Kimya Her Yerde Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Tarımda verimliliği artırmak ve bitkinin ihtiyacı olan besin maddelerini toprağa kazandırmak için gübreleme yapılır. Ticari yapay gübre ambalajlarının üzerinde yer alan NPK ifadesi; bitki gelişiminde kritik rol oynayan üç temel elementi temsil eder. Bu elementler ve gübre kullanımı ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

   • A) Azot (N), bitkide protein ve klorofil sentezini destekleyerek yaprak ve gövde büyümesini hızlandırır.
   • B) Fosfor (P), kök gelişimi, çiçeklenme ve tohum oluşumunda hayati rol oynar.
   • C) Potasyum (K), bitkinin su dengesini düzenler ve hastalıklara karşı direncini artırır.
   • D) Aşırı ve bilinçsiz aşırı gübre kullanımı su kaynaklarında ötrofıkasyona neden olmaz.
   • E) Amonyum nitrat ($NH_4NO_3$) ve süperfosfat yaygın kullanılan yapay gübre bileşiklerindendir.

2. Sıvı bitkisel yağların yapısında doymamış yağ asitleri ve Karbon-Karbon çift bağları bulunur. Bu sıvı yağların nikel ($Ni$) katalizörlüğünde yüksek sıcaklık ve basınçta hidrojen gazı ($H_2$) ile tepkimeye sokulması sonucunda katı yağlar (margarin) elde edilir. Bu sanayi prosesi ve oluşan ürün ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

   • A) Yapılan işlem kimyada 'yağların hidrojenasyonu' veya 'yağ doyurma' olarak bilinir.
   • B) Doyurma işlemi sırasında yağ molekülündeki karbon-karbon çift bağları tekli bağlara dönüşür.
   • C) Tam kontrol edilmeyen doyurma işlemlerinde sağlığa zararlı trans yağlar meydana gelebilir.
   • D) Margarinleşme süreci yağın erime noktasını düşürerek oda sıcaklığında sıvı kalmasını sağlar.
   • E) Katılaştırılan yağlar, doymamış sıvı yağlara göre oksitlenmeye karşı daha dayanıklıdır.

3. Havuz sularının hijyeninde ve mikrobiyolojik dezenfeksiyonunda kireç kaymağı yaygın olarak kullanılır. Kimyasal adı kalsiyum hipoklorit ($Ca(OCl)_2$) olan kireç kaymağı, suda çözündüğünde hipokloröz asit ($HOCl$) üreterek mikroorganizmaları etkisiz hale getirir. Kireç kaymağı bileşiği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

   • A) Dezenfeksiyon ve mikrop öldürme amacıyla su arıtma tesislerinde tercih edilir.
   • B) Sönmüş kireç çözeltisinden klor gazı geçirilerek üretilen beyaz renkli bir katıdır.
   • C) Yükseltgen ve ağartıcı özelliğe sahip olduğu için endüstride leke çıkarıcı olarak da kullanılır.
   • D) Sadece karbon ve hidrojen atomlarından oluşan organik yapılı bir polimerdir.
   • E) Açığa çıkardığı aktif klor sayesinde bakterilerin hücre yapısını bozarak onları imha eder.

4. Sabun ve deterjanlar günlük hayatta hijyen sağlamak amacıyla kullanılan temel temizleme maddeleridir. Aşağıdaki tabloda bu iki maddenin bazı özellikleri karşılaştırılmıştır. ÖzellikSabunDeterjan Ham MaddesiBitkisel ve hayvansal yağlarPetrokimyasal türevler Çevreye EtkisiKolay bozunur (Çevre dostu)Doğada zor ayrışır Sert Su PerformansıÇökelek oluşturur, köpürmesi azalırSert sularda da etkindir Tablodaki bilgilere göre aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

   • A) Sabunlar doğal kaynaklı ham maddelerden üretildiği için ekolojik dengeye zararı deterjanlara göre azdır.
   • B) Deterjanların yapısındaki sentetik bileşenler su ve toprak kirliliğine yol açabilir.
   • C) Sert su kullanılan bölgelerde sabun sarfiyatı deterjana göre daha fazla gerçekleşir.
   • D) Deterjanlar, bitkisel yağların sodyum hidroksit ile hidroliz tepkimesinden elde edilir.
   • E) Sabunun polar ucu sert sudaki kalsiyum ve magnezyum iyonlarıyla birleşerek tuz çökeleği oluşturur.

