Ekosistemler Kazanım PDF İndir

Sorular

1. 1.

   Bir öğrenci grubu, karasal bir ekosistemdeki karbon döngüsünü modellemek için hazırladığı taslakta canlılar ve atmosfer arasındaki karbon aktarım yönlerini incelemiştir. Bilimsel kaynaklardaki verilerle yapılan karşılaştırmada, taslak modelde bitkilerin atmosfere karbon aktarmadığı, ayrıştırıcıların ise atmosferdeki karbonu doğrudan tükettiği varsayımının yer aldığı görülmüştür. Bu öğrenci grubunun oluşturduğu modeli bilimsel gerçeklerle uyumlu hâle getirmek için yapması gereken düzeltme hangisidir?

   • A) Ayrıştırıcıların yalnızca toprağa karbon verdiğini, bitkilerin ise sadece fotosentez ile karbon bağladığını kabul etmek
   • B) Bitkilerin solunum yoluyla atmosfere karbondioksit verdiğini ve ayrıştırıcıların organik atıkları parçalarken ortama karbondioksit saldığını modele eklemek
   • C) Fosil yakıtların yanmasını döngüden çıkarıp karbon aktarımını sadece üreticiler ile otçullar arasında sınırlandırmak
   • D) Ayrıştırıcıların atmosferdeki karbondioksiti doğrudan bağlayan birincil üreticiler olduğunu modele yansıtmak
   • E) Bitkilerin yalnızca gündüzleri atmosfere karbon aktardığını, geceleri ise atmosferden karbon aldığını belirtmek
2. 2.

   Bir öğrenci karbon döngüsünü açıklamak amacıyla ekosistemdeki bileşenler arasındaki karbon akışını modellemiştir. Modelde yer alan süreçlerin karbon aktarım yönleri şu şekilde eşleştirilmiştir: • Fotosentez: Cansız ortamdan üretici canlılara • Solunum: Canlı bünyesinden cansız ortama • Yanma: Fosil yakıtlardan atmosfere • Tortullaşma: Sudaki karbon bileşiklerinden yer kabuğuna • Ayrışma: Atmosferdeki karbondioksitten organik atıklara Öğrencinin modelini bilimsel kanıtlarla uyumlu hâle getirebilmesi için hangi sürecin aktarım yönünü düzeltmesi gerekir?

   • A) Fotosentez
   • B) Solunum
   • C) Yanma
   • D) Ayrışma
   • E) Tortullaşma
3. 3.

   Bir öğrenci karbon döngüsünün işleyişini açıklamak için aşağıdaki veri modelini kurgulamıştır: Bitkiler: Fotosentez ile atmosferdeki karbondioksiti bağlayarak organik maddeye dönüştürür.Hayvanlar: Besin yoluyla aldıkları karbonu hücresel solunumla atmosfere karbondioksit olarak aktarır.Ayrıştırıcılar: Organik kalıntıları parçalayarak atmosfere karbondioksit salar.Fosil yakıtlar: Yanma süreçleriyle depolanan karbonu atmosfere iletir.Öğrenci oluşturduğu taslağı bilimsel kaynaklardaki döngü modelleriyle karşılaştırdığında bir bilgi eksikliği belirlemiştir. Bu modelin kanıtlara dayalı olarak yeniden yapılandırılması ve bilimsel geçerlilik kazanması için hangi düzenleme yapılmalıdır?

   • A) Bitkilerin hücresel solunum yoluyla atmosfere karbondioksit verdiği sürece eklenmelidir.
   • B) Hayvanların fotosentez benzeri yapıcı olaylarla atmosferden doğrudan karbon bağladığı gösterilmelidir.
   • C) Fosil yakıtların yanma tepkimesiyle atmosferdeki karbonu doğrudan tükettiği belirtilmelidir.
   • D) Ayrıştırıcı organizmaların karbon döngüsünden çıkarılarak azot döngüsüne aktarılması sağlanmalıdır.
   • E) Bitkilerin karbon döngüsündeki rolünün yalnızca cansız ortamdan yer altına aktarımla sınırlandırılması gerekir.
4. 4.

   Bir öğrencinin ekosistemdeki karbon döngüsünü açıklamak için hazırladığı modelde fotosentez atmosferdeki karbonu üreticilere aktarırken, solunum canlılardaki karbonu atmosfere vermekte, fosilleşme ölü organik maddeleri yer altı rezervlerine aktarmakta, yanma olayı ise fosil yakıtlardaki karbonu doğrudan tüketicilere iletmektedir. Bu öğrencinin modelini bilimsel gerçeklerle uyumlu hâle getirmek amacıyla kanıta dayalı olarak yapması gereken düzeltme hangisidir?

