İklim Sisteminin Bileşen ve Değişkenleri Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. İklim değişimiyle mücadele etmek ve doğayla uyumlu bir yaşam kurabilmek için sürdürülebilir çevre politikaları uygulanmalıdır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi küresel iklim sisteminin dengesini korumak için doğrudan atılması gereken adımlardan biri değildir?

   • A) Fosil yakıt kullanımının sınırlandırılması
   • B) Orman alanlarının korunması ve ağaçlandırma yapılması
   • C) Enerji verimliliği yüksek yeşil binaların tasarlanması
   • D) Tarımda aşırı sulama gerektiren ürünler yerine az su tüketen bitkilerin seçilmesi
   • E) Akarsular üzerine kurulu baraj sayısının kontrolsüzce artırılması

2. Muson rüzgârları, Asya kıtası ile Hint Okyanusu'nun mevsimlik sıcaklık ve basınç farklarına bağlı olarak yön değiştirir. Buna göre, Yaz Musonlarının Güney ve Güneydoğu Asya kıyılarına aşırı yağışlar ve sel felaketleri getirmesinin fiziki coğrafya nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Karadan denize doğru kuru esmeleri
   • B) Soğuk okyanus akıntılarıyla karşılaşmaları
   • C) Denizden gelen nemli havanın Himalaya Dağları boyunca yükselerek soğuması
   • D) Bölgenin yüksek basınç merkezi konumunda olması
   • E) Ekvatordan doğrudan sıcak hava taşımaları

3. İklim sisteminin en hassas parçalarından biri olan kriyosfer (buz küre), küresel ısınma nedeniyle hızla küçülmektedir. Kriyosferdeki bu hızlı erimenin, iklim sisteminin diğer bileşenleri üzerinde zincirleme bir reaksiyon yaratarak neden olabileceği en büyük tehdit aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Deprem ve volkanik aktivitelerin küresel ölçekte artması
   • B) Litosferdeki aşınmanın tamamen durması
   • C) Okyanus seviyelerinin yükselmesiyle hidrosferin genişlemesi ve kıyı ekosistemlerinin sular altında kalması
   • D) Atmosferdeki azot gazı oranının hızla yükselmesi
   • E) Dünya genelinde rüzgâr esiş yönlerinin tamamen tersine dönmesi

4. Aşağıdaki görselde, yeryüzündeki sürekli rüzgârların yönlerinde meydana gelen sapmalar gösterilmiştir. Sürekli rüzgârların Kuzey Yarım Küre'de hareket yönünün sağına, Güney Yarım Küre'de ise soluna sapmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Dünyanın ekseni etrafındaki günlük hareketi (Coriolis etkisi)
   • B) Dünyanın Güneş etrafındaki yıllık dolanma hareketi
   • C) Karalar ile denizlerin farklı ısınma özellikleri
   • D) Eksen eğikliğinin açısı
   • E) Yerçekiminin kutuplarda daha fazla olması

5. Bir dağ yamacı boyunca alçalan havanın, sürtünmenin etkisiyle her 100 metrede yaklaşık 1 °C ısınmasıyla 'Fön rüzgârları' oluşur. Buna göre, Türkiye'de Doğu Karadeniz Bölgesi'nde (Rize çevresi) kışın esen fön rüzgârlarının bölgedeki tarımsal faaliyetlere en belirgin olumlu etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Her mevsim bol yağış getirmesi
   • B) Çay ve turunçgil gibi mikroklima ürünlerinin yetişmesine imkan sağlaması
   • C) Toprağın nem oranını artırması
   • D) Kar erimelerini tamamen durdurarak taşkınları önlemesi
   • E) Tarım zararlılarının çoğalmasını engellemesi

6. Atmosferdeki nem miktarı sıcaklık, buharlaşma ve su kaynaklarına yakınlıkla ilgilidir. Maksimum nem (havanın nem taşıma kapasitesi) ise sıcaklıkla doğru orantılıdır. Buna göre, yaz mevsiminde Türkiye'de en yüksek maksimum nem değerlerinin Güneydoğu Anadolu'da, en yüksek bağıl nem değerlerinin ise Karadeniz kıyılarında görülmesinin temel nedeni sırasıyla hangisidir?

