Sayılar Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Sınıfımızdaki fen ve doğa köşesinde fasulye çimlendirme deneyi yapıyoruz.

   Öğretmenimiz tabağa bir miktar fasulye tohumu koydu. Tohumları tek tek saymadan önce tabağa dikkatlice baktık. Saymadan, gözlemlerimize dayanarak yaklaşık bir sayı söylemeye tahmin etme denir.

   Tahmin yaparken rastgele bir sayı söylemeyiz; daha önce gördüğümüz ve bildiğimiz çoklukları hatırlarız.

   Tahminimizi güçlü ve gerçeğe yakın yapmak için bildiğimiz sayıları kılavuz olarak kullanırız.

   Deneyimizde şu adımları izleyebiliriz:

   • Önce küçük bir kaba 5 tane tohum koyup büyüklüğüne bakarız.
   • Yanına 10 tane tohum koyarak alanın ne kadar dolduğunu gözlemleriz.
   • Büyük tabaktaki tohumların 10 taneden az mı yoksa çok mu olduğunu bu gözleme göre belirleriz.

   Tabaktaki tohumlar 10 taneden belirgin şekilde fazla görünüyorsa, tahminimizi 10 ile 20 arasında bir sayı olarak düşünebiliriz.

   Tahminimizi yaptıktan sonra gerçeği öğrenmek için tohumları teker teker sayarız.

   Örneğin tabaktaki tohumlar için tahminimiz 14 olsun. Tohumları sırayla saydığımızda gerçek sayının 15 olduğunu bulduk.

   Sonucu karşılaştıralım:

   • Tahminimiz: 14
   • Gerçek sayı: 15

   Tahminimiz gerçek sayıya çok yakındır. Strateji kullanarak yaptığımız gözlemler, doğruya çok yakın tahminler yapmamızı sağlar.

2. Örüntü Nedir?

   Nesnelerin, şekillerin veya sayıların belirli bir kurala göre sıralanmasına örüntü denir.

   Çevremize baktığımızda birçok örüntü görebiliriz:

   • Bir kırmızı elma, bir yeşil elma, bir kırmızı elma...
   • Gündüz, gece, gündüz, gece...

   Bir örüntüyü anlamak için öğelerin peş peşe nasıl dizildiğine ve aralarındaki kurala dikkat etmeliyiz.

   Sayılar Nasıl Değişiyor?

   Sayılar belirli bir kurala göre büyüyebilir ya da küçülebilir.

   1. Artan Sayı Örüntüsü

   Sayılar ileriye doğru hep aynı miktarda çoğalır.

   Örnek: 2 - 4 - 6 - 8

   Burada her adımda sayıya 2 eklenmiştir. Sayılar artarak ilerlemektedir.

   2. Azalan Sayı Örüntüsü

   Sayılar geriye doğru hep aynı miktarda azalır.

   Örnek: 9 - 8 - 7 - 6

   Burada her adımda sayıdan 1 eksilmiştir. Sayılar azalarak ilerlemektedir.

   Şekillerin Düzeni

   Şekil örüntülerinde ardışık gelen şekiller arasındaki ilişkiyi bulmak çok kolaydır.

   Örnek: Üçgen - Kare - Üçgen - Kare - Üçgen - ?

   Bu örüntünün kuralı nedir?

   • Bir üçgen ve ardından bir kare gelmektedir.
   • O hâlde soru işaretinin yerine kare gelmelidir.

   Örüntünün kuralını belirlerken tekrarlayan grubu bulmak bize yardımcı olur.