   • A) Yanma olayında karbonun aktarıldığı ortamı atmosfer olarak düzeltmelidir.
   • B) Fotosentez sürecinde karbonun üreticilerden atmosfere aktarıldığını belirtmelidir.
   • C) Solunum sürecinin sadece birincil tüketiciler tarafından yapıldığını göstermelidir.
   • D) Fosilleşme sürecinin atmosferik karbondioksiti doğrudan artırdığını ifade etmelidir.
   • E) Yanma basamağını modelden çıkarıp yerine fiziksel erozyon sürecini eklemelidir.
5. 5.

   Bir araştırmacı ekosistemdeki karbon aktarımını incelediğinde; organik atıkların parçalanmasıyla atmosfere belirgin miktarda karbondioksit verildiğini ve organik maddelerin bir kısmının çökelerek yer altında uzun süre depolandığını belirlemiştir. Oluşturduğu modelde karbonun atmosfere dönüşünü yalnızca üretici ve tüketicilerin hücresel solunumuyla açıklayan bir öğrencinin, bu bilimsel kanıtlara dayanarak modelini yeniden yapılandırması için aşağıdaki düzenlemelerden hangisini yapması gerekir?

   • A) Bitkilerin solunumunu modelden bütünüyle çıkararak atmosfere gaz salınımını yalnızca ayrıştırıcıların fermantasyon süreçlerine bağlamalıdır.
   • B) Organik atıkları inorganik karbona dönüştüren ayrıştırıcı solunumunu ve uzun süreli karbon depolayan fosil yakıt oluşumunu döngüye eklemelidir.
   • C) Ayrıştırıcı faaliyetlerinin yalnızca toprağa mineral sağladığını kabul edip bu canlıları karbon döngüsü kapsamından tamamen çıkarmalıdır.
   • D) Tortullarda biriken karbonun canlılar tarafından doğrudan fotosentezde ham madde olarak kullanıldığını gösteren yeni bir akış oku çizmelidir.
   • E) Fosil yakıt oluşumunu atmosferdeki serbest karbondioksit miktarını doğrudan artıran biyolojik bir solunum basamağı olarak tanımlamalıdır.
6. 6.

   Bir ekosistemdeki karbon döngüsünü modelleyen bir öğrenci; üreticilerin fotosentez yoluyla atmosferden karbon aldığını, tüketicilerin ve ayrıştırıcıların ise hücresel solunumla atmosfere karbon verdiğini göstermiş ancak üreticilerden atmosfere doğrudan bir karbon çıkışı okuna yer vermemiştir. Bilimsel kaynaklardaki karbon akış verilerini inceleyen öğrenci, bitkilerin de gece ve gündüz hücresel solunum yaptığını ve atmosfere doğrudan inorganik karbon bıraktığını tespit etmiştir. Öğrencinin oluşturduğu modeli bilimsel gerçeklerle tam uyumlu hâle getirmek için yapması gereken en uygun düzenleme aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Üreticilerden ayrıştırıcılara doğru giden organik madde akışını modelden tamamen çıkarmalıdır.
   • B) Tüketicilerin atmosfere karbon verme basamağını iptal ederek bu görevi sadece üreticilere devretmelidir.
   • C) Üreticilerden atmosferdeki karbondioksite doğru hücresel solunumu temsil eden yeni bir karbon çıkış oku eklemelidir.
   • D) Fotosentez sürecini atmosfer yerine yalnızca sucul çökel havzalarıyla ilişkilendirerek göstermelidir.
   • E) Ayrıştırıcıların karbon döngüsündeki rolünü hücresel solunum yerine doğrudan fotosentez olarak değiştirmelidir.
7. 7.

   Bir ekosistemdeki karbon döngüsünü modelleyen bir öğrenci, ayrıştırıcıların organik atıkları parçalamasıyla açığa çıkan karbonun doğrudan üreticiler tarafından besin olarak soğurulduğunu varsaymıştır. Yapılan bilimsel ölçümler ise bitkilerin organik karbon moleküllerini kökleriyle doğrudan alamadığını, karbon gereksinimini fotosentez sırasında atmosferden bağladığı inorganik karbondioksitten karşıladığını kanıtlamaktadır. Buna göre öğrencinin modelini bilimsel kanıtlara dayalı olarak yeniden yapılandırması için uygulaması gereken değişiklik hangi seçenekte doğru verilmiştir?

   • A) Bitkilerin hücresel solunumla atmosfere karbondioksit verme sürecini modelden bütünüyle çıkarmak
   • B) Ayrıştırıcılardan üreticilere doğrudan besin aktarımı yerine atmosfere karbondioksit salınımını göstermek
   • C) Tüketicilerin besin yoluyla aldığı karbonu yalnızca boşaltım atıklarıyla toprağa aktardığını varsaymak
   • D) Atmosferdeki karbondioksitin doğrudan otçul hayvanlar tarafından kimyasal bağ enerjisine çevrildiğini belirtmek
   • E) Fosil yakıtların oluşumunu engelleyip tüm karbonun yalnızca üreticiler bünyesinde depolandığını kabul etmek
8. 8.

