Eklemler Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Eklemlerin (Articulationes) Genel Özellikleri

   İskelet sistemini oluşturan kemikler veya kıkırdaklar arasındaki fonksiyonel ve morfolojik bağlantı bölgelerine eklem (articulatio) adı verilir. Eklemler, iskelete mekanik dayanıklılık sağlamanın yanı sıra hareket kabiliyetinin sınırlarını ve serbestlik derecesini belirler.

   Eklemler anatomik olarak iki temel ölçüte göre incelenir:

   • Yapısal Sınıflandırma: Kemik uçlarını birbirine bağlayan dokunun tipine ve eklem boşluğunun varlığına göre ayrılır. Bu doğrultuda eklemler; fibröz, kartilaginöz ve sinovyal eklemler olmak üzere üç ana grupta toplanır.
   • Fonksiyonel Sınıflandırma: Eklemin izin verdiği hareket serbestliğine dayanır. Hareketsiz eklemler synarthrosis, yarı hareketli eklemler amphiarthrosis, tam hareketli eklemler ise diarthrosis olarak adlandırılır.

   Sürekli (Hareketsiz ve Az Hareketli) Eklemler

   Yapısal olarak eklem boşluğu içermeyen ve kemik uçlarının bağ dokusu ya da kıkırdak vasıtasıyla kesintisiz devam ettiği eklemlerdir.

   1. Fibröz Eklemler (Articulationes Fibrosae)

   Kemikler yoğun kollajen lifler içeren fibröz doku ile bağlanmıştır:

   • Sutura: Yalnızca kafatası kemikleri arasında görülür (ör. sutura coronalis). Yaş ilerledikçe kemikleşerek synostosis haline gelebilir.
   • Syndesmosis: Kemiklerin interosseöz membran veya ligamentlerle bağlandığı fibröz eklemlerdir (ör. syndesmosis tibiofibularis).
   • Gomphosis (Articulatio Dentoalveolaris): Diş kökleri ile çene kemiklerindeki alveoller arasındaki özel ankraj eklemidir.

   2. Kartilaginöz Eklemler (Articulationes Cartilagineae)

   Kemik uçlarının hiyalin ya da fibröz kıkırdak aracılığıyla birleştiği eklemlerdir:

   • Synchondrosis (Primer Kartilaginöz): Kemikler hiyalin kıkırdakla birleşir; büyüme kıkırdakları (epifiz plakları) ve birinci kıkırdak kaburganın manubrium sterni ile yaptığı eklem bu tiptedir. Genellikle geçicidir.
   • Symphysis (Sekonder Kartilaginöz): Kemik yüzeyleri hiyalin kıkırdakla örtülüdür ancak arada kalın bir fibrokartilaginöz disk (ör. symphysis pubica, discus intervertebralis) yer alır. Vücudun orta hattında lokalizedir ve sınırlı esneklik sağlar.

   Sinovyal Eklemler (Articulationes Synoviales / Diarthroses)

   Vücutta en yaygın bulunan ve geniş hareket açıklığına sahip eklemlerdir. Kemik yüzeyleri arasında bir boşluk (cavitas articularis) bulunur.

   Tüm sinovyal eklemlerde zorunlu olarak bulunan temel yapılar şunlardır:

   • Facies Articularis ve Cartilago Articularis: Ekleme katılan kemik yüzeyleri, sürtünmeyi en aza indiren damarsız hiyalin eklem kıkırdağı ile kaplıdır.
   • Capsula Articularis: Eklemi dış ortamdan izole eden kılıftır. Dışta mekanik direnç sağlayan stratum fibrosum, içte ise sinovyal sıvıyı salgılayan stratum synoviale (membrana synovialis) yer alır.
   • Cavitas Articularis: İki eklem yüzeyi ve fibröz kapsül arasında kalan, sinovyal sıvı ile dolu potansiyel boşluktur.
   • Synovia (Sinovyal Sıvı): Eklem kıkırdağını besleyen, sürtünmeyi azaltan ve hidrolik yük iletimini sağlayan vizkoz sıvıdır.

   Bazı eklemlerde uyumu artıran yardımcı yapılar da bulunur; bunlar meniscus, discus articularis, labrum, ligamentum intraarticulare ve bursalardır.

   Eksenlerine ve Eklem Yüzeylerine Göre Sınıflandırma

   Sinovyal eklemler, sahip oldukları dönme ekseni sayısına (serbestlik derecesine) ve eklem yüzlerinin geometrisine göre altı grupta incelenir:

   • Articulatio Plana (Eksensiz): Düz yüzeylerin birbirleri üzerinde kayma hareketi yaptığı eklemlerdir (ör. articulationes intercarpales).
   • Ginglymus / Menteşe Eklem (Tek Eksenli): Yalnızca fleksiyon ve ekstansiyon hareketine izin verir (ör. articulatio humeroulnaris, articulationes interphalangeae).
   • Articulatio Trochoidea / Pivot Eklem (Tek Eksenli): Boyuna bir eksen etrafında rotasyon hareketi gerçekleşir (ör. articulatio atlantoaxialis mediana, articulatio radioulnaris proximalis).
   • Articulatio Ellipsoidea / Condylaris (İki Eksenli): Fleksiyon-ekstansiyon ve abduksiyon-adduksiyon hareketlerine izin verir (ör. articulatio radiocarpalis).
   • Articulatio Sellaris / Eyerimsi Eklem (İki Eksenli): Karşılıklı eyer şeklinde içbükey ve dışbükey yüzlerin birleşimidir; sirkümdüksiyon dahil geniş hareket sağlar (ör. articulatio carpometacarpalis pollicis).
   • Articulatio Sphaeroidea / Küresel Eklem (Çok Eksenli): Üç temel düzlemde tüm açısal hareketlere ve rotasyona izin veren en hareketli tiptir (ör. articulatio coxae, articulatio humeri).