Marmara Bölgesi Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Genel Konum ve Jeomorfoloji

   Marmara Bölgesi, Türkiye'nin kuzeybatısında yer alır ve Asya ile Avrupa kıtalarını birbirine bağlayan stratejik bir köprü niteliği taşır. Ortalama yükseltisi en az olan coğrafi bölgemizdir. Bölge genelinde yükseltinin az olması, geniş aşınım yüzeylerinin (peneplen) varlığı ile doğrudan ilişkilidir.

   Bölgenin morfolojik gelişiminde Dördüncü Zaman'da (Kuvaterner) meydana gelen tektonik çökmeler ve deniz seviyesi değişimleri belirleyici olmuştur. Bu süreçte eski akarsu vadilerinin sular altında kalmasıyla İstanbul ve Çanakkale Boğazları (ria tipi kıyılar) oluşmuş, Karadeniz göl ortamından denizel ortama geçiş yapmıştır.

   Başlıca Yeryüzü Şekilleri

   • Dağlar: Yıldız (Istranca) Dağları, Samanlı Dağları, Biga Dağları, Kapıdağ Yarımadası yükseltileri ve bölgenin en yüksek noktası olan Uludağ (2543 m).
   • Platolar: Çatalca ve Kocaeli platoları, aşınım düzlüğü niteliğinde olup ortalama yükseltileri düşüktür.
   • Ovalar: Ergene Havzası taban ovaları, Bursa Ovası, Balıkesir Ovası ve İnegöl Ovası tektonik çöküntü alanlarında gelişmiştir.

   İklim Özellikleri ve Geçiş Kuşağı Niteliği

   Marmara Bölgesi, üç farklı iklim tipinin etki alanlarının kesiştiği bir geçiş sahasıdır:

   • Akdeniz İklimi: Güney Marmara kıyılarında ve adalarında belirgindir; yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve yağışlıdır.
   • Karadeniz İklimi: Yıldız Dağları'nın kuzeye bakan yamaçları ile Çatalca-Kocaeli yarımadalarının Karadeniz kıyılarında her mevsim yağışlı ve nemli özellik gösterir.
   • Karasal İklim: Etrafı dağlarla çevrili olan Ergene Havzası'nda denizel etkilerin azalmasıyla belirginleşir; kışlar soğuk ve kar yağışlı, yazlar sıcak ve kuraktır.

   Bitki Örtüsü ve Toprak Tipleri

   İklimdeki bu çeşitlilik, bitki örtüsü ve toprak formasyonlarına da yansımıştır:

   • Kuzey kıyılarda gür geniş ve iğne yapraklı ormanlar (kayın, meşe, kestane) ve psödomaki örtüsü bulunur.
   • Güney Marmara kıyılarında maki formasyonu ve zeytinlikler yaygındır.
   • Ergene Havzası'nda antropojen bozkırlar hakimdir.
   • Ergene Bölümü'nde killi kireçli tortullar üzerinde kireç yönünden zengin vertisol (dönen) topraklar, iç havzalarda alüvyal topraklar, nemli orman alanlarında ise kahverengi orman toprakları yer alır.

   Akarsular ve Göller

   Bölgenin yer şekillerinin basık olması nedeniyle akarsuların yatak eğimleri düşüktür; akış hızları az, aşındırma güçleri zayıf olup geniş tabanlı vadilerde menderesler çizerek akarlar.

   • Akarsular: Meriç, Ergene, Susurluk, Sakarya (aşağı çığırı) ve Gönen Çayı başlıca akarsulardır. Meriç ve Sakarya bölge sınırları dışından doğup Marmara üzerinden denize dökülür.
   • Göller: Tektonik kökenli Manyas (Kuş), Ulubat, İznik ve Sapanca gölleri tektonik çöküntü hatları boyunca sıralanmıştır. Kıyı set gölleri olarak Büyükçekmece, Küçükçekmece ve Terkos (Durusu) gölleri Çatalca kıyılarında yer alır.

   Coğrafi Bölümler

   1. Yıldız Dağları Bölümü: Engebeli yapısı nedeniyle bölgenin nüfus ve sanayi bakımından en tenha yöresidir.
   2. Ergene Bölümü: Karasal koşulların yaşandığı, tarımsal üretimin (özellikle ayçiçeği ve çeltik) yaygın olduğu iç havzadır.
   3. Çatalca-Kocaeli Bölümü: Türkiye'nin en gelişmiş sanayi, ticaret, finans ve ulaşım merkezidir; nüfus yoğunluğu en yüksek bölümdür.
   4. Güney Marmara Bölümü: Tarım, tarıma dayalı sanayi, turizm ve madenciliğin (bor mineralleri, linyit, mermer) birlikte geliştiği dengeli bir ekonomik yapıya sahiptir.

   Nüfus ve Yerleşme

   Marmara Bölgesi, yüz ölçümü bakımından Türkiye'nin yaklaşık %8,5'ini kaplamasına rağmen toplam nüfusun ve kentsel nüfus oranının en yüksek olduğu bölgedir. Nüfus yoğunluğu Türkiye ortalamasının çok üzerindedir. Nüfus dağılışında doğal faktörlerden ziyade sanayileşme, ulaşım kolaylığı ve iş imkânları gibi beşerî faktörler rol oynar. Yıldız Dağları ile Biga Yarımadası'nın engebeli kısımları tenhayken, İstanbul-Kocaeli-Bursa aksı çok yoğun nüfusludur.

   Ekonomik Faaliyetler

   • Sanayi ve Hizmet: Türkiye sanayi üretiminin, ticaret hacminin ve vergi gelirlerinin yarıdan fazlası bu bölgeden sağlanır. Otomotiv, petrokimya, tekstil, elektronik ve gıda sanayisi kümelenmiştir.
   • Tarım ve Hayvancılık: Tarımda makineleşme, gübreleme ve sulama olanakları yüksektir. İntansif (modern) tarım yöntemleri uygulanır. Ayçiçeği, pirinç, zeytin, sebze, meyve ve şekerpancarı üretiminde payı büyüktür. Tüketici nüfusa yakınlık sebebiyle kümes hayvancılığı ve mandıracılık ileri düzeydedir.
   • Ulaşım ve Hinterlant: Bölge; doğal limanları, modern havalimanları, köprüleri, otoyolları ve demiryolu bağlantıları ile uluslararası ticaret akslarının kesişim noktasında yer alır. Ambarlı, Kocaeli ve Tekirdağ limanları geniş bir art ülkeye (hinterlant) sahiptir.