   Bir öğrencinin karbon döngüsünü açıklamak için oluşturduğu taslak modelde yer alan süreçler ve bu süreçlerin atmosferdeki karbondioksit miktarına etkisi şu şekildedir: fotosentez (azaltır), fosil yakıtların yanması (azaltır), hücresel solunum (artırır) ve ayrıştırıcı faaliyetleri (artırır). Bu taslağın bilimsel modellerle uyumlu hâle getirilmesi için öğrencinin hangi süreçteki etkileşim yönünü düzeltmesi gerekir?

   • A) Yalnız fotosentez
   • B) Yalnız fosil yakıtların yanması
   • C) Fotosentez ve hücresel solunum
   • D) Hücresel solunum ve ayrıştırıcı faaliyetleri
   • E) Fosil yakıtların yanması ve hücresel solunum
9. 9.

   Bir öğrenci karbon döngüsünü açıklamak için hazırladığı modelde ayrıştırıcıların organik atıkları parçalayarak elde ettiği karbonu doğrudan bitki köklerine aktardığını varsaymıştır. Bilimsel kaynaklardaki ekosistem modellerini inceleyen öğrenci, yeşil bitkilerin temel karbon kaynağının topraktaki organik bileşikler değil, atmosferdeki karbondioksit gazı olduğu kanıtına ulaşmıştır. Buna göre öğrencinin modelini bilimsel gerçeklerle uyumlu hâle getirmesi için yapması gereken değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Ayrıştırıcıların karbonu hücresel solunum yoluyla atmosfere karbondioksit olarak verdiğini göstermesi
   • B) Hayvanların havadaki serbest karbonu doğrudan solunumla vücuduna aldığını belirtmesi
   • C) Bitkilerin atmosfere hiç karbon vermediğini kabul ederek hücresel solunum basamağını modelden çıkarması
   • D) Ayrıştırıcı organizmaların karbon döngüsünde hiçbir işlev üstlenmediğini varsayması
   • E) Fosil yakıtların yanması sonucu açığa çıkan gazların doğrudan hayvanlar tarafından tüketildiğini eklemesi
10. 10.

    Bir öğrencinin tasarladığı karbon döngüsü modelinde karbonun ortamlar arasındaki aktarım yönleri şu şekilde eşleştirilmiştir: I. Fotosentez: Atmosfer → Üretici canlılar II. Yanma olayları: Atmosfer → Fosil yakıt rezervleri III. Hücresel solunum: Tüketici canlılar → Atmosfer IV. Ayrıştırıcı faaliyeti: Organik atıklar → Atmosfer Öğrencinin modelini bilimsel verilerle karşılaştırarak hatasız hâle getirmesi için numaralanmış aktarımlardan hangisini yeniden yapılandırması gerekir?

    • A) Yalnız I
    • B) Yalnız II
    • C) I ve III
    • D) II ve IV
    • E) III ve IV
11. 11.

    Bir vadi ekosisteminin yerleşim krokisinde; taban arazideki otsu bitkilerle beslenen çekirgelerin yamaç bölgesindeki kertenkeleler tarafından tüketildiği, bu kertenkelelerle de tepe kayalıklarında yuvalanan kartalların beslendiği belirlenmiştir. Bu mekânsal beslenme ilişkilerindeki enerji aktarımı ve çevreye salınan ayrışmayan zehirli maddelerin seyri incelendiğinde aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

    • A) Üreticiden üst trofik basamaklara doğru aktarılan enerji miktarı azalırken dokulardaki biyolojik birikim oranı artar.
    • B) Üst trofik basamaklara çıkıldıkça aktarılan enerji miktarı artarken dokulardaki toksik madde yoğunluğu azalır.
    • C) Ekosistemdeki her basamakta enerjinin tamamı bir sonraki canlıya aktarılırken zararlı maddeler metabolizmada yıkılır.
    • D) Otobur basamağındaki toplam biyolojik birikim miktarı, tepe yırtıcısının dokusundaki kimyasal yoğunluğundan daima fazladır.
    • E) Trofik düzeyler arasında ilerledikçe hem aktarılan enerji verimliliği hem de dokularda biriken kimyasal madde miktarı azalır.
12. 12.

    Bir karasal koruma alanının habitat krokisinde belirlenen üç farklı bölgede yer alan üretici çayır bitkileri, bu bitkilerle beslenen otçul böcekler ve böceklerle beslenen kertenkeleler arasındaki enerji ilişkisi incelenmiştir. Bu canlılar arasındaki beslenme ilişkisi ve enerji aktarımı örüntülerinden yola çıkıldığında, karasal besin zincirlerindeki enerji akışına ilişkin aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

    • A) Enerjinin büyük kısmı bir üst basamağa aktarıldığı için son trofik düzeyde kullanılabilir serbest enerji miktarı artar.
    • B) Bir üst trofik düzeye aktarılan enerji her basamakta azaldığından, üreticiden son tüketiciye doğru gidildikçe aktarılan enerji miktarı düzenli olarak düşer.
    • C) Trofik basamaklar boyunca enerjinin tamamı döngüsel olarak korunur ve üretici canlılara geri kazandırılır.
    • D) Ayrıştırıcı organizmalar yalnızca son trofik düzeydeki canlıların atıklarından ve enerjisinden yararlanır.
    • E) Canlı dokularında biriken zehirli madde miktarı, enerjinin azaldığı üst basamaklara doğru gittikçe azalma gösterir.
13. 13.

