Yargıtay Konu Anlatımı

Konu anlatımı notları

1. Yargıtay Nedir?

   Yargıtay, adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. 1982 Anayasası'nın 154. maddesinde yüksek mahkemeler arasında düzenlenmiştir.

   Yargıtay'ın temel işlevleri şunlardır:

   • Adli yargı kolunda ilk derece mahkemeleri ve bölge adliye mahkemeleri (istinaf) tarafından verilen kararların hukuka uygunluğunu denetlemek (temyiz incelemesi yapmak).
   • Ülke genelinde içtihat birliğini sağlamak ve hukukun yeknesak uygulanmasını temin etmek.
   • Kanunla belirtilen belirli kişilerin görev suçlarına ilişkin ilk ve son derece mahkemesi sıfatıyla yargılamalarını yürütmek.

   Yargıtay Üyelerinin Seçimi ve Görev Süresi

   Yargıtay üyeleri, birinci sınıfa ayrılmış adli yargı hâkim ve Cumhuriyet savcıları ile bu meslekten sayılanlar arasından Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından gizli oyla seçilir.

   • Görev Süresi: Yargıtay üyelerinin görev süresi 12 yıldır. Bir kimse bir defadan fazla Yargıtay üyesi seçilemez.
   • Yaş Haddi: Üyeler 65 yaşını doldurduklarında zorunlu olarak emekliye ayrılırlar.

   Yargıtay Birinci Başkanının Seçimi

   Yargıtay Birinci Başkanı, birinci başkanvekilleri ve daire başkanları; Yargıtay Genel Kurulunca kendi üyeleri arasından, üye tamsayısının salt çoğunluğu ile gizli oyla 4 yıl için seçilirler. Süresi bitenler yeniden seçilebilirler.

   Seçim Usulü

   Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcıvekili, Yargıtay Büyük Genel Kurulunun kendi üyeleri arasından gizli oyla belirleyeceği en çok oy alan beşer aday arasından Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

   • Görev Süresi: Görev süreleri 4 yıldır. Süresi bitenler yeniden seçilebilirler.
   • Seçim Yöntemi: Yargıtay üyelerinin tamamını HSK seçerken; Başsavcı ve Başsavcıvekilini atama yetkisi Anayasa gereği Cumhurbaşkanına aittir.

   Önemli Görevleri

   Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının en kritik anayasal yetkilerinden biri, siyasi partilerin kapatılması davalarını re'sen veya bir siyasi partinin istemi üzerine Anayasa Mahkemesinde açmaktır. Ayrıca siyasi partilerin sicil ve üye kayıtlarını tutmak ve mali denetim taleplerini organize etmekle görevlidir.

   Yargıtay'ın Yapısı ve Organları

   Yargıtay bünyesinde yargısal ve idari görevleri yerine getiren çeşitli organlar bulunur:

   • Daireler: Hukuk ve Ceza Daireleri olarak ikiye ayrılır. Temyiz incelemeleri kural olarak bu dairelerde yapılır.
   • Hukuk ve Ceza Genel Kurulları: Dairelerin bozma kararlarına karşı ilk derece veya bölge adliye mahkemelerinin direnme kararlarını inceleyen kurullardır.
   • Büyük Genel Kurul: Yargıtay Birinci Başkanı, başkanvekilleri, daire başkanları, üyeler ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve Başsavcıvekilinden oluşur.

   İçtihatları Birleştirme Kararları (İBK)

   Yargıtay daireleri arasında veya daireler ile genel kurullar arasında aynı hukuki konuda birbirine aykırı kararlar çıkması durumunda, içtihat uyuşmazlığını gidermek amacıyla Büyük Genel Kurul tarafından İçtihadı Birleştirme Kararı alınır. Bu kararlar:

   • Resmî Gazete'de yayımlanır.
   • Benzer hukuki konularda tüm adli yargı mahkemelerini ve bizzat Yargıtay dairelerini bağlayıcı niteliktedir.
   • Yalnızca yeni bir kanun hükmü veya yeni bir İçtihadı Birleştirme Kararı ile değiştirilebilir.