı Sıfatı: Varlıkların derecesini ve sırasını gösterir. "Kaçıncı?" sorusuna cevap verir. "-ıncı / -inci" ekiyle yapılır. "İlk" ve "son" sözcükleri de sıra sayı sıfatı kabul edilir.
      Örnek: Üçüncü kat, son yarışmacı.
   3. Üleştirme Sayı Sıfatı: Paylaştırma anlamı taşır. "Kaçar?" sorusuna cevap verir. "-ar / -er" ekiyle türetilir.
      Örnek: İkişer elma, beşer kişilik grup.
   4. Kesir Sayı Sıfatı: Bir bütünün parçalarını gösterir. "Kaçta kaç?" sorusuna cevap verir.
      Örnek: Yüzde kırk kâr, yarım ekmek, çeyrek altın.

   Belgisiz Sıfatlar ve Belirsizlik Kavramı

   Varlıkları sayı, miktar veya nitelik bakımından tam olarak kesinleştirmeden, yaklaşık ve belirsiz bir biçimde bildiren sıfatlardır.

   En sık kullanılan belgisiz sıfatlar: bir, birkaç, birçok, kimi, bazı, çoğu, bütün, tüm, hiçbir, herhangi bir, fazla, az sözcükleridir.

   • Birkaç kişi kapıda bekliyordu.
   • Bütün soruları dikkatle yanıtladı.
   • Hiçbir emek karşılıksız kalmaz.

   Dikkat: Belgisiz sözcükler çekim eki aldıklarında veya doğrudan ismin yerini tuttuklarında belgisiz zamir olurlar.

   • Bazı öğrenciler ödevi teslim etmedi. (Belgisiz sıfat)
   • Bazıları sınava geç kaldı. (Belgisiz zamir)

   "Bir" Sözcüğüne Dikkat: "Bir" sözcüğü herhangi bir anlamında kullanılırsa belgisiz sıfat, sayma sayısı anlamında kullanılırsa asıl sayı sıfatı olur.

   Soru Sıfatları

   İsimlerin niteliklerini, niceliklerini veya yerlerini soru yoluyla öğrenmeyi sağlayan sıfatlardır. Soru sıfatlarının cevabı mutlaka yine bir sıfat (niteleme ya da belirtme) olmalıdır.

   Başlıca soru sıfatları: nasıl, hangi, kaç, kaçıncı, kaçar, ne kadar, ne sözcükleridir.

   • Hangi yoldan gitmeliyiz? → Şu yoldan. (İşaret sıfatı)
   • Sınava kaç gün kaldı? → Beş gün. (Sayı sıfatı)
   • Burada ne kadar zaman geçirdin? → Çok zaman. (Belgisiz sıfat)

   Ayırt Edici Nokta: Soru bildiren sözcük çekim eki alırsa sıfat olmaktan çıkar, soru zamiri olur.

   • Hangi kalemi aldın? (Soru sıfatı)
   • Hangisini beğendin? (Soru zamiri)