    Bir tabiat parkının mekânsal yaşam alanı krokisinde; 1. bölgede vadi tabanındaki otsu üreticiler, 2. bölgede bu üreticilerle beslenen otçul çekirgeler, 3. bölgede ise çekirgeleri avlayan ötücü kuşlar haritalandırılmıştır. Bu ekosistemdeki trofik basamaklar arası enerji aktarımı incelendiğinde, aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

    • A) Güneşten ekosisteme giren enerji, trofik düzeyler arasında döngüsel bir rota izleyerek üreticilere geri döner.
    • B) İkinci bölgedeki otçul canlılar, üreticilerden aldıkları kimyasal enerjinin tamamını üçüncü bölgeye aktarır.
    • C) Üreticilerden üst trofik basamaklara doğru ilerledikçe aktarılan serbest enerji miktarı metabolizma ve ısı kaybı nedeniyle azalır.
    • D) Üçüncü bölgedeki tüketicilerin biyolojik dokularında depolanan toplam enerji miktarı, üretici basamağındakinden fazladır.
    • E) Trofik basamaklar arasındaki enerji iletiminde en verimli ve kayıpsız aktarım son tüketici düzeyinde gerçekleşir.
14. 14.

    Bir doğa koruma havzasının mekânsal yerleşim krokisinde; 1. bölgede otsu bitkiler, 2. bölgede çekirge ve tarla fareleri, 3. bölgede kertenkele ve yılanlar, 4. bölgede ise yırtıcı şahinlerin yayılış gösterdiği tespit edilmiştir. Bu havzada yer alan canlı gruplarının trofik basamakları arasındaki enerji aktarımı ve dokularında biriken kimyasal kirletici yoğunluğu ayrı ayrı incelenmiştir. Buna göre havzadaki beslenme ilişkileri üzerinden yapılan tümevarımsal akıl yürütme sonucunda aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

    • A) Alt trofik basamaklardan üst basamaklara doğru çıkıldıkça aktarılan enerji miktarı azalırken dokulardaki biyolojik birikim artar.
    • B) Üreticilerden son tüketicilere doğru gidildikçe her basamakta aktarılan enerji miktarı artarken dokularda biriken zehirli madde miktarı azalır.
    • C) Üst trofik basamaklarda yer alan canlılar, alt basamaklardaki türlere göre enerjiyi metabolik faaliyetlerinde daha az ısı olarak kaybeder.
    • D) Besin zincirindeki her aktarımda enerjinin tamamı bir sonraki basamağa geçerken kimyasal kirleticiler solunumla atmosfere verilir.
    • E) Trofik düzeyler arasında aktarılan enerji miktarı sabit kalırken biyolojik birikim yalnız üretici basamağında en yüksek değere ulaşır.
15. 15.

    Bir tabiat parkının mekânsal habitat krokisinde üretici bitkilerin yer aldığı vadi tabanından, otçul kemirgenlerin barındığı yamaçlara ve bu canlılarla beslenen yırtıcı kuşların tünediği tepe kayalıklarına doğru bir besin zinciri modellenmiştir. Bu mekânsal hat boyunca canlılar arasındaki enerji akışı örüntüsü değerlendirildiğinde aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

    • A) Vadi tabanından tepe kayalıklarına doğru aktarılan enerjinin büyük bir kısmı bir üst basamağa devredilir.
    • B) Tepe kayalıklarındaki tüketicilere ulaşan toplam kullanılabilir enerji vadi tabanındaki üreticilerin enerjisinden daha azdır.
    • C) Ayrıştırıcı organizmalar bu mekânsal hat boyunca yalnızca tepe kayalıklarında yer alan yırtıcıların atıklarıyla etkileşir.
    • D) Yamaçlarda yaşayan otçul kemirgenlerin bünyesine geçen net enerji vadi tabanındaki toplam enerjiden fazladır.
    • E) Vadi tabanından tepe kayalıklarına doğru çıkıldıkça trofik basamaklardaki canlı dokularında biyolojik birikim oranı azalır.
16. 16.

