Ücretsiz Kullanmaya Başla

Yargı Konu Anlatımı

KPSS · KPSS · Vatandaşlık · Yargı

KPSS Vatandaşlık dersi Yargı konu anlatımı.

Konu anlatımı notları

  1. Yargı Yetkisi ve Mahkemelerin Bağımsızlığı

    1982 Anayasası'nın 9. maddesine göre yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemeler tarafından kullanılır. 2017 Anayasa değişikliği ile metne 'tarafsız' ibaresi eklenmiştir.

    Mahkemelerin Bağımsızlığı (Madde 138)

    Hâkimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verirler.

    • Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkinde bulunamaz.
    • Görülmekte olan bir dava hakkında Yasama Meclisinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya herhangi bir beyanda bulunulamaz.
    • Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.

    Hâkimlik ve Savcılık Teminatı (Madde 139)

    Hâkimler ve savcılar azlolunamaz, kendileri istemedikçe Anayasada gösterilen yaştan (kural olarak 65 yaş) önce emekliye ayrılamaz; bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun kılınamaz.

    Türk Yargı Teşkilatında Yer Alan Yargı Kolları

    2017 Anayasa değişiklikleri ile askeri yargı (disiplin mahkemeleri saklı kalmak üzere) kaldırılmış ve yargı kolları sadeleştirilmiştir. Günümüzde Türk yargı sistemi dört temel koldan oluşmaktadır:

    1. Anayasa Yargısı

    Norm denetimi, bireysel başvurular ve Anayasa'da belirtilen diğer görevleri yerine getiren tek dereceli ve özel yetkili yargı koludur. Yetkili merci Anayasa Mahkemesidir.

    2. Adli Yargı

    Hukuk ve ceza uyuşmazlıklarının çözümlendiği genel ve en geniş yargı koludur. Üç dereceli bir yapıya sahiptir:

    • İlk Derece: Hukuk ve ceza mahkemeleri (Sulh, Asliye vb.)
    • İstinaf (İkinci Derece): Bölge Adliye Mahkemeleri
    • Temyiz (Son Derece): Yargıtay

    3. İdari Yargı

    İdarenin işlem ve eylemlerine karşı açılan iptal ve tam yargı davalarının görüldüğü koldur. Üç dereceli yapıdadır:

    • İlk Derece: İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemeleri
    • İstinaf (İkinci Derece): Bölge İdare Mahkemeleri
    • Temyiz (Son Derece): Danıştay

    4. Uyuşmazlık Yargısı

    Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözen koldur. Temsilcisi Uyuşmazlık Mahkemesidir.

    1982 Anayasası'nda Düzenlenen Yüksek Mahkemeler

    1982 Anayasası'na göre günümüzde yalnızca dört adet yüksek mahkeme bulunmaktadır:

    1. Anayasa Mahkemesi
    2. Yargıtay
    3. Danıştay
    4. Uyuşmazlık Mahkemesi

    Not: Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) 2017 değişiklikleri ile kaldırılmıştır. Hâkimler ve Savcılar Kurulu ile Sayıştay ise yüksek mahkeme statüsünde değildir; yargı bölümünde düzenlenen anayasal kuruluşlardır.

    Yargıtay

    Adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Üyeleri Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından gizli oyla seçilir. Yargıtay Birinci Başkanı, kendi üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca üye tamsayısının salt çoğunluğuyla seçilir.

    Danıştay

    İdari mahkemelerce verilen karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Danıştay üyelerinin dörtte üçü Hâkimler ve Savcılar Kurulu, dörtte biri ise Cumhurbaşkanı tarafından seçilir.

    Uyuşmazlık Mahkemesi

    Adli ve idari yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmekle görevlidir. Başkanı, Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından Anayasa Mahkemesince seçilir.

    Anayasa Mahkemesinin Yapısı ve Görevleri

    Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşur. Üyelerin görev süresi 12 yıldır ve bir kişi iki defa Anayasa Mahkemesi üyesi seçilemez. Üyeler 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılır.

    Üye Seçim Usulü

    • Türkiye Büyük Millet Meclisi (3 Üye): İki üyeyi Sayıştay Genel Kurulunun, bir üyeyi ise baro başkanlarının göstereceği üçer aday arasından gizli oyla seçer.
    • Cumhurbaşkanı (12 Üye): Üç üyeyi Yargıtay, iki üyeyi Danıştay Genel Kurullarınca gösterilen adaylar arasından; en az iki üyeyi Yükseköğretim Kurulunun hukuk, iktisat ve siyasal bilimler alanlarındaki öğretim üyeleri arasından; beş üyeyi ise üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, birinci sınıf hâkim ve savcılar ile Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından doğrudan seçer.

    Temel Görevleri

    • Norm Denetimi: Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasaya şekil ve esas bakımından; Anayasa değişikliklerinin ise sadece şekil bakımından uygunluğunu denetler.
    • Bireysel Başvuru: Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.
    • Yüce Divan: Cumhurbaşkanını, TBMM Başkanını, bakanları, yüksek mahkeme başkan ve üyelerini, HSK ve Sayıştay başkan ve üyelerini, Genelkurmay Başkanı ile Kuvvet Komutanlarını görevleriyle ilgili suçlardan dolayı yargılar.
    • Siyasi partilerin kapatılması davalarına bakar ve mali denetimlerini (Sayıştay yardımıyla) yapar.