Enerji Dönüşümleri ve Çevre Bilimi Yeni Nesile Geçiş Test Çöz

Sorular

1. Aşağıdaki görselde bir göl ekosistemindeki besin piramidi ve bu piramitte yer alan canlılar şematize edilmiştir. Piramidin tabanından tavanına doğru canlı türleri K, L, M ve N harfleriyle gösterilmiştir. Bu besin piramidinde tabandan tavana (K'den N'ye) doğru gidildikçe meydana gelen değişimlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

   • A) N canlısının dokularındaki biyolojik birikim K canlısından daha azdır.
   • B) K canlısından N canlısına doğru aktarılan enerji miktarı her basamakta azalır.
   • C) Toplam biyokütle en üst basamaktaki N canlısında en fazladır.
   • D) K canlısı inorganik maddelerden organik besin üretemeyen bir tüketicidir.

2. Bir yerel yönetim çevre kirliliğini önlemek ve doğal kaynakları korumak amacıyla organik pazar atıklarını ve parklardan toplanan dal/yaprak kalıntılarını havasız ortamlarda fermantasyona uğratarak biyogaz ve kompost gübre elde etmeye başlamıştır. Bu sürdürülebilir atık yönetimi uygulamasının çevreye sağladığı faydalar arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

   • A) Fosil yakıt kullanımına olan bağımlılığı azaltarak yenilenebilir enerji sağlaması
   • B) Kimyasal gübre yerine doğal gübre kullanımını teşvik edip toprak kirliliğini önlemesi
   • C) Çöplük alanlarında kontrolsüz metan gazı salınımını azaltarak sera etkisini hafifletmesi
   • D) Atmosferdeki toplam oksijen oranını kalıcı olarak iki katına çıkarması

3. Bir ekosistemde 24 saatlik zaman diliminde özdeş bir yeşil bitkinin gaz alışverişi izlenmiştir. Öğle saatlerinde bitkinin dış ortama yoğun biçimde oksijen verdiği, gece yarısında ise ortamdan oksijen alıp dış ortama karbondioksit verdiği tespit edilmiştir. Öğle saatinde bitkiden dış ortama net oksijen çıkışı olmasının sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Öğle vaktinde solunumun tamamen durması ve sadece oksijen üretilmesi
   • B) Fotosentez hızının solunum hızından daha yüksek olması
   • C) Bitkinin gece boyunca depoladığı tüm karbondioksiti bir anda havaya bırakması
   • D) Klorofillerin öğle saatinde solunum yaparak fazla oksijeni dışarı atması

4. Bir bilim insanı, cam bir kavanoz içerisine steril toprak, birkaç yeşil su yosunu, tatlı su salyangozu ve yeterli miktarda su koyarak kapağını hava sızdırmaz biçimde lehimlemiştir. Kavanoz güneş ışığı alan 22 °C sıcaklıktaki bir odada aylarca hiçbir dış müdahale olmadan dengeli bir şekilde yaşamını sürdürmüştür. Bu kapalı minyatür ekosistemin canlılığını aylarca koruyabilmesinin temel şartı aşağıdakilerden hangisidir?

   • A) Üreticilerin fotosentez ile ürettiği besin ve oksijenin tüketiciler tarafından kullanılması ve döngünün sürmesi
   • B) Salyangozun hiç oksijen tüketmeden yalnızca kemosentez yapabilmesi
   • C) Kapalı kapta su buharlaşmasının tamamen engellenip kütle çekiminin sıfırlanması
   • D) Yosunların sadece gece fotosentez yapıp gündüzleri dinlenmesi

5. Bir sera işletmecisi, kış aylarında gündüz süresinin kısalması ve havanın bulutlu olması nedeniyle serasındaki bitkilerin büyüme hızının düştüğünü fark etmiştir. Üretimi artırmak için seraya yapay LED ışık panelleri ve kontrollü karbondioksit gazı püskürtücüleri yerleştirmiştir. Seracının bu uygulamaları bitkilerde hangi fizyolojik süreci hızlandırarak verimi artırmayı amaçlamaktadır?