    Bir tabiat koruma alanının mekânsal zon haritasında; taban vadideki üretici bitkiler, yamaçlardaki otçul memeliler ve zirve kuşağındaki etçil yırtıcılar arasındaki beslenme örüntüleri incelenmektedir. Bu mekânsal dağılım ve beslenme ilişkilerinden yola çıkılarak ekosistemdeki enerji akışıyla ilgili aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

    • A) Enerji, trofik basamaklar arasında döngüsel bir yol izleyerek üreticilere geri döner.
    • B) Otçul canlıların bulunduğu trofik basamak, üreticilere göre daha fazla toplam enerji depolar.
    • C) Üreticilerden son tüketicilere doğru her trofik basamakta aktarılan kullanılabilir enerji miktarı giderek azalır.
    • D) Ayrıştırıcı organizmalar besin ağındaki enerjiyi doğrudan Güneş’e geri aktarır.
    • E) Dokularda parçalanamayan zararlı maddelerin birikim oranı üst basamaklara doğru azalma gösterir.
17. 17.

    Bir milli parkın farklı vejetasyon kuşaklarını içeren arazi krokisinde, üreticilerden son tüketicilere kadar uzanan beslenme basamaklarındaki enerji miktarları ile canlıların dokularındaki kimyasal kirletici derişimleri ayrı bölgelerde ölçülmüştür. Bu sahadaki trofik basamaklar arasında gerçekleşen enerji geçişlerine ait gözlem verilerinden yola çıkılarak karasal ekosistemlerdeki enerji akışına ilişkin tümevarımsal bir genellemeye ulaşılmak istendiğinde aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru olur?

    • A) Bir trofik basamaktan diğerine aktarılan enerjinin büyük bir kısmı metabolik faaliyetler ve ısı yoluyla çevreye verildiğinden üst basamaklara doğru kullanılabilir enerji miktarı azalır.
    • B) Ayrıştırıcı faaliyeti sayesinde organik atıklardan serbest kalan kimyasal bağ enerjisi yeniden üreticiler tarafından kullanılarak ekosistemde tam bir enerji döngüsü oluşturulur.
    • C) Trofik basamaklar boyunca yukarıya çıkıldıkça biyolojik birikime uğrayan zehirli madde yoğunluğu azalırken aktarılan toplam enerji payı artar.
    • D) Ekosisteme giren toplam güneş enerjisi ile son tüketici basamağında depolanan enerji miktarı eşit olup trofik düzeyler arasında enerji kaybı gerçekleşmez.
    • E) Birincil tüketiciler sentezledikleri organik besin enerjisinin tamamını ikincil tüketicilere aktararak enerji piramidindeki basamak dengesini korur.
18. 18.

    Bir ekolojik araştırma istasyonunun arazi krokisinde; taban arazideki çayır bitkileri 1. bölge, bu bitkilerle beslenen çekirgeler 2. bölge, çekirgeleri tüketen kertenkeleler 3. bölge ve kertenkelelerle beslenen atmacalar 4. bölge olarak işaretlenmiştir. Bu mekânsal beslenme örüntüsünden yola çıkılarak 1. bölgeden 4. bölgeye doğru gerçekleşen enerji aktarımı ve madde taşınımıyla ilgili aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

    • A) Üst trofik basamaklara doğru aktarılan kullanılabilir enerji miktarı artarken dokulardaki biyolojik birikim azalır.
    • B) Bir basamaktan diğerine geçerken enerjinin tamamı korunur ve canlıların biyolojik birikim oranları eşit kalır.
    • C) Trofik basamaklar boyunca ilerlendikçe aktarılan enerji miktarı azalırken ayrıştırılamayan zararlı maddelerin birikimi artar.
    • D) Güneş enerjisinden doğrudan yararlanan basamaklarda biyolojik birikim en yüksek düzeyde gerçekleşir.
    • E) Son tüketici basamağına ulaşıldığında aktarılan serbest enerji en yüksek, zehirli madde yoğunluğu ise en düşük seviyededir.
19. 19.

    Bir milli parkın arazi kullanım krokisinde taban arazideki meşe ve çayır örtüsünden yamaçlardaki otçul kemirgenlere ve sarp kayalıklardaki yırtıcı kuşlara doğru kurulan besin zincirleri izlenmektedir. Canlılar arasındaki beslenme ilişkileri ve enerji transferi incelendiğinde, bu ekosistemdeki enerji akışına ilişkin aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

    • A) Trofik basamaklarda üreticilerden son tüketicilere doğru çıkıldıkça her aktarımda enerjinin büyük kısmı metabolik ısı olarak çevreye verildiğinden üst basamağa aktarılan enerji miktarı azalır.
    • B) Üst trofik basamaklara doğru ilerlendikçe canlıların biyolojik dokularında depolanan toplam kimyasal bağ enerjisi katlanarak artar.
    • C) Ayrıştırıcı organizmalar yalnızca en üst basamaktaki yırtıcıların enerjisini doğrudan kullanarak ekosistemde döngüsel bir enerji akışı kurar.
    • D) Üreticilerden son tüketicilere doğru gidildikçe canlı dokularında biriken toksik madde yoğunluğu azalırken aktarılan serbest enerji payı artış gösterir.
    • E) Birincil tüketicilerin bünyesine kattığı enerjinin tamamı ikincil tüketicilere eksiksiz ve kayıpsız olarak aktarılır.
20. 20.

