Yasama Organı Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Yasama Yetkisinin Anayasal Çerçevesi

   1982 Anayasası'nın 7. maddesine göre yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) aittir ve bu yetki devredilemez.

   Yasama Yetkisinin İlkeleri

   • Yasama Yetkisinin Asliliği (İlkelliği): TBMM'nin araya herhangi bir yetkilendirici işlem girmeksizin bir konuyu doğrudan doğruya anayasal sınırlar içinde düzenleyebilmesidir.
   • Yasama Yetkisinin Genelliği: Yasama organının Anayasa'ya aykırı olmamak koşuluyla her konuyu dilediği ayrıntıda kanunla düzenleyebilmesidir.
   • Yasama Yetkisinin Devredilemezliği: Yasama yetkisinin başka bir devlet organına veya kuruma devredilememesidir. Cumhurbaşkanlığı kararnameleri bu ilkenin bir istisnası değil, Anayasa'dan doğrudan kaynaklanan özerk yetkilerdir.
   • Yasama Yetkisinin Sürekliliği (Kesintisizliği): Yasama organının tatilde veya ara vermede olsa dahi çalışmalarına Anayasa'daki usullerle her an devam edebilmesi, kesintiye uğramamasıdır.

   TBMM'nin Kuruluşu ve Seçimler

   TBMM, genel oyla seçilen 600 milletvekilinden oluşur. TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir aynı günde yapılır. Meclis, savaş sebebiyle yeni seçimlerin yapılmasına imkân görülmezse, seçimlerin bir yıl geriye bırakılmasına karar verebilir.

   Milletvekili Seçilme Yeterliliği

   Milletvekili seçilebilmek için aranan başlıca şartlar şunlardır:

   • En az 18 yaşını doldurmuş olmak
   • Türk vatandaşı olmak
   • En az ilkokul mezunu olmak
   • Askerlikle ilişiği bulunmamak
   • Kısıtlı olmamak ve kamu hizmetlerinden yasaklı bulunmamak
   • Taksirli suçlar hariç toplam bir yıl veya daha fazla hapis cezasına hüküm giymemiş olmak
   • Yüz kızartıcı veya terör eylemleriyle bağlantılı suçlardan hüküm giymemiş olmak

   Not: Hâkimler ve savcılar, yüksek yargı organları mensupları, kamu görevlileri ve Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları görevlerinden çekilmedikçe aday olamazlar.

   Yasama Bağışıklıkları (Güvenceleri)

   Milletvekillerinin görevlerini baskı altında kalmadan özgürce yerine getirebilmeleri için Anayasa ile iki temel güvence tanınmıştır:

   1. Yasama Sorumsuzluğu (Mutlak Bağışıklık)

   • Milletvekillerinin Meclis çalışmalarındaki oy, söz ve düşüncelerinden sorumlu tutulamamasıdır.
   • Kaldırılamaz, feragat edilemez ve milletvekilliği sona erse dahi ömür boyu koruma sağlar.
   • Hukuki ve cezai sorumluluğu engeller.

   2. Yasama Dokunulmazlığı (Nispi Bağışıklık)

   • Seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen milletvekilinin Meclis kararı olmadıkça tutulamaması, sorguya çekilememesi, tutuklanamaması ve yargılanamamasıdır.
   • Yalnızca ceza davalarına karşı korur; hukuk davalarını kapsamaz.
   • TBMM Genel Kurulu kararıyla kaldırılabilir.
   • Ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ve Anayasa'nın 14. maddesindeki durumlar dokunulmazlık kapsamı dışındadır.
   • Milletvekilliği sona erdiğinde dokunulmazlık da sona erer ve zamanaşımı bu sürede işlemez.

   TBMM'nin Başlıca Görev ve Yetkileri

   • Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak
   • Bütçe ve kesinhesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek
   • Para basılmasına ve savaş ilanına karar vermek
   • Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak
   • Genel ve özel af ilanına karar vermek (üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu gerekir)
   • TBMM Başkanını, Kamu Başdenetçisini ve Anayasa Mahkemesi'nin bazı üyelerini seçmek

   TBMM'nin Bilgi Edinme ve Denetim Yolları

   2017 Anayasa değişiklikleri doğrultusunda geçerli olan denetim mekanizmaları:

   • Yazılı Soru: Milletvekillerinin, Cumhurbaşkanı yardımcıları veya bakanlara yazılı olarak cevaplandırılmak üzere yönelttikleri sorulardır (en geç 15 gün içinde cevaplandırılır).
   • Genel Görüşme: Toplumu ve devlet faaliyetlerini ilgilendiren belirli bir konunun TBMM Genel Kurulunda görüşülmesidir.
   • Meclis Araştırması: Belli bir konuda bilgi edinilmek amacıyla TBMM bünyesinde bir komisyon kurularak yapılan incelemedir.
   • Meclis Soruşturması: Görevleriyle ilgili suç işledikleri iddiasıyla Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların Yüce Divan'a sevk edilmesini sağlayan cezai denetim yoludur.

   Önemli Ayrım: Gensoru mekanizması 2017 Anayasa değişikliği ile yürürlükten kaldırılmıştır.