   • A) Fermantasyon hızını artırarak hücre bölünmesini yavaşlatmayı
   • B) Laktik asit birikimini sağlayarak yaprak dökümünü hızlandırmayı
   • C) Fotosentez hızını artırarak birim zamanda üretilen organik besin miktarını yükseltmeyi
   • D) Oksijenli solunumu tamamen durdurup bitkinin enerji tüketmesini engellemeyi

6. Klorofilli bir bitki hücresinde gerçekleşen fotosentez ve oksijenli solunum olayları arasındaki madde döngüsü incelenmektedir. Fotosentez sonucu üretilen maddeler ile oksijenli solunumun hammaddeleri arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde eksiksiz ve doğru ifade edilmiştir?

   • A) Fotosentezin ürünleri olan glikoz ve oksijen, oksijenli solunumun tepkimeye giren maddeleridir.
   • B) Fotosentezde açığa çıkan karbondioksit gazı doğrudan solunumda tüketilir.
   • C) Solunum sonucunda sadece ATP üretilir ve hiçbir inorganik madde açığa çıkmaz.
   • D) Fotosentez ve solunum olaylarında aynı enzimler ve aynı hammaddeler kullanılır.

7. Fabrika bacalarından ve araç egzozlarından salınan kükürt dioksit ($\text{SO}_2$) ve azot dioksit ($\text{NO}_2$) gazları atmosferdeki su buharı ile tepkimeye girerek sülfürik asit ve nitrik aside dönüşür. Bu asitlerin yağışlarla yeryüzüne inmesi asit yağmurları olarak adlandırılır. Aşağıdakilerden hangisi asit yağmurlarının doğrudan neden olduğu olumsuz çevre sorunlarından biri değildir?

   • A) Göl sularının pH değerini düşürerek balık ölümlerine yol açması
   • B) Topraktaki yararlı kalsiyum ve magnezyum gibi mineralleri çözüp yok etmesi
   • C) Tarihî mermer ve kireç taşı heykellerin kimyasal aşınmaya uğraması
   • D) Atmosferdeki sera gazlarının tamamen yok olarak havanın soğuması

8. Bir tarım bölgesinde çiftçiler, ekinlere zarar veren çekirgeleri yok etmek amacıyla kontrolsüz biçimde yoğun kimyasal böcek ilacı kullanmıştır. Çekirge popülasyonu aniden çökerken çekirgelerle beslenen kurbağa ve yılan sayısının azaldığı, bitki örtüsünün ise aşırı çoğaldığı tespit edilmiştir. Bu durum besin ağları hakkında aşağıdaki yargılardan hangisini doğrudan kanıtlar?

   • A) Bir trofik düzeydeki ani değişimin tüm besin zinciri dengesini zincirleme etkilediğini
   • B) Tüketicilerin sayısındaki azalmanın üreticilerin fotosentez yapmasını engellediğini
   • C) Yılanların besin piramidinde üretici basamağında yer aldığını
   • D) Kimyasal ilaçların yalnızca hedeflenen zararlı canlıyı etkilediğini

9. Kapalı ve ışık geçirmeyen karanlık bir kutu içerisine canlı bir fare, yeşil bir saksı bitkisi ve yeterli miktarda besin/su yerleştirilmiştir. Kutu tamamen karanlıkta tutulduğunda içerideki gaz dengesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir?

   • A) Bitki fotosentez yapmaya devam ederek farenin oksijen ihtiyacını karşılar.
   • B) Kutudaki karbondioksit oranı sürekli azalırken oksijen oranı hızla artar.
   • C) Hem fare hem de bitki yalnızca solunum yapacağından oksijen miktarı sürekli azalır.
   • D) Karanlık ortamda solunum tamamen durur ve gaz miktarı sabit kalır.