    Bir kara ekosistemine ait koruma sahası krokisinde güneş enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştüren çayır bitkileri 1. bölgede, bu bitkilerle beslenen tarla fareleri 2. bölgede, fareleri avlayan yılanlar 3. bölgede ve yılanlarla beslenen şahinler 4. bölgede haritalanmıştır. Bu mekânsal dağılım ve trofik basamaklar arasındaki enerji aktarımı örüntüsü incelendiğinde aşağıdaki genellemelerden hangisine ulaşılır?

    • A) Trofik basamaklar boyunca ilerledikçe bir üst basamağa aktarılan kullanılabilir enerji miktarı düzenli olarak azalır.
    • B) Ayrıştırıcıların faaliyeti sayesinde enerji, son tüketici basamağından üretici basamağına geri döner.
    • C) Üst trofik basamaklara doğru çıkıldıkça canlıların dokularında biriken zararlı kimyasal madde yoğunluğu azalır.
    • D) Enerji piramidinin tabanından tepesine doğru gidildikçe her basamakta depolanan toplam serbest enerji miktarı artar.
    • E) Otçul ve etçil tüketiciler, aldıkları enerjinin tamamını sonraki trofik düzeye aktarır.
21. 21.

    Bir nehir vadisinde yer alan üç ardışık yaşam alanından üst bölgede otçul kemirgenler ve yırtıcı bir baykuş türü, orta bölgede yalnızca otçul kemirgenler, alt bölgede ise kemirgenlerin bulunmadığı fakat aynı bitki örtüsünün yer aldığı bilinmektedir. Yapılan saha gözlemlerinde orta bölgedeki bitki örtüsünün aşırı otlatma nedeniyle hızla seyreldiği, üst bölgede bitki örtüsünün dengede kaldığı, alt bölgede ise tohum üretiminin en yüksek düzeyde olduğu tespit edildiğine göre, bu mekânsal verilerden hareketle ulaşılabilecek en uygun kanıta dayalı çıkarım hangisidir?

    • A) Üst bölgedeki yırtıcı baskısı, kemirgen popülasyonunu sınırlayarak üretici komünitesinin korunmasını sağlamıştır.
    • B) Orta bölgedeki bitkilerin seyrelmesi, kemirgenler ile baykuşlar arasındaki av-avcı ilişkisinin aşırı artmasından kaynaklanmıştır.
    • C) Alt bölgedeki tohum üretiminin yüksek olması, ortamda kemirgenlerin bulunmamasından bağımsız olarak fiziksel koşulların sonucudur.
    • D) Kemirgenlerin bulunmadığı alt bölgede bitkiler arası rekabet tamamen ortadan kalktığı için bitki örtüsü zenginleşmiştir.
    • E) Baykuş popülasyonunun varlığı, üretici canlıların doğrudan tüketici canlılarla rekabete girmesine yol açmıştır.
22. 22.

    Bir milli parktaki göl kıyısından orman içlerine doğru uzanan üç ardışık kuşakta yapılan alan çalışmasında; göle en yakın 1. kuşakta sığır kuyruğu ve nemcil otsu bitkilerin, geçiş bölgesi olan 2. kuşakta çalı formasyonları ile genç huş ağaçlarının, en içteki 3. kuşakta ise yaşlı göknar ağaçları ile orman altı gölge eğreltilerinin yerleştiği saptanmıştır. Bu mekânsal yerleşim kuşağına ilişkin elde edilen kanıtlar değerlendirildiğinde, alandaki komünite değişimi ve türler arası etkileşimlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi doğrulanabilir?

    • A) 1. kuşaktaki otsu türler, derin orman örtüsünün oluşturduğu düşük ışık koşullarına 3. kuşaktaki türlerden daha yüksek uyum gösterir.
    • B) 2. kuşaktaki çalı ve genç ağaç toplulukları, alandaki çevresel koşulların değişimiyle birlikte yerini zamanla 3. kuşaktaki ağaç baskınlığına bırakabilir.
    • C) 3. kuşakta yer alan göknar ağaçları ile tabandaki eğrelti otları arasında kaynaklar için mutualist bir ortak yaşam ilişkisi kurulmuştur.
    • D) Göle yakın 1. kuşakta sadece üreticiler bulunduğu için tür içi ve türler arası rekabet etkileşimleri gözlenmez.
    • E) Kuşaklar arasındaki bitki örtüsü farklılaşması, alandaki abiyotik faktörlerin ve türler arası rekabetin etkili olmadığını kanıtlar.
23. 23.

