Yerel Yönetim Organları Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Yerel Yönetim Kavramı ve Anayasal Esaslar

   Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 127. maddesine göre mahalli idareler; il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişileridir.

   Yerel yönetimlerin temel özellikleri şunlardır:

   • Kamu tüzel kişiliği: Anayasa gereği tüm mahalli idare birimleri ayrı bir kamu tüzel kişiliğine, bütçeye ve mal varlığına sahiptir.
   • Özerklik: Karar organlarının seçimle işbaşına gelmesi ve kendi bütçelerini yönetebilmeleri bakımından idari ve mali özerkliğe sahiptirler.
   • İdari vesayet: Merkezi idare, mahalli idareler üzerinde mahalli hizmetlerin idarenin bütünlüğü ilkesine uygun şekilde yürütülmesi, kamu görevlerinde birliğin sağlanması ve kamu yararının korunması amacıyla kanunda belirtilen esas ve usuller dairesinde idari vesayet yetkisine sahiptir.

   İl Özel İdaresinin Yapısı ve Organları

   İl sınırları içerisindeki mahalli müşterek nitelikteki ihtiyaçları karşılamak üzere kurulan il özel idaresi, büyükşehir belediyesi bulunmayan illerde varlığını sürdürmektedir. Üç temel organı bulunmaktadır:

   1. Vali

   İl özel idaresinin başı ve tüzel kişiliğinin temsilcisidir. Vali, Cumhurbaşkanı kararıyla atanan bir devlet memuru olup merkezi idarenin taşra teşkilatının da amiridir. Bu yönüyle il özel idaresinin yürütme organıdır.

   2. İl Genel Meclisi

   İl özel idaresinin en yüksek karar organıdır. Üyeleri, ilçeler adına doğrudan halk tarafından 5 yıllık süre için seçilir. Meclis kendi üyeleri arasından bir başkan seçer; vali meclise başkanlık edemez.

   3. İl Encümeni

   Danışma ve ikinci derece karar organıdır. Valinin başkanlığında toplanır. Encümen; valinin görevlendireceği birim müdürleri (atanmış üyeler) ile İl Genel Meclisinin her yıl kendi üyeleri arasından gizli oyla seçeceği üyelerden (seçilmiş üyeler) meydana gelir.

   Belediye Teşkilatı ve Organları

   Nüfusu 5.000 ve üzerinde olan yerleşim yerlerinde veya il/ilçe merkezlerinde kanunla ya da idari işlemle kurulabilen belediyelerin üç temel organı bulunmaktadır:

   1. Belediye Başkanı

   Belediye idaresinin başı, yürütme organı ve tüzel kişiliğin temsilcisidir. Belediye sınırları içindeki seçmenler tarafından 5 yıl için doğrudan seçilir.

   2. Belediye Meclisi

   Belediyenin en yetkili karar organıdır. Üyeleri mahalli idareler seçimlerinde doğrudan halk tarafından seçilir. Meclisin başkanı, aynı zamanda belediye başkanıdır. Bütçeyi onaylamak, imar planlarını karara bağlamak ve yönetmelik çıkarmak meclisin asli görevlerindendir.

   3. Belediye Encümeni

   Yürütme ve danışma organı niteliğindedir. Belediye başkanının başkanlığında toplanır. Encümen yapısında hem belediye meclisinin kendi arasından seçtiği üyeler hem de birim amirleri (atanmış bürokratlar) yer alır.

   Büyükşehir Belediyesi ve Köy Yönetimi

   Büyükşehir Belediyesi

   Toplam nüfusu 750.000'den fazla olan ve fiziki yerleşim durumuna göre kanunla kurulan yönetim modelidir. Organları:

   • Büyükşehir Belediye Başkanı: Doğrudan halk tarafından seçilir.
   • Büyükşehir Belediye Meclisi: Ayrı bir seçimi yoktur; ilçe belediye meclis üyeleri arasından kanunda belirtilen oranlara göre gelen üyeler ile ilçe belediye başkanlarından oluşur.
   • Büyükşehir Belediye Encümeni: Büyükşehir belediye başkanı başkanlığında, meclis üyeleri ve daire başkanlarından teşekkül eder.

   Köy İdaresi

   Nüfusu 2.000'den az olan yerleşim yerleridir. Köyün organları:

   • Köy Derneği: Köydeki tüm seçmenlerin oluşturduğu doğrudan demokrasi organıdır. Muhtarı ve ihtiyar meclisini seçer; isteğe bağlı işlerin mecburi hale getirilmesine (imece/salma) karar verebilir.
   • İhtiyar Meclisi: Seçilmiş üyeler ile tabii üyelerden (köy imamı ve köy öğretmeni) oluşur.
   • Muhtar: Köyün başı ve tüzel kişiliğin temsilcisidir. Aynı zamanda devletin köydeki temsilcisidir.

   Mahalli İdare Organlarının Görevden Uzaklaştırılması ve Düşmesi

   Mahalli idare organlarının seçimle gelen niteliği Anayasa güvencesi altındadır. Bu çerçevede görevden uzaklaştırma ve organ sıfatının kaybı kesin kurallara bağlanmıştır:

   Geçici Uzaklaştırma (İdari Tedbir)

   Anayasa'nın 127. maddesinin 4. fıkrası uyarınca; görevleri ile ilgili bir suç sebebiyle hakkında soruşturma veya kovuşturma açılan mahalli idare organları veya bu organların üyeleri, kesin hükme kadar İçişleri Bakanı tarafından geçici bir tedbir olarak görevden uzaklaştırılabilir. Bu karar belirli aralıklarla gözden geçirilir.

   Kalıcı Olarak Organ Sıfatının Kaybı (Yargısal Karar)

   Seçilmiş bir organın veya meclis üyeliğinin kalıcı olarak düşmesi idari bir kararla yapılamaz. Karar organlarının organlık sıfatını kaybetmeleri konusundaki denetim yargı yolu ile olur ve bu yetki münhasıran Danıştay'a aittir. Belediye başkanının başkanlık sıfatının düşmesi veya meclislerin feshi Danıştay kararıyla kesinleşir.