10. Fen bilimleri dersinde fotosentez hızına etki eden faktörleri araştıran bir öğrenci, akvaryum bitkisi olan elodea bitkisini su dolu deney tüpüne koymuş ve üzerine ışık kaynağı yaklaştırmıştır. Deney tüpünden çıkan oksijen kabarcığı sayısının zamana bağlı olarak arttığı belirlenmiştir. Işık kaynağının deney tüpüne olan mesafesi azaltıldığında kabarcık sayısının artması aşağıdaki faktörlerden hangisinin fotosentezi hızlandırmasıyla açıklanır?

    • A) Ortamdaki su miktarının azalması
    • B) Işık şiddetinin artması
    • C) Suyun donma noktasına yaklaşması
    • D) Klorofil miktarının yarıya inmesi

11. Bir orman ekosisteminde sonbaharda dökülen ağaç yaprakları, ölü hayvan kalıntıları ve organik atıklar toprağa karışır. Eğer ekosistemdeki ayrıştırıcı (saprofit) organizmalar tamamen yok olsaydı bu durum ekolojik döngüyü doğrudan nasıl etkilerdi? Ayrıştırıcıların yokluğunda ekosistemde ortaya çıkacak birincil sorun aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Üreticilerin fotosentez yapabilmesi için gerekli olan inorganik madde döngüsünün kesintiye uğraması
    • B) Güneş'ten gelen ışık enerjisi miktarının aniden sıfıra inmesi
    • C) Otçul hayvanların doğrudan havadaki serbest azotu kullanarak yaşaması
    • D) Bitkilerin atmosferdeki karbondioksit gazını kullanmayı tamamen bırakması

12. Yoğun kas egzersizi yapan bir koşucunun kas hücrelerinde yeterli oksijen ulaşmadığında enerji üretimi için alternatif bir metabolik yol devreye girer. Bu süreçte kaslarda yorgunluk hissi oluşturan bir bileşik birikir. Koşucunun kaslarında gerçekleşen bu süreç ve biriken madde aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

    • A) Etil alkol fermantasyonu - Etil alkol
    • B) Laktik asit fermantasyonu - Laktik asit
    • C) Oksijenli solunum - Karbondioksit
    • D) Fotosentez - Glikoz

13. Karasal bir ekosistemdeki besin piramidinde üreticilerden tüketicilere doğru enerji akışı incelenmektedir. Her basamakta enerjinin yalnızca yaklaşık %10'u bir üst basamağa aktarılabilmektedir. Üretici basamağında 50.000 kJ enerji üretilen bu ekosistemde, üçüncü dereceden tüketici basamağındaki canlıya aktarılan enerji miktarı kaç kJ'dir?

    • A) 5000 kJ
    • B) 500 kJ
    • C) 50 kJ
    • D) 5 kJ

14. Aydınlık bir ortamda bulunan cam fanusun içine yeşil bir saksı bitkisi ve yanına karbondioksit tutucu özelliği olan bir kap kireç suyu konulup fanusun ağzı hava almayacak şekilde kapatılmıştır. Bir süre sonra kireç suyunun bulandığı, bitkinin ise fotosentez hızının kademeli olarak durma noktasına geldiği gözlemlenmiştir. Bitkide fotosentezin durmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Ortamdaki karbondioksitin kireç suyu tarafından tutularak tükenmesi
    • B) Kireç suyunun ortama aşırı miktarda oksijen gazı salgılaması
    • C) Cam fanusun içeriye ışık geçirmesini tamamen engellemesi
    • D) Bitkinin klorofillerinin sıcaklık artışı nedeniyle tamamen yok olması

15. Azot döngüsünde atmosferdeki serbest azot gazı çoğu canlı tarafından doğrudan kullanılamaz. Baklagillerin köklerinde yaşayan bazı yararlı mikroorganizmalar bu gazı toprağa bağlayarak bitkilerin yararlanabileceği bileşiklere dönüştürür. Bu süreçte görev alan ve havadaki azotu toprağa bağlayan mikroorganizma grubu aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Kemosentez yapan parazit mantarlar
    • B) Denitrifikasyon bakterileri
    • C) Azot bağlayıcı (Rhizobium) bakterileri
    • D) Maya mantarları ve şapkalı mantarlar

16. Bireylerin veya toplumların tükettikleri doğal kaynakların üretilmesi ve oluşturdukları atıkların bertaraf edilmesi için gereken biyolojik olarak verimli toplam kara ve su alanına ekolojik ayak izi denir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi bir bireyin ekolojik ayak izini küçültmeye yönelik sürdürülebilir bir davranış değildir?

