Fiziki Haritalar Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Fiziki Harita Nedir?

   Fiziki haritalar; yeryüzünün topoğrafik yapısını, dağ, plato, ova, vadi gibi yer şekillerini ve hidrografik unsurlarını (deniz, göl, akarsu) belirli bir ölçek dâhilinde morfolojik özellikleriyle yansıtan tematik haritalardır.

   Bu haritaların temel amacı, yeryüzünün üç boyutlu rölyef özelliklerini iki boyutlu bir düzlem üzerinde gerçeğe en yakın şekilde görselleştirmek, eğim ve yükselti ilişkilerini mekânsal olarak analiz etmektir.

   Rölyefin Gösterilmesinde Kullanılan Kartografik Yöntemler

   Fiziki haritalarda yükselti ve eğim değerlerini aktarmak için farklı yöntemler geliştirilmiştir:

   • İzohips (Eş Yükselti) Yöntemi: Deniz seviyesinden itibaren aynı yükseltiye sahip noktaların birleştirilmesiyle elde edilen kapalı eğrilerdir. En yaygın ve bilimsel kesinliği en yüksek yöntemdir.
   • Renklendirme Yöntemi: Belirli yükselti basamaklarının uluslararası standart renk tonlarıyla ifade edilmesidir.
   • Gölgelendirme Yöntemi: Yer şekillerine genellikle kuzeybatı yönünden 45 derecelik açıyla ışık geldiği varsayılarak aydınlık ve gölgeli alanlar oluşturulması esasına dayanır.
   • Tarama Yöntemi: Eğimin fazla olduğu yerlerde kalın, sık ve kısa; az olduğu yerlerde ince, seyrek ve uzun çizgiler kullanılarak arazinin morfolojisi hissettirilir.
   • Kabartma Yöntemi: Arazinin ölçekli bir maket şeklinde üç boyutlu üretilmesidir; gerçeğe en yakın görünümü sunar ancak taşınması ve saklanması zordur.

   Renklerin Anlamı ve Kavram Yanılgıları

   Fiziki haritalarda renkler bitki örtüsünü veya iklim tiplerini değil, doğrudan deniz seviyesine göre yükselti basamaklarını gösterir.

   • Mavi ve Tonları: Deniz, göl ve okyanusları gösterir. Açık mavi sığ kıyıları (0 ile -200 metre şelf alanı), koyu mavi ise derin çukurlukları ve abisal düzlükleri temsil eder.
   • Yeşil (0 - 500 m): Alçak alanları ve kıyı ovalarını ifade eder. Yeşil renk her zaman verimli tarım arazisi veya orman anlamına gelmez; yalnızca deniz seviyesine yakınlığı belirtir.
   • Sarı (500 - 1000 m): Orta yükseklikteki plato ve tepe alanlarını gösterir.
   • Turuncu (1000 - 1500 m): Yüksek plato ve dağ eteklerini temsil eder.
   • Kahverengi (1500 m ve üzeri): Dağlık ve engebeli yüksek kütleleri gösterir. Yükselti arttıkça kahverenginin tonu koyulaşır.
   • Beyaz: Yıl boyunca erimeyen kalıcı karları (toktağan karlar) ve buzulları gösterir.

   Eş Yükselti Eğrilerinin Özellikleri

   İzohips haritaları okunurken aşağıdaki temel kurallar dikkate alınır:

   • İç içe kapalı eğriler şeklindedirler ve birbirlerini asla kesmezler.
   • Eğrilerin sıklaştığı alanlarda eğim artar, akarsuların akış hızı ve aşındırma gücü yükselir, kıyıda falez (yalıyar) oluşumu yaygındır.
   • Eğrilerin seyrekleştiği alanlarda eğim azalır, tabanlı vadiler ve kıyıda birikim şekilleri (delta ovaları, kumsallar) görülür.
   • Aynı haritada iki komşu izohips arasındaki yükselti farkı (ekidistans) her yerde sabittir.
   • Birbirini çevrelemeyen komşu iki izohips eğrisinin yükselti değeri birbirine eşittir; aynı durum bir akarsuyun her iki yamacındaki karşılıklı eğriler için de geçerlidir.
   • İçeriye doğru ok işaretlerinin bulunduğu kapalı alanlar, çevresine göre alçakta kalan kapalı çukurları (krater, dolin veya çöküntü alanları) gösterir.