   • A) Yükselti - Enlem
   • B) Aşırı sıcaklık - Denizellik ve buharlaşma
   • C) Basınç farkı - Rüzgâr yönü
   • D) Bitki örtüsü - Toprak yapısı
   • E) Enlem - Karasallık

7. Aşağıdaki şekil, iki farklı hava kütlesinin karşılaştığı sınır bölgelerinde oluşan yağış türünü göstermektedir. Bu yağış türü (cephesel yağışlar) dünya üzerinde en çok hangi enlemlerde ve iklim kuşağında etkili olmaktadır?

   • A) Kutup bölgelerinde (90° enlemleri)
   • B) Ekvatoral kuşakta (0° enlemleri)
   • C) Orta kuşakta (60° enlemleri civarı)
   • D) Dönenceler çevresinde (30° enlemleri)
   • E) Muson Asyası kıyılarında

8. Rüzgârlar esiş yönlerine göre sıcaklığı düşürür veya yükseltir. Türkiye, Kuzey Yarım Küre'de yer aldığı için güneyden esen rüzgârlar sıcaklığı artırırken, kuzeyden esenler düşürür. Buna göre, Türkiye'de esen Karayel, Yıldız ve Poyraz rüzgârlarının ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Estikleri yerlerde bağıl nemi azaltmaları
   • B) Sıcaklığı düşürücü etki yapmaları
   • C) Yalnızca yaz mevsiminde esmeleri
   • D) Sıcaklığı artırıcı etki yapmaları
   • E) Karadeniz üzerinden nem getirmemeleri

9. Sıcaklık ile basınç arasında ters orantı vardır; ısınan hava genleşerek hafifler ve yükselici hava hareketiyle alçak basınç alanı oluşturur. Buna göre, yeryüzünün şekli ve sıcaklık dağılışı düşünüldüğünde, dünya üzerinde yıl boyunca termik alçak basınç (TAB) alanı olan bölge aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Ekvator çevresi
   • B) Kutup noktaları
   • C) 30° enlemleri
   • D) 60° enlemleri
   • E) Orta kuşak karalarının iç kesimleri

10. Türkiye’de sıcaklıkların kuzey-güney yönünde değişmesi enlemle, batı-doğu yönünde genel olarak azalması ise yükseltiyle ilişkilidir. Buna göre, Kars'ın İzmir'den daha soğuk olmasında etkili olan temel faktör ikilisi aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

    • A) Enlem - Bakı
    • B) Yükselti - Karasallık
    • C) Okyanus akıntıları - Rüzgârlar
    • D) Basınç merkezleri - Enlem
    • E) Eksen eğikliği - Dönme hareketi

11. Genel atmosfer dolaşımına bağlı olarak yıl boyunca esen rüzgârlara sürekli rüzgârlar denir. 30° enlemlerindeki dinamik yüksek basınç alanlarından, Ekvator'daki termik alçak basınç alanına doğru esen ve yelkenli gemiler döneminde ticaret yollarını belirlediği için 'Ticaret Rüzgârları' olarak da bilinen rüzgâr aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Batı Rüzgârları
    • B) Kutup Rüzgârları
    • C) Alizeler
    • D) Musonlar
    • E) Meltemler

12. Yükselen havanın soğuyarak bünyesindeki nemi bırakması sonucu konveksiyonel (yükselim) yağışlar oluşur. Buna göre, Türkiye'de ilkbahar aylarında İç Anadolu Bölgesi'nde görülen ve halk arasında 'kırkikindi' olarak adlandırılan yağışların temel oluşum nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Denizden gelen nemli havanın dağ yamacı boyunca yükselmesi
    • B) Karasal ısınma sonucu yükselen havanın soğuması
    • C) İki farklı hava kütlesinin karşılaşması
    • D) Kutup rüzgarlarının bölgeye nem taşıması
    • E) Yüksek basınç alanlarının alçalıcı hava hareketi yapması

13. Dünya üzerindeki sürekli basınç merkezlerinin oluşumunda hem dünyanın şekli (termik kökenli) hem de günlük hareket (dinamik kökenli) etkilidir. Buna göre, 30° kuzey ve güney enlemlerinde havanın alçalarak dinamik yüksek basınç (DYB) alanları oluşturmasının doğrudan sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kutup bölgelerinde buzulların erimesi
    • B) Muson rüzgarlarının yön değiştirmesi
    • C) Bu enlemlerde dönence çöllerinin oluşması
    • D) Ekvatoral bölgede yağışların durması
    • E) Okyanus akıntılarının yön değiştirmesi