    • A) Kısa mesafeli ulaşımlarda motorlu özel araç yerine bisiklet tercih etmek
    • B) Ambalajlı ve tek kullanımlık plastik tüketimini artırmak
    • C) Evsel organik mutfak atıklarından kompost gübre üretmek
    • D) Enerji verimliliği yüksek A+++ sınıfı elektrikli aletler kullanmak

17. Bir ekoloji uzmanı, sanayi devriminden bu yana atmosferdeki sera gazlarının oranındaki hızlı artışın gezegenin enerji dengesini bozduğunu belirtmektedir. Fosil yakıt tüketiminin artması ve orman alanlarının azalması bu dengeyi doğrudan etkilemektedir. Buna göre atmosferde karbondioksit oranının artması durumunda aşağıdaki ekolojik sonuçlardan hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?

    • A) Küresel ortalama yüzey sıcaklıklarının yükselmesi
    • B) Kutuplardaki buzul kütlelerinin erime hızının artması
    • C) Deniz seviyelerinin yükselerek kıyı ekosistemlerini tehdit etmesi
    • D) Güneş'ten Dünya'ya ulaşan zararlı morötesi ışınların tamamen engellenmesi

18. Ekmek yapımı sürecinde ılık suya un, şeker ve kuru maya eklenerek hazırlanan hamur üzeri kapatılarak bekletildiğinde belirli bir süre sonra hacminin iki katına çıktığı ve gözenekli bir yapı kazandığı görülür. Hamurun kabarmasını ve bu gözenekli yapının oluşmasını sağlayan temel biyokimyasal olay aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Maya mantarlarının etil alkol fermantasyonu yaparak karbondioksit gazı açığa çıkarması
    • B) Maya hücrelerinin laktik asit fermantasyonu ile oksijen gazı üretmesi
    • C) Hamur içindeki un parçacıklarının doğrudan fotosentez yaparak besin depolaması
    • D) Mayaların ortamdaki karbondioksiti tüketip ortama su buharı vermesi

19. Bir serada özdeş üç domates fidesi eşit sıcaklık, nem ve karbondioksit koşullarında farklı renklerdeki ışıklarla aydınlatılmıştır. Birinci fideye kırmızı, ikinci fideye yeşil, üçüncü fideye ise mor ışık verilerek bitkilerin gelişim süreçleri gözlemlenmiştir. Bu deney sonucunda domates fidelerinin kuru kütle artışları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru karşılaştırılmıştır?

    • A) İkinci fidenin kütle artışı, birinci ve üçüncü fideden daha fazladır.
    • B) Üç fidenin de kütle artışları tamamen birbirine eşittir.
    • C) Kırmızı ve mor ışık alan fidelerin kütle artışı yeşil ışık alana göre daha fazladır.
    • D) Yeşil ışık alan fide en yüksek hızda fotosentez gerçekleştirmiştir.

20. Bir tatlı su gölü ekosistemine karışan tarım ilacı kalıntılarının göldeki canlıların dokularındaki yoğunluğu incelenmiştir. Yapılan analizlerde fitoplankton, zooplankton, gümüş balığı ve balıkçıl kuş türleri arasında zehirli madde yoğunluğunun en üst trofik düzeyde en yüksek seviyeye ulaştığı görülmüştür. Bu durumun temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Üreticilerin zararlı kimyasalları doğrudan parçalayarak etkisiz kılması
    • B) Biyolojik birikimin besin zincirinin üst basamaklarına doğru artış göstermesi
    • C) Üst basamaklardaki canlıların enerji ihtiyacının alt basamaklardan daha az olması
    • D) Ayrıştırıcıların yalnızca birincil tüketicilerin atıklarını parçalaması

Doğru cevaplar ve adım adım çözümler testi tamamladıktan sonra gösterilir.