5. Plastik ürünlerin üzerinde yer alan geri dönüşüm sembolleri ve kodları, malzemenin üretildiği polimer türünü gösterir. Görselde verilen 1 numaralı geri dönüşüm sembolü su ve meşrubat şişelerinde oldukça yaygındır. Bu polimer türü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

   • A) Bu polimer Teflon olarak bilinen politetraflorotilen (PTFE) malzemesidir.
   • B) Malzeme Polietilen Tereftalat (PET) olup geri dönüştürülerek sentetik tekstil elyafına veya ambalajlara işlenebilir.
   • C) 1 numaralı kod bu ambalajın hiçbir koşulda geri dönüştürülemeyeceğini ifade eder.
   • D) Yüksek sıcaklıklara tam dayanıklı olduğu için doğrudan fırınlama kaplarında tekrar tekrar kullanılır.
   • E) Bu polimer biyolojik olarak doğada birkaç gün içerisinde tamamen yok olan bir yapıya sahiptir.

6. Evlerde ve sanayide kullanılan sert sular; su tesisatlarında kireçlenmeye, ısıtıcılarda enerji kaybına ve temizlik maddelerinin israfına sebep olur. Sert suları yumuşatmak amacıyla iyon değiştirici reçine sistemleri sıklıkla tercih edilir. Katyon değiştirici bir reçine kolonu üzerinden sert su geçirildiğinde gerçekleşen temel kimyasal süreç aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Sudan sertlik veren $Ca^{2+}$ ve $Mg^{2+}$ iyonları reçineye tutunurken, ortama zararsız $Na^+$ veya $H^+$ iyonları verilir.
   • B) Suyun yapısındaki tüm klor ve sülfat anyonları sodyum iyonları ile çökertilerek uzaklaştırılır.
   • C) Suyun pH değeri sıfıra düşürülerek kireç yapıcı maddeler gaz haline getirilir.
   • D) Reçine sudaki çözünmüş oksijen gazını yakalayarak suyun iletkenliğini sıfırlar.
   • E) Sertlik iyonları nötrleşme tepkimesi ile su moleküllerine dönüştürülür.

7. Polimerler, monomerlerinin türüne ve kimyasal bağ yapısına göre çok farklı fiziksel ve mekanik özellikler gösterirler. Aşağıdaki tabloda bazı polimerler ve kullanım alanları verilmiştir. Polimer TürüKullanım Alanı KevlarKurşun geçirmez yelek, ısıya dayanıklı kıyafetler Polivinil Klorür (PVC)Kapı ve pencere profilleri, su boruları Polietilen Tereftalat (PET)İçecek şişeleri, sentetik tekstil lifleri Polistiren (PS)Tek kullanımlık köpük bardak ve ambalajlar Bu polimerlerle ilgili yapılan aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

   • A) Kevlar, zincirler arası güçlü hidrojen bağları ve aromatik yapısı sayesinde yüksek çekme mukavemetine sahiptir.
   • B) PVC, yapısında klor atomu barındırdığı için alev geciktirici özellik gösterebilir.
   • C) PET, ester bağları içeren bir kondenzasyon polimeridir.
   • D) Polistiren (PS), yüksek sıcaklığa aşırı dayanıklı olduğu için pişirme fırınlarında ana kaplama malzemesidir.
   • E) Polimerlerin kullanım alanları esneklik, erime noktası ve yoğunluk gibi özelliklerine göre belirlenir.

