Ücretsiz Kullanmaya Başla

Yasama İşlemleri Konu Anlatımı

KPSS · KPSS · Vatandaşlık · Yasama

KPSS Vatandaşlık dersi Yasama İşlemleri konu anlatımı.

Konu anlatımı notları

  1. Yasama İşlemleri Nelerdir?

    Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) Anayasa'dan doğrudan aldığı yetkiyle gerçekleştirdiği irade açıklamalarına yasama işlemleri denir. Yasama yetkisi aslidir (ilk elden düzenleme yetkisi), geneldir (Anayasa'ya aykırı olmamak şartıyla her konunun düzenlenebilmesi) ve devredilemez niteliktedir.

    TBMM'nin işlemleri hukuki biçim ve sonuçları bakımından temelde iki ana grupta toplanır:

    • Kanunlar: Genel, soyut, sürekli ve kişilik dışı kurallar koyan; Cumhurbaşkanının onayı ve Resmî Gazete'de yayımlanmasıyla yürürlüğe giren işlemlerdir.
    • Parlamento Kararları: TBMM'nin kanun biçiminde olmayan, çoğunlukla kendi iç düzenini, hükümetle ilişkilerini veya belirli somut durumları ilgilendiren irade beyanlarıdır.

    Kanunların Teklif Edilmesi ve Kabulü

    2017 Anayasa değişiklikleri sonrasında kanun teklif etme yetkisi yalnızca milletvekillerine tanınmıştır. Tek bir milletvekili dahi kanun teklifi verebilir. İstisna olarak, Bütçe ve Kesin Hesap Kanunu teklifleri Cumhurbaşkanı tarafından Meclise sunulur.

    Yasalaşma Evreleri:

    1. Teklif: Milletvekilleri gerekçeli kanun teklifini TBMM Başkanlığına sunar.
    2. Komisyon İncelemesi: Teklif, ilgili ihtisas komisyonlarında (örneğin Adalet Komisyonu, Plan ve Bütçe Komisyonu) görüşülerek raporlaştırılır.
    3. Genel Kurul Görüşmeleri: Komisyon raporu Genel Kurulda maddeler halinde müzakere edilir ve oylanır. Anayasa'da aksine hüküm yoksa üye tamsayısının en az üçte biriyle (200 milletvekili) toplanılır ve toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verilir; ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin bir fazlasından (151 milletvekili) az olamaz.
    4. Yayım veya İade: TBMM tarafından kabul edilen kanunlar Cumhurbaşkanına gönderilir. Cumhurbaşkanı 15 gün içinde kanunu Resmî Gazete'de yayımlar ya da tekrar görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderir (Bütçe kanunları geri gönderilemez). Meclis, iade edilen kanunu üye tamsayısının salt çoğunluğuyla (en az 301 milletvekili) aynen kabul ederse Cumhurbaşkanı kanunu yayımlamak zorundadır.

    Parlamento Kararlarının Kapsamı

    TBMM'nin kanun niteliği taşımayan kararları kural olarak Cumhurbaşkanının onayına tabi değildir ve Resmî Gazete'de yayımlanmaları zorunlu olanlar doğrudan yayımlanır. TBMM İçtüzüğü, milletvekilliği dokunulmazlığının kaldırılması, milletvekilliğinin düşürülmesi, savaş ilanı, Meclis başkanlığı seçimleri ve erken seçim kararı parlamento kararlarına örnektir.

    Yargısal Denetim Durumu:

    Parlamento kararları kural olarak Anayasa Mahkemesinin yargısal denetimine tabi değildir. Ancak Anayasa, kuvvetler ayrılığı ve temel hak güvencesi gereği bu kurala üç istisna getirmiştir:

    • TBMM İçtüzüğü ve İçtüzük Değişiklikleri: Kanunlar gibi şekil ve esas bakımından Anayasa Mahkemesi tarafından denetlenir.
    • Yasama Dokunulmazlığının Kaldırılması Kararları: İlgili milletvekili veya bir başka milletvekili, kararın alındığı tarihten itibaren 7 gün içinde Anayasa Mahkemesine iptal başvurusunda bulunabilir; Mahkeme 15 gün içinde kesin kararını verir.
    • Milletvekilliğinin Düşürülmesi Kararları: İstifa veya milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görevde ısrar etme hallerinde alınan düşme kararlarına karşı 7 gün içinde Anayasa Mahkemesine başvurulabilir; Mahkeme 15 gün içinde incelemesini tamamlar.