Türkiye'nin İklimi Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. 1. Matematik ve Özel Konumun Etkileri

   Türkiye, 36°-42° Kuzey paralelleri ile 26°-45° Doğu meridyenleri arasında yer alır. Bu coğrafi konum, ülkenin iklim özelliklerini iki temel eksende şekillendirir:

   • Matematik (Mutlak) Konum: Orta kuşakta yer alması nedeniyle dört mevsim belirgin olarak yaşanır. Akdeniz iklim kuşağında bulunur ve cephesel (frontal) yağışların etkisi altındadır. Güneyden kuzeye doğru gidildikçe güneş ışınlarının düşme açısının küçülmesine bağlı olarak sıcaklık genel olarak azalır.
   • Özel (Göreceli) Konum: Üç tarafının denizlerle çevrili olması, ortalama yükseltinin fazla olması (ortalama 1132 m) ve dağların uzanış doğrultusu iklim çeşitliliğini artırır. Kuzey Anadolu Dağları ile Toroslar'ın kıyıya paralel uzanması, nemli hava kütlelerinin iç kesimlere sokulmasını engeller.

   2. Sıcaklık Dağılışı ve Basınç Merkezleri

   Türkiye'de sıcaklık dağılışı enlem, yükselti, karasallık-denizellik ve yeryüzü şekillerine bağlı olarak belirgin farklılıklar gösterir.

   Basınç Merkezleri ve Rüzgârlar:

   • Sibirya Termik Yüksek Basıncı (TYB): Kış mevsiminde etkilidir; Doğu Anadolu başta olmak üzere ülke genelinde aşırı soğuk ve ayaz koşullara yol açar.
   • Asor Dinamik Yüksek Basıncı (DYB): Yıl boyunca etkilidir; özellikle yaz aylarında Türkiye genelinde kurak ve sıcak hava koşullarını belirler.
   • İzlanda Dinamik Alçak Basıncı (DAB): Kış aylarında Balkanlar üzerinden gelerek serin, yağışlı ve cephesel hava hareketlerini beraberinde getirir.
   • Basra Termik Alçak Basıncı (TAB): Yaz aylarında Güneydoğu Anadolu'dan sokularak sıcak, kuru ve samyeli (keşişleme) rüzgârlarının etkili olmasına neden olur.

   3. Yağışın Dağılışı ve Başlıca İklim Tipleri

   Türkiye'de morfolojik yapıya bağlı olarak yağış rejimi ve miktarı bölgeler arasında büyük tezatlar oluşturur.

   • Karadeniz İklimi: Her mevsim yağışlıdır. En fazla yağışı sonbaharda alır. Yamaç (orografik) yağışları yaygındır; kıyı kuşağında sıcaklık farkları düşüktür.
   • Akdeniz İklimi: Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır. Kış yağışları belirgin şekilde cephesel kökenlidir.
   • Karasal (Step) İklim: İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu'da yaygındır. Yıllık sıcaklık farkları fazladır. İç Anadolu en fazla yağışı ilkbaharda konveksiyonel (kırkikindi) olarak alırken; Erzurum-Kars Platosu yaz yağışlarıyla öne çıkar.