Ürogenital Sistem Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Üriner Sistemin Anatomik Organizasyonu

   Üriner sistem; kan plazmasının filtrasyonu, metabolik atıkların uzaklaştırılması, su-elektrolit dengesinin korunması ve asit-baz regülasyonu gibi homeostatik fonksiyonları yürüten organlar topluluğudur. Bu sistem iki böbrek (renes), iki üreter, mesane (vesica urinaria) ve üretradan oluşur.

   Böbreklerin Morfolojisi ve Komşulukları

   Böbrekler, retroperitoneal boşlukta, T12-L3 vertebralar hizasında yer alır. Sağ böbrek, karaciğerin sağ lobunun kapladığı alan nedeniyle sol böbreğe kıyasla yaklaşık 1-2 cm daha aşağıda konumlanır.

   • Fascia Renalis (Gerota fasyası): Böbrekleri ve böbrek üstü bezlerini çevreleyen fibröz kılıftır; pararenal ve perirenal yağ dokularını birbirinden ayırır.
   • Cortex Renalis ve Medulla Renalis: Korteks, periferde uzanan bölge olup renal korpüskülleri, proksimal ve distal kıvrımlı tübülleri içerir. Medulla ise 8-15 adet pyramis renalis (Malpighi piramitleri) yapısından meydana gelir.
   • Pelvis Renalis ve Kaliksler: Piramitlerin tepesi olan papilla renalis, idrarı calix minor yapılarına drene eder. Birkaç minör kaliksin birleşmesiyle calix major, bunların da birleşimiyle pelvis renalis oluşur.

   Vasküler Mimari

   Böbrekler, kardiyak debinin yaklaşık yüzde 20-25'ini alırlar. Arteria renalis aortadan çıkarak arteria segmentalis dallarına, bunlar piramitler arasında ilerleyen arteria interlobaris dallarına ayrılır. Kortikomedüller sınırda kavis yapan arteria arcuata dallarından dik açıyla ayrılan arteria corticalis radiata (interlobüler arterler), afferent arteriyolleri vererek glomerüler yumağı besler.

   Üreter Anatomisi

   Üreterler, idrarı renal pelvisten mesaneye peristaltik hareketlerle taşıyan yaklaşık 25-30 cm uzunluğunda bilateral retroperitoneal tübüler organlardır.

   Fizyolojik Darlıklar

   Üreter seyri boyunca böbrek taşlarının takılması açısından kritik üç anatomik darlığa sahiptir:

   • Üreteropelvik Bileşke (UPB): Renal pelvisin üretere dönüştüğü ilk seviye.
   • İliak Damarların Çaprazı: Arteria iliaca communis veya arteria iliaca externa bifurcation hattını çaprazladığı pelvik giriş.
   • Üreterovezikal Bileşke (UVB): Mesane duvarının (pars intramuralis) oblig olarak geçildiği son segment. Bu oblik geçiş, mesane içi basınç arttığında pasif bir kapak vazifesi görerek vezikoüreteral reflüyü önler.

   Mesane (Vesica Urinaria)

   Küçük pelviste, simfizis pubisin hemen arkasında yer alan musküler bir depolama organıdır. Mesane duvarını oluşturan düz kas tabakasına musculus detrusor adı verilir.

   • Trigonum Vesicae (Lieutaud üçgeni): İki ostium ureteris ile bir ostium urethrae internum arasında kalan düz, plikasız mukoza alanıdır; embriyolojik olarak mezoderm kökenlidir.

   Üretra Morfolojisi

   Erkek üretrası yaklaşık 18-20 cm olup dört bölümden (pars intramuralis, pars prostatica, pars membranacea, pars spongiosa) oluşur ve hem miksiyon hem de ejakülasyona hizmet eder. Kadın üretrası ise yaklaşık 4 cm uzunluğunda olup yalnızca miksiyona aracılık eder; kısa olması retrograd asendan üriner sistem enfeksiyonlarına anatomik yatkınlık sağlar.

   Erkek İç ve Dış Genital Sistemi

   Erkek genital sistemi gametogenez, androjen sentezi ve spermin kadın genital yollarına iletilmesini sağlayan yapılardan oluşur.