8. Kozmetik ürünlerin formülasyonunda farklı işlevlere sahip kimyasallar kullanılır. Örneğin nemlendirici kremlerde gliserin ve hyaluronik asit yer alırken, güneş kremlerinde çinko oksit ($ZnO$) veya titanyum dioksit ($TiO_2$) gibi inorganik bileşikler bulunur. Bu bileşiklerin kozmetik ürünlerdeki temel işlevleri ile ilgili yapılan aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

   • A) Gliserin: UV ışınlarını yansıtma | Çinko Oksit: Nem tutma
   • B) Hyaluronik Asit: Cildin su tutma kapasitesini artırma | Titanyum Dioksit: Fiziksel UV filtresi sağlama
   • C) Gliserin: Sentetik pigment | Hyaluronik Asit: Koruyucu maddeler
   • D) Çinko Oksit: Emülsiyon oluşturma | Hyaluronik Asit: Renk verici boya
   • E) Titanyum Dioksit: Cildi nemlendirme | Gliserin: Antioksidan etkisi

9. Mayonez gibi gıdalarda normalde birbirinde çözünmeyen su ve yağ fazları, yumurta sarısında bulunan lesitin maddesi sayesinde ayrışmadan homojen bir görünümde kalır. Lesitin gibi heterojen sıvı-sıvı karışımlarının kararlı bir emülsiyon oluşturmasını sağlayan maddelere emülgatör denir. Emülgatörlerin gıdalardaki etki mekanizması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

   • A) Gıdanın raf ömrünü uzatmak amacıyla bakterilerin üremesini kimyasal olarak durdururlar.
   • B) Yapılarındaki polar ve apolar gruplar sayesinde yağ ve su damlacıkları arasındaki yüzey gerilimini düşürerek faz ayrışmasını önlerler.
   • C) Gıdaya sadece çekici renk ve parlak görünüm kazandırma işlevi görürler.
   • D) Gıdadaki pH değerini aşırı düşürerek proteinlerin tamamen çökelmesini sağlarlar.
   • E) Yağ moleküllerindeki çift bağları doyurarak katı yağa dönüşümü sağlarlar.

10. Zeytin meyvesinden elde edilen yağlar asitlik derecelerine ve üretim tekniklerine göre farklı sınıflara ayrılır. Sızma zeytinyağı sadece mekanik sıkımla elde edilirken, rafine zeytinyağı yüksek asitli yağların kimyasal ve fiziksel işlemlerle kokusuzlaştırılıp arıtılmasıyla üretilir. Sızma zeytinyağı ile rafine zeytinyağının belirli oranlarda karıştırılmasıyla elde edilen ve tadı daha hafif olan zeytinyağı türü aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Margarin
    • B) Riviera zeytinyağı
    • C) Trans yağ
    • D) Pirina yağı
    • E) Ham zeytinyağı

11. Bir ilacın etken maddesinin vücuttaki hedef dokuya ulaşma hızı ve biyoyararlanımı ilacın formuna doğrudan bağlıdır. Aşağıdaki tabloda farklı ilaç formlarının kullanım özellikleri verilmiştir. İlaç FormuUygulama YoluEtki Başlangıç Hızı Damar İçi İğneKan DolaşımıÇok Hızlı Oral TabletSindirim SistemiYavaş Merhem / KremCilt YüzeyiLokal / Yavaş Bu veriler doğrultusunda yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?

    • A) Acil tıbbi müdahalelerde doğrudan kana karışan iğne formunun tercih edilmesi biyoyararlanımı yükseltir.
    • B) Tablet formundaki ilaçlar midedeki asidik ortamdan veya emilim süreçlerinden etkilenebilir.
    • C) Merhem formu, sistemik hastalıklardan ziyade bölgesel cilt rahatsızlıklarında etkilidir.
    • D) Oral alınan ilaçların etki etmesi, sindirim ve karaciğer metabolizması nedeniyle zaman alır.
    • E) Tüm ilaç formları vücutta aynı hızda dağıldığı için ilaç şekli sadece kullanım kolaylığı sağlar.