   Birlikte Çözelim

   Bir tırtılın üzerindeki sayılara bakalım:

   3 - 5 - 7 - ? - 11

   Soru işareti olan yere hangi sayı gelmelidir? Adım adım çözelim:

   1. İlişkiyi Belirle: 3'ten 5'e geçerken 2 artmış. 5'ten 7'ye geçerken de 2 artmış.
   2. Kuralı Uygula: Örüntümüzün kuralı 2 artarak ilerlemektir.
   3. Eksik Sayıyı Bul: 7 sayısına 2 ekleyelim: 7 + 2 = 9 olur.
   4. Kontrol Et: 9 sayısına 2 eklediğimizde 11 elde ederiz. Kuralımız doğru çalıştı!

   Örüntüleri çözerken her zaman ardışık öğeler arasındaki farkı incelemeliyiz.

3. Ritmik sayma, nesneleri belirli bir kurala göre ve eşit aralıklarla saymaktır.

   Varlıkları tek tek sayarken ileriye doğru birer ritmik sayma yaparız. Sayarken her adımda sayımıza 1 ekleriz.

   • 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10...

   Bu şekilde sayarak 100'e kadar kolayca ulaşabiliriz.

   Nesneleri ikişerli, beşerli ya da onarlı gruplandırdığımızda daha hızlı sayabiliriz.

   İkişer Ritmik Sayma (20'ye Kadar)

   Ayakkabı çiftlerini ya da çorapları sayarken ikişer sayarız:

   2 - 4 - 6 - 8 - 10 - 12 - 14 - 16 - 18 - 20

   Beşer Ritmik Sayma (100'e Kadar)

   Bir elin parmakları beş tanedir. Parmaklarımızı kullanarak beşer beşer sayabiliriz:

   5 - 10 - 15 - 20 - 25 - 30 - 35 - 40 - 45 - 50...

   Onar Ritmik Sayma (100'e Kadar)

   Onluk paketleri sayarken onar ritmik sayma yaparız:

   10 - 20 - 30 - 40 - 50 - 60 - 70 - 80 - 90 - 100

   Bazen bir roketin fırlatılışında olduğu gibi geriye doğru saymamız gerekir. Geriye sayarken sayılar küçülür.

   20'den Geriye Birer Sayma

   Her adımda 1 eksilterek sayarız:

   20 - 19 - 18 - 17 - 16 - 15 - 14 - 13 - 12 - 11 - 10 - 9 - 8 - 7 - 6 - 5 - 4 - 3 - 2 - 1

   20'den Geriye İkişer Sayma

   Her adımda 2 eksilterek sayarız:

   20 - 18 - 16 - 14 - 12 - 10 - 8 - 6 - 4 - 2

   Aşağıdaki sayma adımlarını yüksek sesle söyleyerek tamamlayalım:

   • İleriye beşer sayma: 15, 20, 25, ? (Sırada 30 var!)
   • İleriye onar sayma: 40, 50, 60, ? (Sırada 70 var!)
   • Geriye ikişer sayma: 16, 14, 12, ? (Sırada 10 var!)

   Düzenli pratik yaparak ritmik saymaları çok daha kolay yapabilirsin.

4. Nesneleri Karşılaştırma

   Çevremizdeki nesnelerin sayılarını karşılaştırırken daha çok, daha az veya eşit terimlerini kullanırız.

   Bir gruptaki nesneleri tek tek eşleştirdiğimizde:

   • Artan nesnesi olan grup daha çoktur.
   • Eşleşecek nesnesi kalmayan grup daha azdır.
   • Her iki gruptaki nesneler bire bir eşleşiyor ve hiç artmıyorsa nesne sayıları birbirine eşittir.

   Beslenme Çantası Tablosu

   Mert ve Elif'in beslenme çantasındaki meyvelerin sayısını gösteren tabloyu inceleyelim:

   • Elma: 6 tane
   • Mandalina: 4 tane
   • Çilek: 6 tane

   Tablodaki sayılara bakarak meyve miktarlarını birbiriyle kolayca karşılaştırabiliriz.

