Gastrointestinal Sistem Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Gastrointestinal Kanalın Genel Yapısı

   Gastrointestinal (Gİ) kanal, ağız boşluğundan anal kanala kadar uzanan lümenli organlar bütünüdür. Bu kanal boyunca lümenden dışa doğru dört temel histomorfolojik katman bulunur:

   • Tunica Mucosa (Mukoza): Epitelyum tabakası, gevşek bağ dokusundan oluşan lamina propria ve düz kas liflerinden meydana gelen lamina muscularis mucosae katmanlarını içerir. Emilim, salgı ve bariyer fonksiyonlarından sorumludur.
   • Tunica Submucosa (Submukoza): Kan ve lenf damarlarından, elastik liflerden ve submukozal sinir pleksusundan (Meissner pleksusu) zengin yoğun bağ dokusu katmanıdır. Salgı bezlerinin uyarılmasını ve lokal kan akımını denetler.
   • Tunica Muscularis (Muskularis Eksterna): Genellikle içte sirküler (stratum circulare), dışta longitudinal (stratum longitudinale) olmak üzere iki düz kas katmanından oluşur. İki katman arasında peristaltik hareketleri koordine eden miyenterik sinir pleksusu (Auerbach pleksusu) yer alır.
   • Tunica Serosa / Tunica Adventitia: Periton boşluğuna bakan kısımlarda tek katlı yassı mezotelyum ve gevşek bağ dokusu (serosa); retroperitoneal veya peritonsuz bölgelerde ise çevre dokulara tutunan fibröz bağ dokusu (adventitia) bulunur.

   Özofagus ve Mide

   Özofagus, yaklaşık 25 cm uzunluğunda musküler bir tüptür ve krikoid kıkırdak hizasından (C6) başlayarak hiatus oesophageus (T10) seviyesinde diyaframı geçer; T11 seviyesinde midenin kardiyasında sonlanır. Anatomik olarak servikal, torasik ve abdominal bölümlere ayrılır; krikofaringeal darlık, aortiko-bronşiyal darlık ve diyafragmatik darlık olmak üzere üç ana darlık gösterir.

   Midenin Anatomik Bölümleri ve Vaskülarizasyonu

   Mide (gaster), sol hipokondriyum, epigastrik ve umbilikal bölgelere uzanan J harfi şeklinde genişlemiş bir organdır:

   • Pars cardiaca: Özofagus ile bağlantı bölgesidir (ostium cardiacum).
   • Fundus gastricus: Kardiyanın solunda ve yukarısında kalan kubbe şeklindeki bölümdür; genellikle hava ile doludur.
   • Corpus gastricum: Fundus ile incisura angularis arasında uzanan en geniş gövde kısmıdır.
   • Pars pylorica: Antrum pyloricum ve canalis pyloricus olarak ikiye ayrılır; sphincter pylori ile duodenumun başlangıcına açılır.

   Midenin arteriyel beslenmesi truncus coeliacus kaynaklıdır. Arteria gastrica sinistra, arteria gastrica dextra, arteria gastroomentalis sinistra/dextra ve arteriae gastricae breves başlıca besleyici dallardır.

   İnce Bağırsaklar (Intestinum Tenue)

   Pilorustan ileoçekal kapağa kadar uzanır ve üç temel bölümden oluşur:

   • Duodenum: Yaklaşık 25 cm uzunluğundaki C şeklindeki ilk kısımdır. Pars superior, pars descendens, pars horizontalis ve pars ascendens olmak üzere dört bölümden oluşur. Pars descendens iç duvarında koledok kanalı ve duktus pankreatikusun birleşerek açıldığı papilla duodeni major (Vater ampullası) yer alır.
   • Jejunum ve İleum: Mesenterium ile arka karın duvarına asılı intraperitoneal kısımlardır. Jejunum proksimal 2/5'lik kısmı oluştururken; daha kalın çeperi, daha belirgin plicae circulares (Kerckring plikaları) yapıları ve daha uzun vasa recta damarları ile ayırt edilir. İleum ise distal 3/5'lik kısımdır; submukozasında yer alan agregat lenf folikülleri (Peyer plakları) ile karakterizedir.

   Kalın Bağırsaklar (Intestinum Crassum)

   İleoçekal bileşkeden anal kanala kadar uzanır. Kalın bağırsağı ince bağırsaktan ayıran başlıca üç dış özellik şunlardır:

   1. Taeniae coli: Stratum longitudinale katmanının bir araya gelerek oluşturduğu üç adet belirgin şerit (taenia mesocolica, taenia omentalis, taenia libera).
   2. Haustra coli: Tenyaların büzüşmesi sonucu oluşan kese şeklindeki boğumlar.
   3. Appendices omentales (epiploicae): Kolon serozasının yağ dokusu içeren periton kesecikleridir.

   Bölümleri; caecum (ve appendix vermiformis), colon ascendens, colon transversum, colon descendens, colon sigmoideum ve rectum'dur.

   Karaciğer, Safra Yolları ve Pankreas

   Karaciğer (hepar), sağ hipokondriyumun büyük bölümünü kaplayan en büyük bezdir. Diyafragmatik ve visseral olmak üzere iki yüzü bulunur. Visseral yüzde porta hepatis yer alır; buradan vena portae hepatis ve arteria hepatica propria karaciğere girerken, ductus hepaticus dexter et sinister karaciğerden çıkar.

   Pankreas; caput, collum, corpus ve cauda bölümlerinden oluşan karma (endokrin/ekzokrin) bir bezdir. Caput pancreatis duodenum kavsi içine oturur; cauda pancreatis ise dalak hilumuna kadar uzanır. Ekzokrin salgısını ductus pancreaticus major (Wirsung) aracılığıyla duodenuma boşaltır.

   Periton Anatomisi

   Periton, karın duvarını döşeyen peritoneum parietale ve organları saran peritoneum viscerale olmak üzere iki yapraktan oluşur:

   • İntraperitoneal Organlar: Neredeyse tamamen visseral peritonla örtülü ve mezenter aracılığıyla hareketli olan organlardır (mide, jejunum, ileum, karaciğer, dalak, transvers kolon).
   • Retroperitoneal Organlar: Karın arka duvarında peritonun gerisinde yer alan organlardır (duodenumun 2-4. bölümleri, pankreas, çıkan kolon, inen kolon, böbrekler).
   • Omentum Majus ve Minus: Omentum majus, curvatura gastrica major'dan başlayarak aşağı sarkan koruyucu peritoneal önlüktür. Omentum minus ise curvatura gastrica minor ile karaciğer visseral yüzü arasında uzanan lig. hepatogastricum ve lig. hepatoduodenale'den oluşur.