14. Okyanus akıntıları, geldikleri yönün sıcaklık özelliğini ulaştıkları kıyılara taşıyarak buralardaki iklim şartlarını önemli ölçüde etkilerler. Kanada'nın doğu kıyıları (Labrador) ile İngiltere kıyıları (Gulf Stream) yaklaşık aynı enlemlerde yer almasına rağmen, İngiltere kıyılarının çok daha ılıman bir iklime sahip olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Gulf Stream sıcak su akıntısının İngiltere kıyılarını ısıtması
    • B) Kanada kıyılarının yükseltisinin daha fazla olması
    • C) İngiltere'de batı rüzgarlarının esmemesi
    • D) Labrador akıntısının İngiltere'yi etkilemesi
    • E) İngiltere'nin günlük hareket hızının daha fazla olması

15. Atmosfer, hidrosfer, litosfer, biyosfer ve kriyosfer (buz küre) iklim sistemini oluşturan temel bileşenlerdir. Bu bileşenler arasında sürekli bir madde ve enerji alışverişi gerçekleşir. Buna göre, volkanik bir patlama sonucu gökyüzüne yayılan küllerin güneş ışınlarını engelleyerek küresel sıcaklıkları düşürmesi, öncelikle hangi iki iklim bileşeni arasındaki etkileşime örnektir?

    • A) Kriyosfer - Biyosfer
    • B) Litosfer - Atmosfer
    • C) Hidrosfer - Kriyosfer
    • D) Litosfer - Biyosfer
    • E) Hidrosfer - Atmosfer

16. Bir araştırma grubu, 40° Kuzey enleminde, kıyıya paralel uzanan yüksek bir dağ silsilesinin ekosistemini incelemektedir. Yapılan gözlemlerde; dağın denize bakan yamaçlarında nem oranının yüksek olduğu ve gür ormanların (biyosfer) bulunduğu, iç kesime bakan yamaçlarda ise havanın alçalarak ısınması (fön etkisi) nedeniyle yağışın azaldığı ve bozkırların hakim olduğu görülmüştür. Ayrıca küresel ısınmaya bağlı olarak dağın zirvelerindeki kalıcı kar ve buz kütlelerinin (kriyosfer) hızla erimesinin, zeminin güneş ışınlarını yansıtma kapasitesini (albedo) düşürerek bölgedeki yerel sıcaklık artışını daha da hızlandırdığı rapor edilmiştir.

17. Bir araştırma grubu, Türkiye'nin güney kıyılarından iç kesimlerine doğru bir inceleme gezisi düzenlemiştir. Gezi notlarında şu ifadeler yer almaktadır: 'Kıyıdan itibaren yükselen Toros Dağları'nın denize bakan yamaçlarında hava oldukça nemliydi ve gür sedir ormanları arasından geçtik. Ancak dağın zirvesini aşıp iç kısımlara (kuzeye) doğru ilerlediğimizde, havanın belirgin şekilde kuruduğunu, sıcaklığın gece-gündüz farkının arttığını ve ormanların yerini kısa boylu ot topluluklarına bıraktığını fark ettik.' Bu bölgede gözlemlenen değişimlerin temel nedeni iklim sisteminin bileşenleri arasındaki etkileşimdir. Buna göre, araştırmacıların gözlemlediği bu durum iklim sistemine ait hangi değişkenler ve bileşenler arasındaki ilişkiyi en net şekilde açıklar?

    • A) Enlem farkının atmosferdeki basınç kuşaklarını değiştirerek biyosfer üzerinde mutlak kontrol kurması.
    • B) Litosferin (topografya) nemli hava kütlelerinin hareketini engelleyerek atmosferdeki yağış dağılışını ve buna bağlı olarak biyosferi şekillendirmesi.
    • C) Kriyosferdeki erimelerin hidrosferdeki su seviyesini artırarak kıyı kesimlerdeki nem oranını iç kesimlere göre dengelemesi.
    • D) Dünyanın eksen eğikliğine bağlı olarak güneş ışınlarının geliş açısının dağın her iki yamacında farklı sıcaklık değerleri oluşturması.
    • E) Okyanus akıntılarının hidrosferden atmosfere enerji transferi yaparak sadece kıyı kuşaktaki rüzgâr sistemlerini belirlemesi.

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.