Doğa ve Kimya Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Fotokimyasal duman (photochemical smog), güneş ışığının dik geldiği sıcak günlerde egzoz gazlarındaki azot oksitler ($NO_x$) ile uçucu organik bileşiklerin (VOC) tepkimeye girmesiyle oluşur. Bu süreçte ikincil kirletici olarak troposferik ozon ($O_3$) ve peroksiasetil nitrat (PAN) meydana gelir. Fotokimyasal duman olayıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

   • A) Oluşan troposferik ozon, stratosferdeki ozon gibi canlıları UV ışınlarından korur.
   • B) Süreç yalnızca gece saatlerinde güneş ışığı yokken hızlanan bir tepkime zinciridir.
   • C) Troposferik ozon, solunduğunda akciğer dokularına ve bitkilere zarar veren güçlü bir kirleticidir.
   • D) Fotokimyasal duman oluşumu havadaki kükürt diyoksit ($SO_2$) gazının temel ürünüdür.
   • E) Olay sonucunda atmosferik sera gazı derişimi tamamen sıfırlanır.

2. Jeotermal kaynak sularında yüksek oranda bulunan kalsiyum ($Ca^{2+}$) ve florür ($F^-$ iyonları, sıcaklık düştükçe birleşerek $CaF_2(k)$ katısı şeklinde çökelmekte ve borularda tıkanmaya yol açmaktadır. Bu çökelme süreci ve suyun elektrik iletkenliği üzerindeki etkisi değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

   • A) Çökelme tepkimesi neticesinde sudaki toplam iyon derişimi artar.
   • B) Çöken $CaF_2$ katısı suyun elektrik iletkenliğini katlanarak yükseltir.
   • C) Bu süreç fiziksel bir değişim olup iyonların kimlik özellikleri korunur.
   • D) Sıcaklık azaldıkça sudaki florür iyonlarının derişimi artış gösterir.
   • E) Çökelme gerçekleştikçe sudaki serbest iyon derişimi azaldığından iletkenlik düşer.

3. Fosil yakıtların yanması sonucu açığa çıkan kükürt trioksit ($SO_3$) ve azot diyoksit ($NO_2$) gazları atmosferik nem ile reaksiyona girerek asit yağmurlarını oluşturur. Yağmur suyunun pH değerinin 5,6'nın altına düşmesine yol açan bu tepkimeler ve sonuçları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmez?

   • A) $SO_3 + H_2O ightarrow H_2SO_4$ tepkimesi sonucu güçlü bir mineral asidi oluşur.
   • B) Su kaynaklarına ulaşan asidik yağışlar suyun biyolojik dengesini bozar.
   • C) Toprakta bağlı duran zehirli alüminyum iyonlarının serbest kalmasına yol açar.
   • D) Mermer ve kireç taşı ($CaCO_3$) yapılı eserlerde çözünmeyi engelleyen koruyucu tabaka oluşturur.
   • E) Bitki yapraklarının koruyucu mumsu tabakasını aşındırarak kurumalarına sebep olur.

4. Şekilde kentsel atıksu arıtma tesisinin aşamaları şematize edilmiştir. Tesisin 1. aşamasında ızgara ve ızgara altı çöktürme havuzları, 2. aşamasında mikroorganizmaların bulunduğu havalandırma havuzları, 3. aşamasında ise kimyasal pıhtılaştırıcı ve dezenfeksiyon ünitesi bulunmaktadır. Bu arıtma adımları dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

   • A) 1. aşama fiziksel arıtma olup iri katıların mekanik uzaklaştırılmasını sağlar.
   • B) 1. aşamada sudaki çözünmüş ağır metal iyonları ve mikroplastikler tamamen uzaklaştırılır.
   • C) 2. aşama biyolojik arıtma olup organik atıkların bakterilerce parçalanmasını hedefler.
   • D) 3. aşamada koagülan kimyasallar eklenerek askıdaki çökeltilmesi zor tanecikler çöktürülür.
   • E) Dezenfeksiyon adımında klorlama yapılarak patojen mikroorganizmalar etkisiz kılınır.