    Bir milli parkta yer alan vadi tabanı, orman yamacı ve tepe düzlüğü şeklindeki üç farklı mekânsal bölgede aynı besin kaynağını kullanan K ve L kemirgen türlerinin varlığı incelenmiştir. Vadi tabanında her iki tür bir arada bulunurken tepe düzlüğünde yalnızca K türünün, orman yamacında ise yalnızca L türünün birey sayısının arttığı ve birbirlerinin yaşam alanlarına geçiş yapmadıkları belirlenmiştir. Bu mekânsal ayrışma ve etkileşim durumu dikkate alındığında aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğru bir bilimsel çıkarımdır?

    • A) Türler arasında rekabet dışlama ilkesi nedeniyle aynı kaynakları paylaşabilen ortak bir bölge kesinlikle oluşamaz.
    • B) K ve L türleri farklı bölgelerde baskın hâle gelerek ekolojik nişlerinde mekânsal kaynak paylaşımı gerçekleştirmiştir.
    • C) Orman yamacında L türünün varlığı, K türünün bu alanda avcı konumu üstlenmesinden kaynaklanmaktadır.
    • D) Tepe düzlüğünde K türünün tek başına bulunması, bu türün L türü ile zorunlu mutualist bir ilişki kurduğunu kanıtlar.
    • E) Vadi tabanında iki türün bir arada bulunması, bu alanda tür içi rekabetin tamamen ortadan kalktığını gösterir.
24. 24.

    Bir milli parktaki göl kıyısı ile iç orman örtüsü arasındaki geçiş bölgesinde yapılan mekânsal dağılım haritalandırmasında; göl kıyısına yakın 1. bölgede yalnızca su kuşlarının, ikisi arasındaki 2. bölgede hem sazlık kuşları ile yırtıcıların hem de çeşitli kemirgenlerin, iç kesimdeki 3. bölgede ise yalnızca gölgeyi tercih eden memelilerin yoğunlaştığı saptanmıştır. Bu mekânsal yerleşim verilerine dayanılarak yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi bilimsel bir kanıtla desteklenemez?

    • A) 2. bölgenin ekoton niteliği taşıması tür çeşitliliğinin bu alanda artmasını sağlamıştır.
    • B) 1 ve 3. bölgelerin abiyotik özellikleri farklı ekolojik nişlere sahip canlıların yerleşmesine neden olmuştur.
    • C) 2. bölgedeki kuş ve kemirgen türleri arasında besin paylaşımına bağlı mutualist bir ilişki kurulmuştur.
    • D) Canlıların alandaki mekânsal dağılımında çevresel tolerans sınırları belirleyici bir rol oynamıştır.
    • E) Komşu ekosistemlerin kesişim alanı olan 2. bölgede türler arası etkileşim olasılığı yükselmiştir.
25. 25.

    Bir milli parktaki göl kıyısında yapılan mekânsal dağılım haritalandırmasında; kıyı şeridinde sazlık bitkileriyle beslenen bir su kuşu popülasyonu ile aynı alanda balıklarla beslenen bir balıkçıl popülasyonunun bir arada yaşadığı ve popülasyon yoğunluklarının yıllar içinde dengeli kaldığı saptanmıştır. Aynı haritada gölün iç kısımlarına doğru gidildikçe sazlık kuşu sayısının azaldığı, balıkçıl kuşlarının ise su derinliğinin arttığı bölgelerde avlanmaya devam ettiği belirlenmiştir. Bu mekânsal verilere ve türlerin beslenme ilişkilerine dayanılarak yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

    • A) İki kuş türü aynı kıyı alanını paylaştığı için aralarında zorunlu bir mutualizm ilişkisi kurulmuştur.
    • B) Kıyı şeridinde iki türün ekolojik nişleri farklı besin kaynaklarına dayandığı için doğrudan bir besin rekabeti görülmez.
    • C) Balıkçıl kuşlarının gölün iç kısımlarında da bulunması, bu türün avcı baskısı nedeniyle kıyıdan dışlandığını gösterir.
    • D) Sazlık kuşunun derin bölgelerde bulunmaması, balıkçıl popülasyonu ile aralarındaki parazitlik ilişkisinden kaynaklanır.
    • E) İki kuş türünün popülasyon yoğunluklarının dengeli kalması, tür içi rekabetin tamamen ortadan kalktığını kanıtlar.
26. 26.

