Nöroanatomi Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Medulla Spinalis'in Genel Mimarisi

   Medulla spinalis, foramen magnum seviyesinde medulla oblongata'nın devamı olarak başlar ve erişkinlerde genellikle L1-L2 vertebra seviyesinde conus medullaris ile sonlanır. Enine kesitte içte 'H' veya kelebek şeklinde gri cevher (substantia grisea), dışta ise miyelinli akson demetlerinden oluşan ak cevher (substantia alba) yer alır.

   Gri Cevher ve Rexed Laminaları

   Gri cevher; cornu posterius (duyusal), cornu anterius (motor) ve T1-L2 ile S2-S4 seviyelerinde belirginleşen cornu laterale (otonomik) olmak üzere üç ana kolona ayrılır. Bror Rexed tarafından tanımlanan sitoarkitektonik sınıflamaya göre gri cevher 10 laminaya ayrılmıştır:

   • Lamina I-IV: Eksteroseptif (ağrı, ısı, temas) duyuların ilk sinaptik durağını oluşturur (özellikle Lamina II substantia gelatinosa olarak bilinir).
   • Lamina V-VI: Proprioseptif impulsların entegrasyonunda rol oynar.
   • Lamina VII: Nucleus dorsalis (Clarke sütunu) ve otonomik preganglionik nöron gövdelerini (intermediolateral hücre sütunu) içerir.
   • Lamina VIII-IX: Cornu anterius'ta yer alan alfa ve gama motor nöronları barındırır; somatotopik dizilim gösterir.
   • Lamina X: Canalis centralis çevresindeki nöroglial ve internöronal bölgedir.

   Somatosensoriyel Assendan Sistemler

   Periferden alınan duyusal uyarılar, medulla spinalis'in ak cevherinde yer alan özelleşmiş funiculus'lar aracılığıyla üst merkezlere iletilir. Bu sistemler temel olarak bilinçli propriosepsiyon-epikritik duyu ve protopatik duyu yolları olarak ikiye ayrılır.

   Funiculus Posterior: Kolon Dorsal Sistem

   İki nokta diskriminasyonu, vibrasyon ve bilinçli propriosepsiyon duyularını taşır. Birinci sıra nöronlar ganglion spinale'dedir ve lifler çapraz yapmadan arka kordonda yükselir:

   • Fasciculus Gracilis: T6 ve alt seviyelerden gelen lifleri içerir (medial yerleşimli).
   • Fasciculus Cuneatus: T6 seviyesinin üzerinden gelen lifleri taşır (lateral yerleşimli).

   Bu lifler medulla oblongata'daki nucleus gracilis ve nucleus cuneatus'ta ikinci sıra nöronlarla sinaps yapar. Buradan çıkan sekonder lifler (fibrae arcuatae internae) decussatio lemnisci medialis düzeyinde çaprazlaşarak karşı tarafa geçer ve talamusun VPL (nucleus ventralis posterolateralis) çekirdeğine ulaşır.

   Anterolateral Sistem (Tractus Spinothalamicus)

   Ağrı, ısı ve kaba dokunma duyularını taşır. Periferik lifler arka kökten girdikten sonra 1-2 segment yukarı veya aşağı seyrederek (Lissauer traktusu) cornu posterius'ta sinaps yapar. İkinci sıra nöronların aksonları commissura alba anterior'da çaprazlaşarak karşı taraf funiculus lateralis ve anterior'a geçer, beyin sapını aşarak talamusun VPL çekirdeğine varır.

   Piramidal ve Ekstrapiramidal Sistemler

   İstemli motor hareketlerin başlatılması ve kontrolü, primer motor korteksten (Brodmann 4) başlayan ve medulla spinalis'in alt motor nöronlarında sonlanan inen yollar ile sağlanır.

   Tractus Corticospinalis (Piramidal Yol)

   Gyrus precentralis ve premotor alanlardaki dev piramidal hücrelerin (Betz hücreleri) aksonları; capsula interna'nın crus posterius'undan geçer, mezensefalonda crus cerebri'nin orta 3/5'ini işgal eder ve pons'u aşarak bulbus'un ventralinde pyramis kabarıntısını oluşturur.

   • Tractus Corticospinalis Lateralis: Liflerin yaklaşık %85-90'ı bulbo-spinal sınırda decussatio pyramidum'da çaprazlaşır ve karşı taraf funiculus lateralis'inde seyreder. Gövde ve ekstremitelerin distal ince motor kontrolünü sağlar.
   • Tractus Corticospinalis Anterior: Çaprazlaşmayan %10-15'lik lif grubudur; medulla spinalis'in funiculus anterior'unda ilerler ve ilgili segment düzeyinde commissura alba anterior'dan geçerek sonlanır. Aksiyel kasların kontrolünde görev alır.

   Klinik Sendromlar ve Lezyon Bulguları

   Üst motor nöron (ÜMN) lezyonlarında spastik paralizi, hiperrefleksi ve patolojik refleksler (Babinski pozitifliği) görülürken; cornu anterius hasarını temsil eden alt motor nöron (AMN) lezyonlarında flask paralizi, arefleksi, hipotoni ve belirgin kas atrofisi gelişir. Medulla spinalis'in tam yarı kesisi olan Brown-Séquard Sendromu'nda lezyon seviyesinin altında ipsilateral propriosepsiyon ve motor kayıp, kontralateral ağrı-ısı duyusu kaybı ortaya çıkar.