5. Bir su ekosistemine sanayi atıklarıyla karışan kadmiyum ($Cd^{2+}$) iyonları, suda çözünmüş halde oldukça düşük derişimdedir. Ancak bu ağır metal fitoplanktonlardan başlayıp küçük balıklara, oradan da yırtıcı balıklara kadar besin piramidinin üst basamaklarına iletilmektedir. Bu biyobirikim süreci ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

   • A) Besin zincirinde üst basamaklara gidildikçe canlı dokularındaki kadmiyum derişimi artar.
   • B) Üst basamaktaki yırtıcı canlılar ağır metalleri solunum yoluyla dışarı atabilir.
   • C) Kadmiyum sadece otçul canlılarda birikir, etçil canlılara geçiş yapamaz.
   • D) Su ortamındaki biyolojik birikim canlı kütlesi arttıkça sıfıra yaklaşır.
   • E) Besin piramidinin üretici basamağı ağır metal birikiminden en çok etkilenen gruptur.

6. Yeşil Kimya ilkeleri, kimyasal süreçlerin çevreye ve insan sağlığına minimum zarar verecek şekilde tasarlanmasını amaçlar. I. Reaksiyonlarda zehirli organik çözücüler yerine su kullanılması II. Yan ürün oluşumunu maksimuma çıkararak ürün çeşitliliğini artırmak III. Katalizör kullanarak reaksiyonların enerji ihtiyacını azaltmak Yukarıdaki uygulamalardan hangileri Yeşil Kimya ilkelerine uygundur?

   • A) Yalnız I
   • B) Yalnız II
   • C) I ve III
   • D) II ve III
   • E) I, II ve III

7. Geleneksel sentetik plastikler petrol türevi polimerlerden üretilir ve doğada bozulmaları yüzyıllar sürebilir. Son yıllarda yenilenebilir nişasta ve laktik asit kaynaklı biyoplastiklerin (PLA) kullanımı yaygınlaştırılmaktadır. Biyoplastiklerin kullanımının artması çevre kimyası açısından temel olarak neyi sağlamaktadır?

   • A) Sulara karıştıklarında suyun sertlik derecesini artırmayı
   • B) Mikroorganizmalarca kısa sürede zararsız doğal bileşenlere dönüştürülebilmeyi
   • C) Atmosferdeki ozon gazı miktarını doğrudan artırmayı
   • D) Toprağın asitliğini artırarak ağır metal oluşumunu tetiklemeyi
   • E) Plastiklerin geri dönüştürülme ihtiyacını tamamen ortadan kaldırmayı

8. Ev temizliğinde çamaşır suyu ($NaClO$) ile tuz ruhunun ($HCl$) karıştırılması oldukça tehlikeli bir evsel kimyasal kazaya yol açar. Bu iki temizlik maddesinin tepkimesi sonucunda yeşilimsi sarı renkli, boğucu ve zehirli bir gaz açığa çıkar. Bu tepkime ve açığa çıkan gaz ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

   • A) Açığa çıkan gaz oksijen ($O_2$) gazıdır ve ortamı havalandırır.
   • B) Oluşan ürün zararsız helyum ($He$) gazı olup tepkime nötrleşmedir.
   • C) Açığa çıkan karbondioksit ($CO_2$) gazı boğucu etki yapar.
   • D) Açığa çıkan klor ($Cl_2$) gazı solunum yollarında ciddi hasardan sorumludur.
   • E) İki maddenin karışımı tamamen fiziksel bir çözünme olayıdır.

9. Bir kimya laboratuvarında su yumuşatma işlemi için katyon değiştirici reçine sütunu hazırlanmıştır. Sert su örneği reçineden geçirildiğinde sudaki her 1 mol $Ca^{2+}$ iyonuna karşılık reçineden çözeltiye 2 mol $Na^+$ iyonu salınmaktadır. İşlem sonrasında elde edilen yumuşatılmış su ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

   • A) Suyun toplam katyon mol sayısı artmış ancak sertlik derecesi düşmüştür.
   • B) Suyun iletkenliği tamamen sıfırlanarak saf su elde edilmiştir.
   • C) Sudaki kalsiyum iyonlarının derişimi artış göstermiştir.
   • D) Reçine işlemi sonucunda suyun pH değeri 1'e kadar düşmüştür.
   • E) Sudaki tüm anyonlar ve katyonlar çökelerek uzaklaştırılmıştır.