   Tablodaki Bilgileri Karşılaştıralım

   Meyve sayıları arasındaki benzerlik ve farklılıkları belirleyelim:

   • Elma sayısı (6), mandalina sayısından (4) daha çoktur.
   • Mandalina sayısı (4), elma sayısından (6) daha azdır.
   • Elma sayısı (6) ile çilek sayısı (6) birbirine eşittir.
   • Mandalinaların sayısı 10 sayısından daha azdır.

   Birlikte Düşünelim

   İki çokluğu karşılaştırırken şu adımları izleriz:

   1. Önce her gruptaki nesne sayısını belirleriz.
   2. Grupları bire bir eşleştirir ya da sayılarını tartarız.
   3. Sonucu daha çok, daha az ya da eşit sözcükleriyle ifade ederiz.

   Unutmayalım: İki gruptaki nesne sayısı aynı olduğunda miktarlar eşittir.

5. Sıra Olmanın Önemi

   Okulda kantinde beklerken, otobüse binerken veya oyun oynarken sıraya gireriz. Sıraya girdiğimizde bir başlangıç noktası olur.

   Başlangıç noktasına en yakın olan kişi önde, arkasından gelen kişi ise sonra yer alır. İki arkadaşımızın ortasında kaldığımızda ise arada oluruz.

   • En baştaki kişi sıranın başındadır.
   • Onun arkasındaki kişi ikinci sırada gelir.

   Kaçıncı Sıradayız?

   Nesnelerin veya kişilerin sırasını belirtirken sayıların yanına küçük bir nokta koyarız. Bu nokta -inci, -ıncı anlamına gelir.

   • 1. : Birinci
   • 2. : İkinci
   • 3. : Üçüncü
   • 4. : Dördüncü
   • 5. : Beşinci

   Örneğin; bayrak töreninde sıranın en önündeki öğrenci 1. (birinci) öğrencidir.

   Nerede Kullanırız?

   Sıra sayıları hayatımızın pek çok yerinde işimizi kolaylaştırır:

   • Koşu yarışında: Bitiş çizgisine ilk ulaşan 1. (birinci), hemen ardından gelen 2. (ikinci) olur.
   • Apartmanda: Girişten yukarı doğru çıkarken katları 1. kat, 2. kat, 3. kat şeklinde sayarız.
   • Kitap okurken: Okuduğumuz sayfaları sırasıyla takip ederiz.

   Bir sıradaki nesneyi bulurken her zaman saymaya en baştan başlarız.

6. Parçaları Fark Etme

   Bir kutudaki oyuncakları sayarken onları renklerine göre parçalara ayırabiliriz.

   Örneğin dağınık duran arabaları sayarken önce kırmızı arabaları, sonra mavi arabaları belirlemek işimizi kolaylaştırır.

   • Kırmızı arabaları sayarız: 1, 2, 3... Son söylediğimiz sayı kırmızı arabaların miktarını belirtir.
   • Mavi arabaları sayarız: 1, 2, 3, 4... Son söylediğimiz sayı mavi arabaların miktarını belirtir.

   Böylece büyük bir grubu iki kolay parçaya ayırmış oluruz.

   Veri Listesini Okuma

   Masanın üzerindeki renkli boncukları sayıp bir listeye yazdık:

   • Sarı Boncuklar: 5 tane
   • Yeşil Boncuklar: 3 tane

   Bu listeye bakarak parçalar arasındaki ilişkiyi görebiliriz:

   5 sayısı 3 sayısından büyüktür. Bu nedenle sarı boncukların sayısı yeşil boncuklardan daha fazladır.

   Toplam Sayıyı Bulma

   Bir gruptaki parçaların sayısını bildiğimizde, nesnelerin tamamını kolayca bulabiliriz.

   5 sarı boncuğun üzerine 3 yeşil boncuğu ileriye doğru sayarak ekleyelim:

   • 5'in üzerine sayıyoruz: 6, 7, 8.

   Grupta toplam 8 boncuk vardır. Parçaları birleştirdiğimizde bütün grubun sayısına ulaşırız.