   Testisler ve Epididimis

   Testisler skrotum içerisinde asılı duran primer gonadlardır. Tunica albuginea adı verilen fibröz kapsülle çevrilidir. İçerideki tubuli seminiferi contorti spermatogenezin gerçekleştiği sahadır. Spermler buradan rete testis ve ductuli efferentes aracılığıyla, spermlerin motilite ve olgunlaşma kazandığı epididymis yapısına ulaşır.

   Ductus Deferens ve Funiculus Spermaticus

   Ductus deferens, epididimis kuyruğundan başlar, inguinal kanalı geçerek pelvise girer. Funiculus spermaticus içerisinde arteria testicularis, plexus pampiniformis (venöz ağ), lenfatikler, otonom sinirler ve musculus cremaster lifleri ile birlikte seyreder.

   Aksesuar Bezler ve Boşaltım Kanalları

   • Vesicula Seminalis: Ejakülat hacminin yaklaşık yüzde 60-70'ini oluşturan, fruktozdan zengin alkali sekresyon üretir. Boşaltım kanalı, ductus deferens'in ampullası ile birleşerek ductus ejaculatorius'u oluşturur.
   • Prostata: Mesane tabanının altında yer alır ve pars prostatica urethrae bu organın içinden geçer. Asidik fosfataz ve PSA (prostat spesifik antijen) içeren sıvı salgılar.
   • Glandula Bulbourethralis (Cowper bezleri): Spongiyöz üretrayı kayganlaştıran ve asiditeyi nötralize eden müköz bir sıvı üretir.

   Penis Morfolojisi

   Penis, iki adet corpus cavernosum ve üretrayı çevreleyen tek bir corpus spongiosum olmak üzere üç erektil silindirden meydana gelir. Ereksiyon parasempatik stimülasyon (nervi splanchnici pelvici), ejakülasyon ise sempatik stimülasyon ile gerçekleşir.

   Kadın İç Genital Sistemi

   Kadın genital anatomisi pelvik kavitede lokalize iç genital organlar ve pudendal bölgedeki dış genital yapılardan oluşur.

   Ovaryumlar ve Tuba Uterina

   Ovaryumlar pelvik yan duvarda fossa ovarica'da yer alır; ligamentum ovarii proprium ile uterusa, ligamentum suspensorium ovarii ile pelvik duvara tutunur. Tuba uterina (Fallop tüpü) dört bölüme ayrılır: infundibulum (ve fimbrialar), ampulla (fertilizasyonun en sık gerçekleştiği geniş bölüm), isthmus ve pars uterina.

   Uterus ve Vajina

   Uterus normalde antevert-anteflekt pozisyondadır. Endometrium, miyometrium ve perimetrium tabakalarından oluşur. Serviks, vajina tavanına doğru uzanarak fornix vaginae yapılarını oluşturur.

   • Ligamentöz Destekler: Ligamentum latum uteri periton katlantısıdır. Uterusun serviko-vajinal bileşkesini pelvik duvara sabitleyen en güçlü primer destek ligamentum cardinale (Mackenrodt) ve ligamentum uterosacrale yapılarıdır.
   • Excavatio Rectouterina (Douglas Çıkmazı): Kadın peritoneal kavitesinin ayakta dururken en derin yeridir; periton sıvısı, kan veya apselerin yerçekimiyle ilk biriktiği anatomik alandır.

   Perine ve Ürogenital Diyafram

   Perine, simfizis pubis, iskion tüberkülleri ve koksiks arasında kalan eşkenar dörtgen alandır; transvers bir hatla önde trigonum urogenitale, arkada trigonum anale olarak ikiye ayrılır.

   • Diaphragma Pelvis: Başlıca musculus levator ani (m. puborectalis, m. pubococcygeus, m. iliococcygeus) ve musculus coccygeus tarafından oluşturularak pelvik tabanı destekler.
   • Klinik Korelasyon: Pelvik taban kaslarının zayıflaması organ prolapsuslarına ve stres üriner inkontinansa yol açar. Pudendal sinir (S2-S4), perinenin primer motor ve duyusal innervasyonunu sağlayarak doğum ve perine cerrahilerinde blokaj hedefini oluşturur.