10. Ağır metaller, düşük konsantrasyonlarda bile canlı organizmalar için yüksek toksisite gösteren kimyasal unsurlardır. Maden atıkları ve sanayi sıvılarıyla çevreye yayılan cıva ($Hg$) ve kurşun ($Pb$) gibi iyonların canlı vücudundaki birikimi ciddi sağlık sorunlarına yol açar. Bu metallerin insan sağlığı üzerindeki temel biyokimyasal etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kanın oksijen taşıma kapasitesini alyuvar sayısını artırarak yükseltmek
    • B) Hücre zarının geçirgenliğini artırarak vitamin emilimini hızlandırmak
    • C) Kemik dokusunda birikerek kalsiyum minerali emilimini desteklemek
    • D) Sindirim enzimlerinin çalışma hızını artırarak metabolizmayı ivmelendirmek
    • E) Sinir sistemi ve böbreklerde birikip protein yapısını bozarak enzim faaliyetlerini engellemek

11. Atmosferin stratosfer katmanında bulunan ozon ($O_3$) tabakası, Güneş'ten gelen zararlı ultraviyole (UV) ışınlarını süzerek yeryüzündeki canlıları korur. Ancak insani faaliyetler sonucu yayılan bazı klorlu bileşikler bu tabakaya zarar vermektedir. Aşağıdaki maddelerden hangisinin yaygın kullanımı ozon tabakasının incelmesine doğrudan neden olur?

    • A) Kloroflorokarbon (CFC) bileşikleri
    • B) Sodyum klorür ($NaCl$) tuzu
    • C) Karbondioksit ($CO_2$) gazı
    • D) Kalsiyum karbonat ($CaCO_3$) bileşiği
    • E) Argon ($Ar$) soygazı

12. Sanayi bölgesinde bulunan bir fabrikanın bacasından kükürt diyoksit ($SO_2$) ve azot diyoksit ($NO_2$) gazları salınmaktadır. Bu gazlar atmosferdeki su buharı ile tepkimeye girerek bulutların kimyasal yapısını değiştirmektedir. Bölgede gerçekleşen bu yağışların çevreye etkisiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

    • A) Göl ve akarsuların pH değerini düşürerek su ekosistemine zarar verir.
    • B) Mermer ve metalden yapılmış tarihi eserlerde korozyona yol açar.
    • C) Topraktaki besin maddelerini çözerek bitkilerin beslenmesini engeller.
    • D) Toprağın pH değerini yükselterek bitki gelişimini hızlandırır.
    • E) Ormanlık alanlarda yaprakların yapısını bozarak kurumalarına neden olur.

13. Bir kentin şebeke suyunda yüksek miktarda $Ca^{2+}$ ve $Mg^{2+}$ iyonları bulunmaktadır. Kent sakinleri çamaşır makinelerinde sabun kullandıklarında yeterince köpük oluşmadığını ve rezistanslarda birikinti meydana geldiğini gözlemlemiştir. Bu durumun nedeni ve çözümü ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

    • A) Su yumuşaktır; çözeltinin iletkenliğini artırmak için ortama yemek tuzu eklenmelidir.
    • B) Su serttir; iyon değiştirici reçineler kullanılarak katyonlar tutulmalıdır.
    • C) Su aşırı asidiktir; derişik bazik bir madde eklenerek pH dengelenmelidir.
    • D) Sudaki çözünmüş oksijen oranı yüksektir; su kaynatılarak havalandırılmalıdır.
    • E) Su tamamen saftır; içerisine gerekli minerallerin ilavesi yapılmalıdır.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.