Yürütme Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Yürütme Organı ve Cumhurbaşkanlığı

   1982 Anayasası'nda 2017 yılında gerçekleştirilen anayasa değişiklikleri ile yürütme organının yapısı tek başlı hale getirilmiş ve yürütme yetkisi ile görevi doğrudan Cumhurbaşkanına verilmiştir.

   Cumhurbaşkanının Nitelikleri ve Seçimi

   • Adaylık Şartları: Kırk yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından seçilir.
   • Aday Gösterme Usulü: Siyasi parti grupları, en son yapılan genel seçimlerde toplam geçerli oyların tek başına veya birlikte en az yüzde beşini almış olan siyasi partiler veya en az yüz bin seçmen aday gösterebilir.
   • Görev Süresi: Cumhurbaşkanının görev süresi beş yıldır. Bir kimse en fazla iki defa Cumhurbaşkanı seçilebilir.
   • Seçim Usulü: Genel oyla yapılacak seçimde, geçerli oyların salt çoğunluğunu alan aday Cumhurbaşkanı seçilir. İlk oylamada bu çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamayı takip eden ikinci pazar günü ikinci oylama yapılır.

   Cumhurbaşkanının Temel Görev ve Yetkileri

   Cumhurbaşkanı, devletin başıdır ve yürütme yetkisini Anayasa'ya uygun olarak kullanır. Görev ve yetkileri yasama, yürütme ve yargı alanlarına ilişkin olmak üzere üç grupta incelenir.

   Yürütmeye İlişkin Yetkiler

   • Cumhurbaşkanı yardımcıları ile bakanları atar ve görevlerine son verir.
   • Üst kademe kamu yöneticilerini atar, görevlerine son verir ve bunların atanmalarına ilişkin usul ve esasları Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenler.
   • Yabancı devletlere Türkiye Cumhuriyeti temsilcilerini gönderir, yabancı temsilcileri kabul eder.
   • Millî güvenlik politikalarını belirler ve gerekli tedbirleri alır; Türk Silahlı Kuvvetlerinin Başkomutanlığını temsil eder.
   • Anayasa'da belirtilen şartların oluşması halinde yurdun tamamında veya bir bölgesinde olağanüstü hal (OHAL) ilan edebilir.

   Yasama ve Yargıya İlişkin Temel Yetkileri

   • Gerektiğinde TBMM'yi toplantıya çağırır, kanunları yayımlar veya tekrar görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderir.
   • Anayasa Mahkemesi üyelerinin bir kısmını, Danıştay üyelerinin dörtte birini, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Vekilini ile Hâkimler ve Savcılar Kurulunun dört üyesini seçer.

   Yürütmenin Düzenleyici İşlemleri

   Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi (CBK) çıkarabilir. Kararnameler olağan dönem ve olağanüstü hal dönemi olmak üzere ikiye ayrılır.

   Olağan Dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri

   • Anayasa'nın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevler CBK ile düzenlenemez (yalnızca sosyal ve ekonomik haklar düzenlenebilir).
   • Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda CBK çıkarılamaz.
   • Kanunda açıkça düzenlenen konularda CBK çıkarılamaz; CBK ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde kanun hükümleri uygulanır.
   • TBMM'nin aynı konuda kanun çıkarması durumunda CBK hükümsüz hale gelir. Bu kararnamelerin yargısal denetimi Anayasa Mahkemesi tarafından yapılır.

   Yönetmelikler

   Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelikler çıkarabilir.

   Cezai Sorumluluk ve Teşkilat

   Cumhurbaşkanının Cezai Sorumluluğu (Yüce Divan Süreci)

   Cumhurbaşkanı hakkında, bir suç işlediği iddiasıyla soruşturma açılması ve Yüce Divan'a sevk edilmesi kademeli bir parlamento denetimine bağlıdır:

   1. Soruşturma Önergesi: TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun (en az 301 milletvekili) vereceği önergeyle soruşturma açılması istenebilir.
   2. Soruşturma Açılması Kararı: TBMM üye tamsayısının beşte üçünün (en az 360 milletvekili) oyuyla soruşturma açılmasına karar verilebilir.
   3. Yüce Divan'a Sevk: Soruşturma komisyonu raporunun ardından TBMM üye tamsayısının üçte ikisinin (en az 400 milletvekili) gizli oyuyla Cumhurbaşkanı Yüce Divan'a sevk edilebilir.

   Cumhurbaşkanı Yardımcıları ve Bakanlar

   • Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevden alınırlar; milletvekili değillerdir (milletvekili iken atananların vekillikleri sona erer).
   • Görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Cumhurbaşkanı ile aynı usulle Yüce Divan'da yargılanabilirler.
   • Cumhurbaşkanlığı makamının herhangi bir nedenle boşalması halinde, yenisi seçilinceye kadar en yaşlı Cumhurbaşkanı Yardımcısı değil, Cumhurbaşkanının görevlendirdiği yardımcısı vekâlet eder ve yetkilerini kullanır.