Ücretsiz Kullanmaya Başla

Uluslararası Örgüt Ve Kuruluşlar Konu Anlatımı

KPSS · KPSS · Vatandaşlık · Uluslararası Kuruluşlar Ve Güncel Olaylar

KPSS Vatandaşlık dersi Uluslararası Örgüt Ve Kuruluşlar konu anlatımı.

Konu anlatımı notları

  1. Uluslararası Örgüt Kavramı

    Uluslararası örgütler; egemen devletlerin ortak siyasi, ekonomik, askeri veya hukuki hedefler doğrultusunda uluslararası bir antlaşma temelinde kurdukları, devletler hukukuna tabi tüzel kişiliklerdir.

    Faaliyet Alanı ve Katılım Biçimine Göre Ayrım

    • Küresel Örgütler: Coğrafi bir sınır gözetmeksizin dünyanın tüm egemen devletlerine açık olan ve küresel ölçekte faaliyet yürüten yapılardır. En tipik örneği Birleşmiş Milletler (BM) ve bağlı uzmanlık kuruluşlarıdır.
    • Bölgesel Örgütler: Belirli bir coğrafi havzada yer alan veya ortak bölgesel çıkarları bulunan devletler arasında kurulan örgütlerdir. Avrupa Konseyi, Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ) ve Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) bu kapsama girer.
    • Hükümetler Arası ve Hükümet Dışı Ayrımı: Devletlerin resmi temsilcilerinden oluşan yapılar hükümetler arası örgüt niteliğindedir. Sivil inisiyatiflerle kurulan dernek ve birlikler ise uluslararası sivil toplum kuruluşları (Amnesty International, Greenpeace vb.) olarak adlandırılır.

    Birleşmiş Milletler Teşkilatı

    1945 yılında San Francisco Konferansı sonucunda kurulan BM, uluslararası barış ve güvenliği korumayı, devletler arasında dostane ilişkiler geliştirmeyi amaçlar. Türkiye, BM'nin kurucu üyeleri arasında yer alır.

    Temel Organlar

    • Genel Kurul: Tüm üye devletlerin eşit temsil edildiği (bir devlet, bir oy), tavsiye niteliğinde kararlar alan en geniş organdır.
    • Güvenlik Konseyi (BMGK): Uluslararası barış ve güvenliğin korunmasında birincil sorumluluğa sahip organdır. Toplam 15 üyeden oluşur. Bu üyelerden 5'i daimi (ABD, Rusya, Çin, İngiltere, Fransa), 10'u ise Genel Kurul tarafından iki yıllığına seçilen geçici üyelerdir. Daimi üyelerin veto yetkisi bulunmaktadır.
    • Ekonomik ve Sosyal Konsey (ECOSOC): Ekonomik, sosyal ve kültürel iş birliğini koordine eden organdır.
    • Uluslararası Adalet Divanı: BM'nin temel yargı organıdır; merkezi Lahey'dedir (Hollanda).
    • Genel Sekreterlik: Örgütün idari işlerini yürüten ve Genel Kurul tarafından atanan Genel Sekreter başkanlığındaki organdır.

    Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO)

    1949 yılında Washington Antlaşması ile kurulan NATO, üye ülkelerin bağımsızlık ve güvenliğini siyasi ve askeri yollarla korumayı hedefleyen kolektif savunma örgütüdür.

    Kolektif Savunma İlkesi ve Türkiye'nin Yeri

    • 5. Madde: Antlaşmanın 5. Maddesi uyarınca, üye ülkelerden birine veya birkaçına yönelik yapılacak silahlı bir saldırı, tüm üyelere yapılmış sayılır ve ortak meşru müdafaa hakkı devreye girer.
    • Karar Alma Mekanizması: NATO'nun en üst düzey siyasi karar alma organı Kuzey Atlantik Konseyidir. Kararlar oy birliği (konsensüs) esasına göre alınır.
    • Türkiye'nin Üyeliği: Türkiye, Kore Savaşı'na katılımının ardından diplomatik ve askeri süreçlerin tamamlanmasıyla 1952 yılında Yunanistan ile birlikte örgüte üye olmuştur.

    Avrupa Konseyi

    1949 yılında Londra Antlaşması ile kurulan Avrupa Konseyi; insan hakları, hukukun üstünlüğü ve çoğulcu demokrasi ilkelerini güvence altına almayı hedefler. Avrupa Birliği ile karıştırılmamalıdır; Konsey ayrı ve bağımsız bir uluslararası kuruluştur. Türkiye, 1949 yılında davet edilmiş ve kurucu üyeler arasında kabul edilmiştir.

    Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)

    Avrupa Konseyi bünyesinde kabul edilen Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) çerçevesinde kurulmuştur. Türkiye, 1987 yılında bireysel başvuru hakkını, 1990 yılında ise Mahkemenin zorunlu yargı yetkisini tanımıştır.

    Türkiye'nin Kurucu Olduğu Başlıca Bölgesel Kuruluşlar

    • Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ): 1992 yılında İstanbul Zirvesi ile kurulmuş olup sekretaryası İstanbul'dadır.
    • Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT): Türkiye, İran ve Pakistan öncülüğünde temelleri atılmış, daha sonra Orta Asya cumhuriyetlerinin katılımıyla genişlemiştir.
    • Türk Devletleri Teşkilatı (TDT): 2009 Nahçıvan Anlaşması ile kurulan (eski adıyla Türk Keneşi), Türk dili konuşan ülkeler arasında kapsamlı iş birliğini amaçlayan teşkilattır.
    • D-8 (Gelişen Sekiz Ülke): 1997 yılında İstanbul Zirvesi ile kurulan, gelişmekte olan sekiz Müslüman ülkenin ekonomik iş birliğini hedefleyen örgüttür.