12. Ev temizliğinde sıklıkla yapılan hatalardan biri, sodyum hipoklorit ($NaOCl$) içeren çamaşır suyu ile tuz ruhunun ($HCl$) birbirine karıştırılmasıdır. Bu iki kimyasal karıştırıldığında şiddetli bir tepkime gerçekleşir ve ortama zehirli bir gaz yayılır. Bu tepkime sonucu açığa çıkan ve solunduğunda ciddi akciğer rahatsızlıklarına yol açan zehirli gaz aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Karbondioksit ($CO_2$)
    • B) Klor gazı ($Cl_2$)
    • C) Hidrojen gazı ($H_2$)
    • D) Amonyak ($NH_3$)
    • E) Kükürtdioksit ($SO_2$)

13. Yapışmaz tava ve tencerelerin kaplanmasında kullanılan politetraflorotilen (PTFE), tetraflorotilen monomerinin polimerleşmesiyle elde edilir. Bu polimer yüksek ısıya dayanıklı, kimyasal olarak oldukça inert ve sürtünme katsayısı son derece düşük bir malzemedir. PTFE polimeri ile ilgili verilen bu özellikler dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

    • A) Monomer yapısındaki çift bağ açılarak katılma polimerleşmesi gerçekleşmiştir.
    • B) Karbon-Flor bağlarının son derece güçlü olması kimyasal inertliğe katkı sağlar.
    • C) PTFE doğada çok hızlı bozunan, çevre dostu biyobozunur bir polimerdir.
    • D) Mutfak gereçleri dışında conta, yalıtım malzemesi ve tıbbi implantlarda da tercih edilir.
    • E) Yüzey enerjisi çok düşük olduğu için su ve yağ bazlı maddeler yüzeye yapışmaz.

14. Sert sular yüksek miktarda $Ca^{2+}$ ve $Mg^{2+}$ iyonları içerir. Bu iyonlar sabun molekülleriyle çökelek oluşturarak sabunun köpürmesini engellerken, deterjanlar sert sulardan etkilenmeden temizleme işlevini sürdürür. Deterjanların sert sularda sabunlara göre daha etkili temizlik yapabilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Deterjanların yapısındaki sülfonat veya sülfat gruplarının $Ca^{2+}$ ve $Mg^{2+}$ iyonlarıyla çökelek oluşturmaması
    • B) Deterjanların yapısında polar baş grup bulunmayıp tamamen apolar yapıda olması
    • C) Sabunun yapısında sodyum yerine potasyum iyonlarının bulunması
    • D) Deterjanların doğada sabunlara göre çok daha hızlı ve kolay ayrışabilmesi
    • E) Sabunların hidrojen bağı oluşturma kapasitesinin deterjanlardan çok daha yüksek olması

15. Bir kimya öğretmenı, yağlı bir lekenin suyla yıkanırken uzaklaşamamasını ancak ortama sabun eklendiğinde suyla taşınabilmesini misel oluşumuyla hazırlar. Yapısı verilen sabun molekülünün uzun hidrokarbon zinciri (kuyruk) kir ile, yük barındıran baş kısmı ise su ile etkileşir. Buna göre sabun ve temizleme mekanizması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

    • A) Sabunun kuyruk kısmı apolar özellikte olup van der Waals etkileşimleriyle yağ lekesine tutunur.
    • B) Sabunun baş kısmı polar yapıda olduğu için su ile dipol-dipol ve iyon-dipol etkileşimi kurar.
    • C) Sabun molekülleri suyun yüzey gerilimini artırarak kire nüfuz etmesini kolaylaştırır.
    • D) Kir etrafında oluşan misel yapısının dış yüzeyi suda çözünebilir (hidrofil) karakterdedir.
    • E) Sabun hem polar hem de apolar grup içerdiği için yüzey aktif bir madde olarak sınıflandırılır.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.