    Bir ekosistem krokisinde nehir yatağı boyunca nemli kıyı bölgesinde yaşayan X kemirgeni ile vadinin daha kurak yamaç bölgesinde yaşayan Y kemirgeninin yayılış alanları incelenmektedir. Nehir kenarından X türü bireyleri deneysel olarak uzaklaştırıldığında Y türünün kıyı bölgesine doğru yayıldığı, ancak yamaçtan Y türü uzaklaştırıldığında X türünün kurak yamaçlara doğru yayılmadığı kaydedilmiştir. Bu mekânsal gözlem ve deney verilerine dayanılarak yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

    • A) X ve Y türleri arasında zorunlu mutualizme dayalı bir ortak yaşam bulunmaktadır.
    • B) Y türünün kıyı bölgesinde yayılışını kuraklığa adaptasyon yetersizliği değil, X türüyle olan rekabet sınırlandırmaktadır.
    • C) X türü, abiyotik toleransı Y türüne göre çok daha geniş olan bir türdür.
    • D) İki tür arasında av-avcı ilişkisi bulunduğundan Y popülasyonu besin bulmak için kıyıya göç etmiştir.
    • E) X popülasyonunun nehir kıyısından ayrılması bölgedeki süksesyon sürecini tamamen durdurmuştur.
27. 27.

    Bir koruma alanında aralarında besin rekabeti bulunan iki sincap türünden kızıl sincapların meşe koruluğunun orta ve üst gölgelik katmanına, boz sincapların ise aynı orman parselinde taban ve alt çalı örtüsüne yerleştiği mekânsal olarak tespit edilmiştir. Elde edilen bu mekânsal dağılım verileri doğrultusunda türler arasındaki etkileşimle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kanıtlanmış olur?

    • A) Türlerden birinin diğerini alandan tamamen dışlamasıyla rekabette elenme gerçekleşmiştir.
    • B) Ortak besin kaynaklarının paylaşılarak bir arada yaşamayı sağlayan mekânsal niş ayrışması gelişmiştir.
    • C) Türler arasında tek taraflı fayda sağlanan kommensalizm ilişkisi kurulmuştur.
    • D) Habitatın fiziksel koşullarının değişmesi sonucunda primer süksesyon süreci başlamıştır.
    • E) Popülasyonların aynı dikey katmanda doğrudan av-avcı ilişkisine girdiği görülmektedir.
28. 28.

    Bir milli parktaki göl kıyısından tepe yamacına doğru uzanan üç mekânsal kuşakta (kıyı, vadi tabanı, tepe yamacı) otçul bir kemirgen türü ile bu türü avlayan yırtıcı kuş popülasyonlarının dağılımı haritalandırılmıştır. Kıyı kuşağında hem kemirgen hem yırtıcı yoğunluğu çok yüksekken, vadi tabanında kemirgen yoğunluğunun orta düzeyde kalmasına rağmen yırtıcıların yoğun yuvalanma alanı olduğu, bitki örtüsünün seyrek olduğu tepe yamacında ise her iki popülasyonun da yok denecek kadar az bulunduğu saptanmıştır. Bu mekânsal dağılım verilerine dayanarak komünitedeki popülasyon etkileşimleri ve değişimleriyle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrulanabilir?

    • A) Tepe yamacında kemirgen popülasyonunun düşük olması yalnızca yırtıcı kuşların aşırı avlama baskısından kaynaklanmaktadır.
    • B) Yırtıcı kuş popülasyonunun alandaki varlığı ve yoğunluğu doğrudan kemirgen yoğunluğundaki artışa bağımlıdır.
    • C) Yırtıcı ve av popülasyonlarının mekânsal yerleşimi sadece türler arası av-avcı ilişkisiyle değil, habitatın sunduğu çevresel kaynaklarla da şekillenmektedir.
    • D) Vadi tabanındaki kemirgen popülasyonu, kıyı kuşağındaki kemirgenlerle rekabet edemediği için tepe yamacına göç etmek zorundadır.
    • E) Kıyı kuşağında kemirgen popülasyonunun yüksek olması, bu alanda tür içi rekabetin tamamen ortadan kalktığını gösterir.
29. 29.

    Bir ekosistem krokisinde yer alan üç farklı mikrohabitat parçasında yapılan incelemelerde; birinci bölgede bir çalı türü ile otçul böcek popülasyonunun birlikte dengede kaldığı, böceklerin alandan uzaklaştırıldığı ikinci bölgede çalının aşırı çoğalarak diğer tüm bitkileri ortamdan elediği, üçüncü bölgede ise ortama dâhil olan yırtıcı bir kuş türünün böcek popülasyonunu sınırlandırmasıyla bitki çeşitliliğinin yeniden arttığı belirlenmiştir. Bu mekânsal dağılım ve değişim verilerine dayanılarak yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi bilimsel bir kanıtla desteklenemez?

    • A) Otçul böceklerin varlığı, üretici türler arasındaki rekabetin dengelenmesinde işlev görür.
    • B) Yırtıcı kuş popülasyonu, komünitedeki tür zenginliğinin korunmasına dolaylı katkı sağlar.
    • C) Çalı türünün baskınlığı, otçul böceklerin mekândaki varlığıyla doğrudan sınırlanmaktadır.
    • D) Böcek popülasyonundaki azalma, ortamdaki üretici türlerin tamamında eşit oranda birey artışına yol açar.
    • E) Farklı canlı grupları arasındaki trofik etkileşimler komünitenin tür yapısını biçimlendirir.